صدای موسیقی سنتی به گوش نمی‌رسد

در مقایسه با سال‌های 86 و 87 که تالارهای بزرگ و کوچک تهران و محوطه‌های باز مجموعه‌های نیاوران و سعدآباد پشت سرهم میزبان گروه ها، چهره‌ها و بزرگان این عرصه بودند، این روزها را بی‌شک باید سوت و کورترین دوره اجراهای زنده موسیقی سنتی به شمار آورد. در حالی که موسیقی ردیف دستگاهی، میراث معنوی ثبت شده ایران در جهان و نماینده فرهنگ این مرز و بوم است، محروم کردن علاقه‌مندان داخلی از اجرای زنده تیشه به ریشه آن می‌زند.

از رونق افتادن کنسرت‌های موسیقی سنتی، علت‌های گوناگونی دارد که هنرمندان این حوزه در گفتگو با ما به پاره‌ای از آنها اشاره می‌کنند.

ابتدا سراغ محمد سریر می‌رویم، هنرمند پیشکسوتی که در حال حاضر مدیر عامل خانه موسیقی نیز هست. او همان اول صحبت، توپ را به زمین مخاطبان می‌اندازد و از بی‌اشتیاقی و استقبال نکردن جامعه از برگزاری اجراهای زنده در شرایط اجتماعی فعلی سخن می‌گوید؛ دلیلی که البته با توجه به استقبال بسیار خوب علاقه‌مندان از آلبوم‌های منتشر شده موسیقی سنتی چندان پذیرفتنی نیست.

او ادامه می‌دهد: به دلیل برگزاری جشنواره‌های هنری 3 گانه فجر و ایام سوگواری محرم و صفر، در چند ماه پایانی سال 88 شرایط برگزاری کنسرت نیز فراهم نبود که همین بر سکوت موسیقیایی سال گذشته افزود.

برخلاف سریر، وقتی به جلال ذوالفنون زنگ می‌زنیم و نظر او را جویا می‌شویم، پاسخ می‌دهد که بی‌میلی هنرمندان را باید دلیل اصلی سرد شدن بازار اجراهای زنده موسیقی سنتی دانست. او در این راستا بر برخی سخت‌گیری‌های بی‌مورد برگزاری کنسرت از سوی مراکز نظارتی و اجرایی انگشت می‌گذارد و تاکید می‌کند که برای هر اجرا آن قدر تبصره و شرط گذاشته شده که برای گرفتن مجوز نیاز به کفش‌های آهنی است.

این استاد و نوازنده پیشکسوت سه تار با بیان این که به شدت مشتاق برپایی کنسرت است، تاکید می‌کند که به دلیل موانع فعلا چنان دلسرد شده که عطای روی صحنه رفتن را به لقایش بخشیده است.

حسام‌الدین سراج، خواننده و آهنگسازی که کمتر به اجرای زنده می‌پردازد، دلیل دوری از صحنه‌اش را گرانی‌های بی‌مورد در برپایی کنسرت‌ها می‌داند و می‌گوید: وقتی سالن‌های تهران برای یک شب اجرای کنسرت طلب 10 تا 16 میلیون تومان پول می‌کنند و هزینه‌های جانبی سر به آسمان می‌زند، چگونه می‌توان با خیال آسوده پای در این راه گذاشت.

در همین ارتباط، داوود گنجه‌ای به توقعات مالی دستگاه‌های گوناگون از برگزارکنندگان کنسرت‌ها اشاره کرده و می‌گوید: در حالی که برای مسابقات فوتبال همه دست به دست هم می‌‌دهند تا شرایط مطلوبی را فراهم سازند، در برنامه‌های موسیقی همه برای گرفتن پول بیشتر با هم مسابقه می‌گذارند.

این مدرس و آهنگساز می‌افزاید: هزینه‌های سالن، تجهیزات نور و صدا، پارکینگ، حمل و نقل به اضافه هزینه‌های دریافتی از سوی دیگر نهادها، باعث گرانی سرسام‌آور بلیت کنسرت‌ها شده است.

وی ادامه می‌دهد: هماهنگ کردن برنامه با نهادها و اداره‌های گوناگون از جمله ارشاد اسلامی، شهرداری و اماکن نیروی انتظامی نیز چنان انرژی و وقتی را از هنرمند می‌گیرد که پس از مدتی او را از برگزار کردن کنسرت پشیمان می‌سازد.

محمد سریر هم در این ارتباط تاکید می‌کند: نظارت‌های سخت‌گیرانه، طولانی بودن روند صدور مجوزها و اعتماد نکردن به هنرمندان، از جمله مواردی است که رفع آنها می‌تواند راه گشای بن بست پیش آمده در برگزاری اجراهای زنده موسیقی سنتی ایران باشد.

در حالی که مسوولان معاونت هنری و دفتر موسیقی وزارت ارشاد اسلامی به دلیل جابه جایی‌های مدیریتی انجام گرفته پاسخگوی ما در این ارتباط نبودند، به سراغ بابک رضایی، مدیر انجمن موسیقی رفتیم و پاسخ او را خواستیم. او با بیان این که قبول دارد تعداد کنسرت‌های برگزار شده در عرصه موسیقی سنتی افت پیدا کرده است، اما وعده می‌دهد که علاقه‌مندان در تابستان شاهد ایجاد تحرکی تازه در این عرصه خواهند بود.

وی با اشاره به این که ایام تعطیلات نوروزی بهترین زمان برای سفر گروه‌های موسیقی سنتی به خارج کشور بوده است، نوید می‌دهد: با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده و خبرهایی که ما از در خواست‌های گروه‌های موسیقی سنتی داریم، مطمئن باشید که از خرداد ماه علاقه‌مندان شاهد برپایی کنسرت‌های خوبی خواهند بود که در تابستان به اوج گرمای خود می رسند.

مهدی یاورمنش / گروه فرهنگ و هنر