در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
جذب مخاطب با تیتراژ زیبا
مجموع سریالهای نوروزی که از شبکههای مختلف پخش شد، توجه بسیاری از علاقهمندان و مخاطبان نوروزی تلویزیون را به خود جلب کرد و در هر محفل، دید و بازدیدی حرف زن بابا، دارا و ندار و چاردیواری بود و هریک از علاقهمندان، این سریالها را با دقت فراوان دیده و تحلیلهای عیدانه خود از آنچه مشاهده کرده بودند را بین هم رد وبدل میکردند که برخی از این تحلیلها به کیفیت بازیگری، کارگردانی و نوع قصه برمیگشت، اما در این میان آنچه در تحلیلها جا ماند عنوانبندی برخی سریالهای نوروزی بود که سهم بسزایی در شکلگیری موفقیت مجموعههای تلویزیونی داشت ؛ به عنوان مثال عنوانبندی ابتدایی مجموعه تلویزیونی زن بابا که با نمادی از پایکوبی و شادی همراه بود یا تیتراژ پایانی سریال دارا و ندار که ضمن معرفی عوامل سریال فضای کلی از داستان را قبل از آغاز به مخاطب عرضه میکرد، نمونهای از این موفقیت بود که با آواز ابتدا و انتهای تیتراژ سریال همراه بود ؛ البته ناگفته نماند که عنوانبندیهایی از این دست کار جدیدی در تلویزیون نبوده و مهران مدیری سال گذشته در سریال نوروزی خود مرد دوهزار چهره یا رضا عطاران در مجموعههای تلویزیونی خود مانند ترش و شیرین و بزنگاه توجه ویژهای به عنوانبندی داشتند، اما نکته غیر قابل انکار در سریالهای نوروز سال 89 توجه ویژه تهیه کننده و کارگردان به مقوله تیتراژ است که البته ذوق و سلیقه سازندگان تیتراژ سریالهایی چون زن بابا و دارا و ندار را نیز نباید نادیده گرفت.
حسن پیلهور، سازنده تیتراژ ابتدا و انتهای سریال دارا و ندار که شیوه تازهای را برای معرفی عوامل طراحی کرده بود، معتقد است تهیهکنندهها به اهمیت تیتراژ پی بردهاند برای همین هم سازندگان تیتراژ برای ساخت آثار خود ذوق و سلیقه بیشتری به خرج میدهند.
وی در ادامه گفت: تیتراژ یک مجموعه تلویزیونی معرف کلیت اثر است و به عقیده من یکی از مهمترین بخشهای یک اثر سینمایی یا تلویزیونی است که ماهیت اثر را قبل از دیده شدن و در انتها برای نتیجهگیری مطلوبتر رقم میزند.
پیلهوری افزود: سریالهای نوروزی امسال نشان از آگاه شدن تهیه کننده وکارگردان به این بخش مهم از یک مجموعه تلویزیونی بود و به نظر میرسد تهیه کنندهها به اهمیت این مقوله پی بردهاند و این اتفاق خوبی است که با تاخیر افتاده است و هنوز جا برای کار دارد، در حالی در گذشته به این بخش اهمیت داده نمیشد، چرا که همه بخشهای یک مجموعه تلویزیونی در برآورد بودجه در نظرگرفته میشد بجز عنوانبندی.
طراح تیتراژ مجموعه نوروزی دارا و ندار درادامه به نبود نیروهای متخصص درزمینه ساخت عنوانبندی سریال اشاره کرد و گفت: با یک نگاه گذرا به مجموع سریالهایی که در طول سال پخش میشود بخوبی متوجه میشویم عنوانبندی اغلب سریالها بدون پشتوانه تفکر و فقط برای اینکه تیتراژی داشته باشند ساخته شدهاند، ولی این گونه عمل کردن جز انجام یک کار سطحی چیزی در برندارد. زمانی به نتیجه مطلوب دست مییابیم که عنوانبندی کار برحسب موضوع ساخته شده باشد، بنابراین به فردی که به این فن آشناست باید اعتماد کرد و عنوانبندی را به او سپرد نه اینکه به هرکسی که آشنایی جزیی دارد، کار را سپرد. به همین دلیل است که بیشتر اوقات میبینیم طراحی تیتراژ به تدوینگر کار سپرده میشود در صورتی که لزوما هر تدوینگری طراح تیتراژ نیست.
ساسان توکلی فارسانی، سازنده تیتراژ سریال زن بابا هم تقریبا با صحبتهای پیلهوری موافق است.
او در این باره چنین توضیح داد: تدوینگر پس از کارگردان تنها کسی است که از کم و کیف و نکات ریز و درشت مجموع تصاویر گرفته شده مطلع است، بنابراین یک تدوینگر میتواند سازنده تیتراژ باشد، اما باید به این نکته هم توجه داشت که ساخت تیتراژ پس از تخصص به ذوق و علاقه سازنده اثر بستگی دارد و اگر ذوق ساخت برای عنوانبندی مجموعه وجود نداشته باشد کار از اساس خراب است، بنابراین داشتن سلیقه شرط لازم است.
حسن پیلهور بخش بزرگی از جذابیت بصری یک کار تلویزیونی را تیتراژ عنوان کرد و گفت: اگر قرار است یک اثر بخوبی دیده شود و تماشاگر تا آخرین فریم با اشتیاق کار را ببیند، عنوانبندی خوب شرط اساسی است. یک زمان فیلمی را میبینیم که داستانی بسیار معمولی دارد، اما عنوانبندی جذابی دارد و بیننده تا پایان سریال را تماشا میکند.
با همه این اوصاف موسیقی،نوع آهنگسازی و آوازی که برای تیتراژ درنظر گرفته میشود نقش مهمی در جذاب کردن این مقوله دارد.
اگر قرار است یک اثر بخوبی دیده شود و تماشاگر تا آخرین فریم با اشتیاق کار را ببیند، عنوانبندی خوب شرط اساسی است گاهی فیلمی را میبینیم که داستانی بسیار معمولی دارد، اما عنوانبندی جذابی دارد و بیننده تا پایان سریال را تماشا میکند
ساسان توکلی فارسانی ضمن تایید این مطلب گفت: وقتی قراراست یک مجموعه موفق از کار درآید مجموع شرایط دست به دست هم میدهند تا کاری موفق شود که اگر چنین نباشد مجموع عوامل درعین انسجام ظاهری از درون ویران است. به همین دلیل است که همخوانی باید میان تیتراژ با دیگر عوامل بخصوص موسیقی کار وجود داشته باشد، چون آواز مقولهای است که ارتباط مستقیم با موسیقی دارد و بعد به عنوانبندی میرسد، اما موسیقی پل میان این دو میباشد و ارتباط نزدیکی با بحث تیتراژ دارد. به همین دلیل یک طراح وسازنده تیتراژ باید ارتباط هماهنگ با آهنگساز داشته باشد.
چگونگی شکلگیری طرح تیتراژ سریالهای نوروزی و همچنین کم و کیف ساخت هریک از آنها خالی از لطف نیست.
حسن پیلهور ازعکس برای عنوانبندی مجموعه تلویزیونی دارا و ندار استفاده کرد.
این طراح تیتراژ درخصوص استفاده از عکس در تیتراژ این سریال گفت: استفاده از عکس در عنوانبندی یکی از کارهایی بود که من کمتر در تیتراژها دیدهام و زمانی که به طرح تیتراژ نهایی فکر میکردم عکس عوامل از راس حرم تا پایینترین بخش را بهترین تعریف برای عنوانبندی دانستم. در واقع نشان دادن عکس در یک لحظه معرف شخصیت و تیپ اوست؛ در ضمن این مجموعه در ژانر اجتماعی ساخته شده بود و به بحث فقر میان مردم فرودست جامعه میپرداخت. به همین دلیل باید در تیتراژ مجموع این کاراکترها در لحظه معرفی میشدند از همین رو تیپی که برای هریک از شخصیتها انتخاب شده بود حال و هوای شخصیت فیلمنامه را داشت و در تیتراژ هم موقعیت اجتماعی هر یک از آنها دیده میشد و در عین حال عوامل پشت صحنه هم به بیننده معرفی شدند.
صحبتهای طراح و سازنده تیتراژ دارا و ندار به اینجا که رسید بد ندیدم سراغ پیروز ارجمند، آهنگساز این مجموعه بروم و از نقش موسیقی در ساخت تیتراژ بپرسم. وی در این باره گفت: عنوانبندی یک مجموعه معمولا به 2 شکل انجام میشود.
یکی اینکه طراح تیتراژ براساس نوع موسیقی که آهنگساز کار میکند عنوانبندی را میسازد یا اینکه آهنگساز براساس آنچه طراحی شده، موسیقی مینویسد و در عنوانبندی ابتدایی سریال دارا و ندار، همزمان میان آهنگساز و طراح تیتراژ هماهنگی صورت گرفت. به این ترتیب که تصاویر طراحی شد و من به طورهمزمان ساخت موسیقی را شروع کردم و بعد موسیقی را براساس تصاویر ارکستراسیون کردم که به نظرم خوب بود؛ اما در تیتراژ پایانی این اتفاق نیفتاد. من و طراح تیتراژ به دلیل کمبود وقت جداگانه کار کردیم که به نظرم تیتراژ انتهایی به قدرت تیتراژ ابتدایی سریال از کار در نیامد و شاید اگر موسیقی انتهایی با تصاویر دیگری همراه میشد موفقیت و همخوانی بیشتری داشت؛ بنابراین اگر قرار بود براساس تصاویری که در تیتراژ پایان دیده شد آهنگ بسازم باید موسیقی را به سمت فضای فانتزیتر میبردم یا اگر قرار بود طراح تیتراژ با موسیقی من تصویر بسازد باید تصاویری را انتخاب میکرد با درام سریال همخوانی داشت نه با تصاویر عوامل دارا وندار و متاسفامه این ناهمخوانی در تیتراژ پایانی را دیدم و ازاین مساله راضی نیستم در مجموع میان طراح تیتراژ و آهنگساز باید ارتباط وجود داشته باشد.
ساسان توکلی فارسانی، فضای یک مجموعه را در ساخت تیتراژ آن موثر دانست و گفت: تقویم سالانه ما ایرانیان پر از مناسبتهای مختلف است که برای هریک از آنها میتوان تعریف خاصی ارائه کرد و در این میان نوروز رنگ وعطر ویژهای دارد و به طبع فضای کارهم بسیار شاد و دلانگیز است. از همین رو تیتراژ یک کارنوروزی باید در عین شاد بودن طراوت وتازگی را در خود داشته باشد.
وی در ادامه گفت: وقتی میخواستم عنوانبندی سریال زن بابا را بسازم ابتدا تصاویر گرفته شده را دیدم و به فضای پراز شادی آن پی بردم.
طرحی از انیمیشن به ذهنم رسید و از آنجا در فضای این کمدی 2 مراسم ازدواج وجود داشت. به پایکوبی و به نوعی رقص پا رسیدم و بنای تیتراژ سریال را بر نمایش رقص پا گذاشتم.
حسن پیلهور در جمعبندی صحبتهای خود گفت: موفقیت مقوله تیتراژ سریال و فیلم سینمایی با به رسمیت شناختن این مقوله امکان پذیراست و این مساله میسر نمیشود مگر اینکه تیتراژ به عنوان یک فن شناخته شود و همچنین به سمت رقابتی شدن پیش برود. به نظر من این هنر باید به عنوان یک فن شناخته شود و باید در جشنوارههای تلویزیونی یا حتی جشنواره فیلم فجر بخش ویژهای به آن اختصاص دهند.
پریسا ساسانی / جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
