امانتی که از دست ما رفت

در تمام این سال‌هایی که از سفر همیشگی سید شهیدان اهل قلم می‌گذرد، گفتن و شنیدن از او برای نسلی که او را ندیده جذاب بوده و هست. آنهایی که او را دیده‌اند و روزها یا ماه‌هایی در کنارش بوده‌اند، همیشه با لذتی خاص از او و ویژگی‌هایش سخن می‌گویند و کسانی هم که توفیق دیدار این هنرمند را نداشته‌اند، هر جا سخن از او به میان می‌آید، با اشتیاق به حرف‌های گوینده، گوش می‌سپارند. شخصیت چند وجهی آوینی و تسلط و دانش به روزش در حوزه فرهنگ و هنر هنوز هم نقل محافل هنری است.

امسال در سالروز شهادت این هنرمند، رادیو گفتگو میزبان نادر طالب‌زاده کارگردان سینما و مستندساز بود که بخش‌هایی از این گفتگو را می‌خوانید:

برای فردی مثل آوینی یک غایتی برای انقلاب اسلامی وجود داشت و ایشان به آن وفادار بود و بیش از هر کس دیگری آن هدف را که امام خمینی ترسیم و رهبر معظم انقلاب هم تجلیل کردند تحت عنوان بصیرت، یعنی افق را دیدن، این را در جمله جمله متن‌هایش می‌شد شنید و برای کسی که بخواهد امروز مستند بسازد هر کسی که باشد هر مساله‌ای که مساله روز است و دغدغه روز است و در عین حال انسان هم باید این را نشان دهد و هم آن افق را بتواند ترسیم کند، این خواست آن روایت بود، آن نریشن بود. یعنی روایت او، متن او ورای متن فعل و حال بود.

مرتضی سلوک جدی و معنوی خودش را داشت. یعنی برای کسی نمی‌گفت، لزومی نداشت که بگوید. امروز هم واقعا مکشوف نیست، پنهان است. چون این سلوک را داشت و این مسیر را طی کرده بود و خداوند هم به او نبوغ عظیمی را داده بود، یعنی آدم عادی نبود. این در متنش جاری است. فکر نمی‌کنم کسی از ماها بتواند آن را تقلید کند، یعنی هر کسی هم بخواهد تقلید کند یک مقدار مضحک می‌شود.

یک خانمی که اصلا نسبتی با انقلاب نداشت، می‌گفت من هر وقت صدای این آقا را می‌شنیدم انگار صدای یکی از فرشتگان خدا را دارم می‌شنوم که دارد صحبت می‌کند. آن طور تفسیر می‌کرد. انگار و واقعا هم حال مرتضی متفاوت بود با حال هر کسی که من دیدم چه در زمان عادی و چه در زمانی که متن می‌خواند. یک‌بار سر متن خنجر و شقایق که مربوط به بوسنی بود، متنی بود که خودش نوشته بود و من یادم است که سه، چهار بار ضبط را متوقف کردیم، گریه‌اش گرفته بود. متنی که می‌خواند منقلب می‌شد و این حال جدی‌اش بود.