شکسپیر یا فردوسی ، مساله این نیست

 این جملات را یکشنبه‌ شب وزیر ارشاد در جمع اهالی تئاتر بر زبان آورد. کسانی که دور هم جمع شده بودند تا آیین پایانی بیست و هشتمین جشنواره تئاتر فجر را برگزار کنند.

سخنان وزیر ارشاد خطاب به معاونت هنری این وزارتخانه بود و به نوعی نشان می‌داد که در دور جدید انگار قرار است خط مشی معاونت هنری در حوزه تئاتر چنین رنگ و بویی پیدا کند. با این حال به نظر نمی‌رسد که بحث تئاتر ملی بحثی تازه باشد.

از زمانی که تئاتر نوین ایران قدم به عرصه حیات گذاشت بزرگانی چون عباس جوانمرد، علی نصیریان، عزت‌الله انتظامی، بهرام بیضایی و... چنین رویکردی را در عرصه تئاتر آغاز کردند. آنها چه در حوزه متن و چه در حوزه اجرا می‌کوشیدند تا با بهره گرفتن از سنت‌های نمایشی این دیار راهی تازه بگشایند و تئاتری را به صحنه ببرند که ضمن داشتن مولفه‌های هنری رنگ و بوی ایرانی هم داشته باشد.

تا اینجای کار به نظر می‌رسد که اهالی تئاتر تلاش زیادی برای حرکت به این سمت نشان داده‌اند و حتی امروز هم در بین نسل جوان تئاتری ایران چهره‌های بسیاری هستند که می‌کوشند این راه را ادامه دهند. پس تئاتری‌ها به سهم خود در این زمینه تلاش کرده‌اند و اگر باید کسی در این حوزه کاری انجام بدهد (که تا به حال انجام نداده) مدیران و مسوولانی هستند که وظیفه مدیریت این حوزه را بر عهده دارند.

چند سال پیش در شهر اهواز جشنواره‌ای برگزار می‌شد به نام جشنواره تئاتر ایران زمین. فلسفه وجودی این جشنواره اجرای نمایش‌هایی براساس آثار بزرگان ادبیات این سرزمین نظیر فردوسی و عطار و نظامی و مولوی و... بود. اما این جشنواره به دنبال مسائلی که در آخرین دوره برگزاری‌اش پیش آمد به محاق تعطیلی رفت، در حالی که زمینه‌ساز رویکردی تازه به متون کهن فارسی شده بود.

حالا با توجه به صحبت‌های اخیر وزیر ارشاد جای آن نیست که دوباره این جشنواره (که هویتی مستقل در بین جشنواره‌های ریز و درشت تئاتر ایران داشت) پا بگیرد یا در قالب بخشی در جشنواره‌ای مثل جشنواره تئاتر فجر احیاء شود. صرف روی دادن یک اتفاق غلط در یک جشنواره که نمی‌شود بر روی فلسفه وجودی آن خط کشید، مثلا اگر در مراسم پایانی جشنواره فیلم یا تئاتر فجر اتفاقی بیفتد که مستوجب برخورد هم باشد چاره تعطیلی این جشنواره‌ها نیست.

به نظر می‌رسد احیای این رویکرد می‌تواند خواسته یا ناخواسته به آن چیزی که مد نظر وزیر ارشاد است جامه عمل بپوشاند، هرچند نباید از کنار این واقعیت هم گذشت که چشم بستن بر شکسپیر و مولیر و دیگران هم راهکار مناسبی نیست چون نمی‌شود بر روی این متن‌ها چشم بست بلکه می‌توان متن‌های همین نویسند گان را هم با شیوه‌هایی ایرانی به صحنه برد و افقی تازه در این عرصه گشود.

شهریار محمدی