افروغ و خاموشی در "سیاست ایرانی"

وی افزود: امام رهبری انقلابی را عهده‌دار بودند که صرفا"یک حادثه سیاسی نبود، بلکه صبغه فلسفی داشت.

عماد افروغ گفت: مشروطه چه بود؟ اینکه حدود اختیارات حکمرانان مشروط منضبط و قانونمند باشد و آزادی مردم پاس داشته شود. اما مشروطه دچار یک سویه‌نگری شد و ضبغه نسبتاً جامع او قربانی نوگرایی فلسفی شد و میدان با حذف سنت‌گرایان اجتماعی به دست نوگرایان اجتماعی افتاد و همین زمینه را برای کودتا فراهم کرد.

این استاد دانشگاه  افزود:انقلاب اسلامی چون تکیه بر مردم سالاری دینی دارد هم نوگرایان اجتماعی در آن جایی برای حضور و ایفای نقش دارند هم سنت‌گرایان اجتماعی، به علاوه آنکه ایرانی و ملی بودن را نیز در دل خود دارد. و گفتمان انقلاب اسلامی به مراتب جامع‌تر از گفتمان مشروطه و ملی شدن صنعت نفت بود.

افروغ ادامه داد: انقلاب پیام جدیدی را داشت که به تعبیر امام پیام انسانی بود و بیشتر به معنویت‌گرایی و خداگرایی برمی‌گردد، همچنین فلسفه سیاسی جدیدی را ارائه کرد که مفهوم مردم‌سالاری دینی و جمهوری اسلامی را در بر می‌گیرد.

افروغ گفت: در انقلاب اسلامی نوگرایی فلسفی موج می‌زند.

خاموشی در این مناظره گفت: امام و مکتب قم در ماجرای انقلاب اسلامی بازگشت به فهم دقیق‌تر از اسلام و جامعیت اسلام را مورد توجه قرار داد. همیشه در طول تاریخ این سوال مطرح بود که احکام اجتماعی اسلام کی و چگونه می‌خواهد اجرا شود.

وی گفت: امام به جامعیت اسلام اعتقاد داشت و به طور جدی مطالبات دین را در ساختار سیاسی اجتماعی مطرح و چیدمان ساختار سیاسی اسلامی را در انقلاب اجرا کرد و در بهشت زهرا گفتند من دولت تعیین می‌کنم.

خاموشی در تشریح دومین مولفه اصلی برای انقلاب به باور دینی مردم اشاره کرد و در ادامه گفت: نقش روحانیت در چیدمان انقلاب اسلامی در خبرگان و مجلس ما شکل گرفت. و البته نحوه روحانیت در این دوره تفاوت ماهوی با گذشته و مشروطه دارد.

خاموشی با تاکید بر این که حضرت امام تجربه انقلاب‌های دیگر را دیده‌ بودند اما با برداشت از اسلام این اقدام را انجام دادند، ادامه داد: وجهه اسلامیت امام و ایمان به الله خیلی عمیق بود و باید تاثیر‌پذیری آن را مورد توجه قرار دهیم.

در ادامه افروغ گفت: انقلاب اسلامی با وجهه اسلامی‌اش با قرائت خاص خود مظروفی بود که الزاما در ظرف نهادهای اجتماعی، تاریخی و حتی فرهنگ ایرانی نمی‌گنجید و به مراتب گسترده‌تر از این ظروف بود و امام نظریه‌پرداز و رهبر این مظروف بود.

اختلافاتی که ما شاهد آن هستیم از آنجا نشات می‌گیرد که این مظروف درک نشده و با ظرف تبطیق داده نشده و عده‌ای می‌کوشند که آن را بر طبق نظر خود تطابق دهند. عده‌ای روی آزادی اصرار می‌کنند و عدالت را ذبح می‌کنند و برعکس، عده‌ای بر آزادی و عدالت تاکید می‌کنند اما معنویت و اخلاق و الهی بودن آن را نادیده بگیرند.در حالی که انقلاب ما جامع است.

وی افزود: من هم قبول دارم محتوای انقلاب از اسلام می‌آید امام یک جا می‌گوید هیچ‌کس حق ندارد که رای را به مردم تحمیل کند چرا که نگاه امام به انسان مختار است.

وی افزود: وقتی امام می‌گوید جمهوری اسلامی از باب تاکید است یعنی مردم هم به اعتبار جمهوریت حق دارند هم به اعتبار اسلامیت. و لذا ولایت فقیه در امتداد ولایت الهی است. و در زمان غیبت تنها راه پیوند مستحکم عقل و وحی اجتهاد است.

در ادامه خاموشی به موضوع ولایت فقیه اشاره کرد و گفت: در زمان غیبت، ولی فقیه عادل فرماندهی جامعه را بر عهده دارد. و ریشه در روایات ما دارد هر چند برخی با آن مخالفت کرده‌اند. اما امام به این نظریه تکیه می‌کند و اداره شئون حکومت بر مدار ولایت فقیه مهمترین ثمره‌ای که امام به جامعه بشری دادند همین است.

افروغ نیز با بیان این که مخالف برداشت آقای خاموشی نیستم به مقایسه بین دموکراسی و ولایت فقیه پرداخت و تعریف جدیدی از قانونیت و مشروعیت ارائه داد. وی گفت: در مردم‌سالاری دینی و ولایت فقیه بحث‌های ظریفی هست و هر قدر هم که در مباحث فکری و نظری مدافع آن باشیم که هستیم، اما تا مستقر نشود و با خواست عمومی مواجه نشود نمی‌تواند تحقق‌بخش آرمان‌ها و اهداف متعالی اسلامی باشد و لذا یک پایه آن علاوه بر مشروعیت به مقبولیت بازمی‌گردد. و مردم باید آمادگی پذیرش پیام باشند.

این استاد دانشگاه در ادامه گفت: بخشی از اتفاقاتی در انقلاب اسلامی افتاد مربوط به نیازهای بشر است. بشر عطش معنویت داشت.

میشل فوکو می‌گوید روحی تازه در کالبد بی‌روح دمیده شد. روح تازه از جنس اخلاق و معنویت بود.

افروغ گفت: رژیم پهلوی با یک کودتا و با اتکا به قدرت‌های بیگانه تحول ساختاری ایجاد کرد که کشور را بهم ریخت، اما انقلاب اسلامی تا چه اندازه تحول ساختاری ایجاد کرد؟ ما در یک بخشی فقط جابه‌جایی نیرو انجام دادیم و این باعث رسیدن به آرمان‌های انقلاب نیست.

در ادامه خاموشی به تشریح نسبت امام با امت پرداخت و گفت: نسبت امام با امت تنها اداره شئون اجرایی نیست؛ بلکه شوون تبلیغی و ترویجی دارد. و درست است که امام بر هر امتی نمی‌تواند رهبری کند اگر امت پاسخ مثبت ندهد چه باید کرد؟ باید فرهنگ دینی و ایمان به خدا شکل بگیرد.

خاموشی ادامه داد: اگر ما در تربیت دینی نقصی داریم و نتوانستیم پیاممان را خوب منتقل کنیم نباید نقایص سیستم را در نظریه ولایت فقیت بگذاریم؛ چراکه اسلام و این نظریه بی‌نقص و کامل است.

وی ادامه داد: اسلام به حقیقت روشن ارشاد می‌کند پس انتخاب‌کننده این حقیقت روشن نمی‌تواند کفر کند.
خاموشی تاکید کرد: ما وظیفه روشنگری و تبیین داریم که مردمی که محور را یافتند از محور کنار نروند.

مطهری و زیباکلام در سیاست ایرانی

برنامه سیاست ایرانی، یکشنبه شب میزبان دکتر علی مطهری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و دکتر صادق زیباکلام، استاد دانشگاه بود و این دو صاحب‌نظر در مسائل سیاسی در این برنامه به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.

عـلـی مـطـهـری در این برنامه درخصوص دلایل وقـوع انـقـلاب اسـلامـی ایـران گفت: اگر ما به تاریخ انقلاب برگردیم ملاحظه می‌کنیم که مسائلی چون مـحـرومـیـت مـادی و دسـتـیـابـی بـه مـسـائـلـی از جـمله آزادی دلایل اصلی انقلاب اسلامی نبوده‌اند؛ بلکه مـــــاهـــیــــت انــقــــلاب مــــا یــــک مــــاهــیــــت اعــتــقــــادی و ایـــدئــولــوژیــک اســت، یـعـنــی آنـجــایــی کــه عــواطــف اعتقادی و مذهبی مردم ما جریحه‌دار شده است ما شاهد شتاب گرفتن حرکت انقلابی مردم بوده‌ایم.

زیباکلام در ادامه با بیان این که با نظرات مطهری مــوافــق نـیـسـت، گـفـت: بـه اعـتـقـاد مـن دلـیـل انـقـلاب اسلامی مسائلی از جمله تغییر مبدا تاریخ از هجری به شاهنشاهی و یا ترویج فحشا در رژیم شاهنشاهی نبود و من معتقدم که به دلیل این که برخی افراد چنین مـسـائـلـی را دلـیـل وقـوع انـقـلاب مـی‌دانـنـد ما بعضی مخاطبان خودمان را از دست داده‌ایم. وی ادامه داد: انـقـلاب اسـلامـی به این دلیل شکل گرفت که ما در مـمـلـکـت ظـلـم نـداشـتـه بـاشیم، انتخابات آزاد داشته بـاشـیـم، زنـدانـی سـیـاسـی و شـکـنجه نداشته باشیم و احزاب و مطبوعات آزاد باشند.

زیـبـاکـلام در مـورد نقش اسلام در بروز انقلاب ایران هم گفت: اسلام این قابلیت را به مردم ایران داد که بتوانند تمام خواسته‌های خود را در قالب این دین جستجو کنند و به نظر من انقلاب اسلامی در سال 57 تبلور خواسته‌های مردم در قالب اسلام بود.

عـلـی مـطـهـری در ادامـه بـا بـیان این که اسلام و جــمــهـــوری اســـلامـــی تــمـــامـــی مــســـائـــل از قـبـیــل دمــوکــراســی و آزادی و غـیــره را شــامـل مـی‌شـود، گفت: به اعتقاد من، ماهیت یک انقلاب را می‌توان از شـعــارهــای مــردم و اهــداف و بــرنــامـه‌هـایـی کـه رهبران نظام اعلام می‌کنند، فهمید.

وی با بیان این که روحانیون در انقلاب اسلامی از تجربه‌های گذشته بخوبی استفاده کردند، گفت: ما در جریان ملی شدن صنعت نفت و حتی در جریان 15 خرداد اشتباهاتی داشتیم؛ اما روحانیت در جریان انقلاب اسلامی بسیار هوشمندانه عمل کرد.

وی بـا اشـاره بـه تـلاش روشـنـفـکران مسلمان در انقلاب 57 گفت: در این نهضت، قشر تحصیلکرده بسرعت به مردم پیوست و به اعتقاد من تفاوت عمده انـقـلاب سـال 57 بـا حرکاتی که در گذشته از جمله نـهـضـت ملی شدن صنعت نفت انجام شده بود این بــــود کــــه در انــقــــلاب اســــلامــــی، ابــهــــام‌هـــا زدوده و کادرسازی خوبی انجام شد و با برنامه وارد انقلاب شـدیـم. در ادامـه بـرنـامـه سـیـاسـت ایرانی، زیباکلام با بـیـان ایـن کـه مـا ظرف یکصد سال گذشته 2 انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی را پشت سر گذاشته‌ایم، گـفـت: بـه اعـتـقـاد مـن، از جهت اهداف و دلایلی که مـردم قـیـام کـردنـد، میان انقلاب مشروطه و انقلاب اسـلامی تفاوت چندانی وجود ندارد و معتقدم اگر انقلاب مشروطه موفق می‌شد، دیگر دلیلی هم برای انقلاب وجود نداشت.

زیـبـاکلام با اشاره به این که در انقلاب اسلامی، روحــانـیــون جـلــودار شـدنـد، گـفـت: اسـلامـی کـه در جـریـان انـقـلاب اسـلامـی مردم به آن اعتقاد داشتند، اســـلامـــی بــود کــه از خــود، یــک مــدل دمــوکــراتـیــک حـکـومـتـی، یـک مدل اقتصادی و یک مدل حزبی و بـیـن‌الـمـلـلـی داشـت. زیـبـاکـلا‌م گـفت: انقلا‌ب ایران دنبال اسلا‌م نبود. مطهری در ادامه این برنامه گفت: از شـهــریــور 1320 تـحــولــی در ایـران آغـاز شـد کـه بـه انـقـلاب اسـلامـی سـال 57 منتهی شد و ما باید برای رهـبـری مـنـحـصـر بـفـرد امـام خـمینی(ره)‌ نیز جایگاه ویژه‌ای قائل باشیم.

وی افـــزود: بــزرگــان مــا و اســلام‌شـنــاســان مــا در ســال‌هـای اوایـل انـقـلاب تـلاش بـسـیـاری کـردنـد تـا اقـشـار تـحـصـیـلکرده را به این نتیجه متقاعد کنند که مـکـتـب اسـلام قـادر اسـت جـامـعه را در هر شرایطی اداره کـنـد و تـبـیـیـن کـنـند که پاسخ به همه معضلات اجتماعی در داخل اسلام موجود است.