چراغ امید میدان مشق سوسو می‌زند

میدان مشق تهران جدای از آن‌که روزگاری یکی از بزرگ‌ترین مراکز نظامی‌پایتخت 200 ساله را تشکیل می‌داده، همانند دیگر میدان‌های بزرگ شهر نقش مهمی‌ در شکل‌گیری و سیر تطور تهران در طول پادشاهی قاجارها داشته است.

با پایان حکوت قاجارها می‌توان گفت رونق و شکوفایی میدان مشق نیز پایان یافت و از آن زمان به بعد این میدان مورد بی‌مهری‌های فراوانی قرار گرفت و کم‌کم غبار فراموشی به سراغ این میدان تاریخی نیز آمد. اگرچه در چند ساله اخیر و با توجه به مصوبه دولت مبنی بر ضرورت ساماندهی میدان مشق، هرازگاهی برخی مسوولان میراث فرهنگی و شهری وعده‌های بسیاری برای احیای این میدان به عنوان بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی شهر تهران می‌دهند، اما هنوز هیچ کدام از این وعده‌ها رنگ اجرایی به خود نگرفته و علی‌رغم وعده‌های داده شده، این طرح پیشرفت رضایت‌بخشی نداشته است.

پیرمرد تمبرفروش میدان مشق نیز گویا در سال‌های گذشته، به اجرای این مصوبه دولت بسیار امیدوار بوده و حالا با گذشت بیش از 5 سال او نیز همانند بیشتر اهالی فرهنگ و دوستدار میراث تاریخی امیدهای خود را از دست داده است و می‌گوید: «اینها تنها وعده‌هایی است که برای دلخوشی من و شما داده می‌شود و بعید می‌دانم که دوباره روزگاری صدای پای اسب در این میدان جایگزین بوق ماشین‌های رهگذر شود.»

دستور هیات دولت برای ساماندهی‌‌‌‌ میدان مشق

ساماندهی میدان مشق و تبدیل آن به قطب تاریخی فرهنگی تهران در قالب طرح گسترش موزه ملی، سال 1382به تصویب هیات دولت رسید و بلافاصله طرح مطالعاتی آن توسط کارشناسان سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری تهیه و تقدیم دولت شد.

متأسفانه پس از گذشت 4 سال یعنی تا سال 1386 از تصویب این طرح، حتی کوچک‌ترین اقدامی در خصوص اجرایی کردن این طرح صورت نگرفت و همچنان میدان مشق با تمام ساختمان‌های باارزشش چشم‌‌انتظار نیم‌نگاهی از سوی دولت بود.اما اواخر سال 1386 اسفندیار رحیم‌مشایی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در گفتگویی، از آغاز مجدد اجرای مصوبه دولت برای ساماندهی میدان مشق خبرهایی داد.

معاون رئیس‌جمهور این قول را با توجه به اختصاص اعتبارات ویژه به سازمان میراث فرهنگی داده بود و حتی در همان موقع اعلام کرد کارهای مطالعاتی ساماندهی میدان مشق برای تامین اعتبار به منظور تملک ساختمان‌های تاریخی این محدوده در حال انجام است.با توجه به گستردگی طرح ساماندهی میدان مشق و اختصاص اعتبار ویژه برای تملک ساختمان‌هایی از جمله ساختمان وزارت امور خارجه، ساختمان پست، ساختمان سابق دادگستری و وزارت دفاع، قرار شد گزارشی درباره وضعیت فعلی میدان مشق از سوی سازمان میراث فرهنگی تهیه و تقدیم رئیس‌جمهور شود تا اعتبارات لازم برای تملک بناهای ذکرشده از سوی رئیس‌جمهور تامین شود.

محمدرضا مهراندیش، مدیرکل موزه ملی ایران که مسوول تهیه گزارش بود، در اسفند 86 گزارشی تهیه کرد و این گزارش با امضای رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به رئیس‌جمهور تقدیم شد.در گزارش تقدیم شده به رئیس‌جمهور، درباره وضعیت پیشرفت مصوبه دولت و شیوه احیای این میدان و گسترش موزه ملی ایران، راهکارهای اجرایی و عملیاتی با تکیه بر نظریات کارشناسان معماری و شهرسازی ارائه شده بود.

اعتبار در راه

با ارائه گزارش ساماندهی میدان مشق به ریاست‌جمهوری، اما تاکنون هیچ اعتباری برای ساماندهی این میدان اختصاص داده نشده است؛ در حالی که میدان مشق یکی از نفیس‌ترین و باارزش‌ترین میدان‌های کشور است که 9 موزه بزرگ در آن قرار دارد.

مهم‌ترین دلیل برای تاخیر در ساماندهی میدان مشق باز هم طبق روال معمول، اختصاص اعتبارات بسیار کلان برای تملک ساختمان‌های باارزش میدان از جمله ساختمان وزارت امور خارجه و وزارت دفاع است.

بنا بر نظر رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، اعتبار لازم تنها برای جابه‌جایی 2 ساختمان وزارت دفاع و وزارت امورخارجه 200 تا 300 میلیارد تومان است.

اما از سوی دیگر و به گفته بقایی، سازمان میراث فرهنگی به‌تنهایی نمی‌تواند این اعتبار را تامین کند و ساماندهی این میدان به عنوان نماد تاریخی شهر تهران، تنها به شرط همکاری دیگر دستگاه‌ها و نهادها از جمله وزارت امور خارجه و شهرداری و شورای شهر تهران است.

البته تا پیش از آن‌که موزه ملی ایران زیرمجموعه معاونت میراث فرهنگی سازمان باشد، مدیرکل این موزه از اختصاص 25 میلیارد تومان اعتبار برای توسعه موزه ملی خبر داده و گفته بود: معاونت برنامه‌ریزی و طرح و توسعه ریاست‌جمهوری برای توسعه موزه ملی در راستای ساماندهی میدان مشق 25 میلیارد تومان اعتبار درنظر گرفته که هنوز این اعتبار به موزه ملی تزریق نشده است.

وی به این نکته نیز اشاره کرده بود که برای اختصاص این اعتبار باید توافقنامه‌ای میان سازمان میراث فرهنگی و معاونت برنامه‌ریزی و طرح و توسعه به امضا برسد که هنوز این توافقنامه نهایی نشده است و احتمالا بزودی این کار صورت خواهد گرفت.اما پس از تغییر و تحولات اندکی در سازمان میراث فرهنگی، موزه ملی ایران زیرمجموعه معاونت میراث فرهنگی سازمان قرار گرفته و هم‌اکنون به گفته محسنی، سخنگوی سازمان میراث فرهنگی تمامی اختیارات ستاد ساماندهی میدان مشق در سطح کلان در اختیار معاونت میراث فرهنگی قرار دارد و در این معاونت، ستاد لازم برای ساماندهی این میدان شکل گرفته است.

شهرداری هیچ پاسخی نداده است

حسن محسنی، سخنگوی سازمان میراث فرهنگی نیز در پاسخ به خبرنگار «جام‌جم» درباره اجرایی نشدن طرح ساماندهی میدان مشق می‌گوید: «از 2 ماه پیش با مشاور پروژه صحبت شده است و طرح تفصیلی اولیه نیز آماده شده و طرح تخصصی نیز در آستانه ارائه است.

او همچنین توضیح می‌دهد که از سوی سازمان میراث فرهنگی، مکاتبات لازم درباره ساماندهی میدان مشق به عنوان یکی از طرح‌های ملی با شهرداری تهران، هم در حوزه مالی و هم برای جذب مشارکت انجام شده است، اما تاکنون شهرداری هیچ نامه رسمی و پاسخ صریحی در این زمینه به میراث‌فرهنگی ارائه نکرده است.

مدیر روابط عمومی سازمان میراث‌فرهنگی همچنین درباره عزم سازمان برای اجرایی شدن این طرح می‌گوید: «با توجه به این که طرح مصوبه هیأت دولت است، سازمان‌ میراث فرهنگی مصمم برای اجرایش بوده و هست. اما باید برای اجرایی شدن چنین طرح‌هایی تمامی دستگاه‌ها از جمله شهرداری تهران مشارکت گسترده‌ای داشته باشد.»

محسنی درباره برآورد اعتبار لازم برای ساماندهی میدان مشق در طرح آماده شده از سوی سازمان میراث‌فرهنگی تنها به بیان این نکته بسنده می‌کند که هنوز هیچ اعتباری از سوی مشاور طرح اعلام نشده و باید کارهای لازم برای اجرایی شدن آن برنامه‌‌ریزی شود تا بتوان اعتبار را نیز اعلام کرد.

مسعود علویان صدر، معاون میراث فرهنگی سازمان نیز اجرای طرح ساماندهی میدان مشق را یکی از اهداف اصلی خود در معاونت میراث‌فرهنگی عنوان می‌کند و می‌گوید: همه وزارتخانه‌ها، نهادها و سازمان‌های مستقر در محدوده میدان مشق، باید برای تبدیل فضاهای موجود خود به فضای موزه‌ای تشویق و حمایت شوند.

به گفته او، رئیس پژوهشکده ابنیه و بافت، مدیرکل حفظ و احیای بناها و محوطه‌های تاریخی، معاون حفظ، احیا و ثبت آثار تاریخی و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان تهران اعضای کمیته راهبردی تهیه طرح ساماندهی هستند.

میدان مشق تهران خود دفترچه خاطراتی از مشق‌‌هایی است که اکنون به خاطره‌ای برای پدربزرگ‌های ما تبدیل شده و امروز حفظ میدانی با این همه هویت و خاطره‌های سیاسی، اجتماعی، نظامی، فرهنگی و هنری مردمان این سرزمین بیش از پیش احساس می‌شود.

هم‌اکنون زمان آن فرارسیده که این میدان پر از هویت تاریخی که سال‌های سال نظاره‌گر خاموش وقایع بسیاری بوده، به شکل موزه و یادمان‌ تاریخی پایتخت قاجاری نجات داده شود.

دستیابی به این مهم تنها با عزمی ‌ملی، مدیریتی انسجام‌یافته و برنامه‌ریزی گسترده در سطح کلان امکان‌پذیر خواهد بود.

نرگس محمدی