شهروندانی که با گاز خاموش می‌شوند

کدام مسوول ممکن است از کنار چنین خبری بی تفاوت بگذرد و خم به ابرو نیاورد؟ بخصوص وقتی معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش نشانی قاطعانه اعلام می‌کند: «همه تقصیرها را گردن مردم نیندازید، کسان دیگری هم مقصرند!»

مشخصات فوت شدگان و آسیب‌دیدگان، نوع سیستم گرمایشی محل حادثه، نام کارخانه تولیدکننده آن و شرحی دو سه خطی از ماجرا، همه آن چیزی است که آتش نشان‌ها سال گذشته آنها را بارها و بارها در برگه‌های اطلاعات حوادث گازگرفتگی گاز منوکسید کربن برای 789 جسد پریده رنگ خفه شده با گاز در کشور نوشتند و در 6 ماهه نخست امسال هم آنها را برای 257 جسد گاز گرفته دیگر که روی دستشان مانده بود، تکرار کردند تا آمارها رشدی 15 درصدی را در کشته‌شدگان با گاز، در مقایسه با مدت مشابه در سال پیش نشان دهد و داوود براتی، معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی و ایمنی از استاندارد نبودن بسیاری از وسایل گرمایشی در کشورمان انتقاد کند.

هر سال با اعلام آمار قربانیان گازگرفتگی در کشور، انگشت اتهام مسوولان و رسانه‌ها مردم را نشانه می‌رود و آنها را به بی‌دقتی در نصب وسایل گازسوز و ناآگاهی از روش‌های ایمن‌سازی منزل متهم می‌کنند؛ اما گذشته از آن که سهم آگاهی‌های عمومی از خطرات ناشی از اشتباه در نصب وسایل گرمایشی ناچیز است، باید پذیرفت که هنوز استانداردهای لازم برای ساخت آبگرمکن‌ها و بخاری‌های گازی از سوی تولیدکنندگان رعایت نمی‌شود .

موسسه استاندارد: هوای مردم را داریم

براساس آمارهای اعلام شده از سوی موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی بیش از 12 هزار عنوان کالای استاندارد در کشور مان تعیین شده است که به گفته نظام الدین برزگری، رئیس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی، حدود 1100 عنوان از آنها مشمول استاندارد اجباری شده و پکیج‌ها، آبگرمکن‌ها و بخاری‌ها از آن دست محسوب می‌شود. به همین دلیل استانداردسازی این کالاها اجباری است و موسسه استاندارد بر همین اساس، باید نظارتی جدی بر پایبندی تولیدکنندگان آنها بر اجرای استاندارد‌ها داشته باشد، اما نکته عجیب این است که دقیقا همین وسایل در کشورمان هر سال بویژه در فصل‌های سرد دردسرساز می‌شوند.

رئیس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی به «جام‌جم» می‌گوید: بیش از 66 درصد استانداردهای کشور ما منطبق بر استانداردهای بین‌المللی است و استانداردهای تعیین شده برای وسایلی که مشمول استاندارد اجباری است، هر 5 سال یک‌بار مورد بازنگری قرار می‌گیرد و در صورت لزوم، نو می‌شود؛ به همین دلیل کالاهای دارای مهر استاندارد در منازل کاملا ایمن است، اما مردم در نصب آنها گاهی ناآگاهانه عمل می‌کنند وحادثه‌های ناگوار را رقم می‌زنند.او درباره سیستم‌های ایمنی پیش‌بینی شده در بخاری‌ها برای جلوگیری از بروز حوادث، به بخاری‌های بدون دودکش و سیستم‌های سنجش (ODS) سیستم‌سنجش اکسیژن محیط حرارت در بخاری‌های بدون دودکش و سیستم‌های سنجش حرارت در بخاری‌های دودکش دار اشاره می‌کند که از سال 1378 با پیگیری‌های سازمان آتش‌نشانی، موسسه استاندارد، نصب آنها را در بخاری‌ها برای تولیدکنندگان اجباری کرد.

آتش نشانی: هوای مردم را ندارند!

اگر از افزایش آمار قربانیان گازگرفتگی بی‌خبر باشید و مثل ما بداقبال نباشید تا تصاویری فجیع از جسدهای خاکستری رنگ قربانیان گازگرفتگی را کنار بخاری‌هایی که امروز در بازار فراوانند، در سازمان آتش‌نشانی ببینید، لابد با شنیدن توضیحات رئیس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی به این نتیجه می‌رسید که تنها عامل حوادث اخیر همان‌طور که این مسوول می‌گوید، بی‌توجهی مردم است؛ اما معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی و رئیس انجمن حمایت از مصرف‌کنندگان در این زمینه باوری دیگر دارند.

مسیح انصاری، رئیس انجمن حمایت از مصرف‌کنندگان می‌گوید: نظارت‌ها بر کیفیت کالاهای تولیدی در کشورمان نزدیک به صفر است، ضمن آن که استانداردها در کشور ما معمولا با روش کپی‌برداری از استانداردهای بین‌المللی و بدون انطباق با فناوری و شرایط داخلی تعیین می‌شود و در برخی موارد هم کمبود امکانات در تولید کالا سبب می‌شود شاخص‌های استاندارد متناسب با سطح کیفی پایین این کالاها تنزل داشته باشد که هر دو روش نادرست است.

از سوی دیگر براتی تصریح می‌کند: اگر استانداردهایی درست برای لوازم گرمازا تدوین شده است و نظارتی بر رعایت آنها صورت می‌گیرد، پس بروز حوادث ناشی از نشت گاز نشانگر چیست؟

او تاکید می‌کند: نباید همه تقصیرها را گردن مردم بیندازید. با اطمینان به شما هشدار می‌دهم استانداردهای کشورمان دست‌کم درزمینه وضعیت ایمنی دستگاه‌های گرمازا ناقص است و نمی‌توان از عدم بروز حادثه به واسطه استفاده از این کالاها اطمینان داشت. حتی اگر بخاری‌ها و آبگرمکن‌ها را نادیده بگیریم، شواهد دیگری نیز برای اثبات گفته‌های این مقام مسوول درباره سطح پایین شاخص‌های استاندارد وجود دارد که از جمله می‌شود به آسانسورهایی که مهر استاندارد می‌خورد و حوادث ناشی از سقوط آنها خبرساز شده است یا خودروهای تولید داخل که با وجود نظارت سازمان استاندارد آتش می‌گیرد، استناد کرد.

براتی برای درک بهتر ضعف نظارتی بر رعایت شاخص‌های استاندارد در تولید کالاها، به ذکر نمونه می‌پردازد و با اشاره به تولید انبوه لوله‌های آکاردئونی در بازار می‌پرسد: سال‌هاست نصب این لوله‌ها روی بخاری‌ها باعث نشت گاز و مسمومیت مردم می‌شود؛ اما چرا با تولیدکنندگان این لوله‌ها برخوردی نمی‌شود و جلوی تولید انبوه آنها گرفته نمی‌شود؟

رئیس انجمن حمایت از مصرف‌کنندگان نیز معتقد است؛ ضعف نظارتی سبب شده کالاهایی با مهر استاندارد تقلبی یا بدون مهر استاندارد در بازار پخش شود، اما ضعف نظارتی بر استاندارد بودن وسایل گرمایشی فقط یک روی سکه است وروی دیگر سکه، اظهارات براتی درباره نبود استاندارد برای برخی ابزارهای حساس است. او می‌گوید: متاسفانه هنوز در کشورمان استانداردی برای تعیین کیفیت لوله‌های رابط بخاری‌ها و دودکش‌ها تبیین نشده است.

تکلیف بخاری‌های ناایمن چه می‌شود؟!

معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش نشانی، با اعلام این که سیستم سنجش اکسیژن محیط و سنسورهای حرارتی برای حفظ ایمنی در بخاری‌ها لازم است اما کافی نیست، می‌گوید: تکلیف میلیون‌ها بخاری که بدون تجهیز به این سیستم‌های ایمنی، به مردم فروخته شده است، چه می‌شود؟ متاسفانه تولیدکنندگان حاضر نیستند بخاری‌های فروخته شده را ایمن کنند؛ چون معتقدند تجهیز کالای فروخته شده، برای آنها ضرر مالی خواهد داشت. او با ضعیف خواندن سیستم‌های ایمنی در وسایل گرمایشی اظهار می‌کند: سیستم‌های ایمنی تعبیه شده در ابزارهایی که با جان مردم سرو کار دارد، باید به حدی دقیق و قوی باشد که حتی اگر مصرف‌کننده به دلایلی مثل ناآگاهی، بی‌دقتی، بیماری و.... اشتباهی در استفاده از ابزارها مرتکب اشتباهی شد، جانش حفظ شود.

موسسه استاندارد همکاری نکرد

در آغاز گفتگو با برزگری، وقتی حرف از لوله بخاری‌های آکاردئونی و دلیل تولید انبوه آنها با وجود ناایمن بودنشان وسط می‌آید، رئیس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی می‌گوید: «این جور لوله‌ها هم اگر درست استفاده شود مشکلی ندارد و اگر مشکلی پیش می‌آید مربوط به استفاده نادرست است» اما وقتی به او می‌گوییم سازمان آتش نشانی بشدت بر توقف استفاده از این کالا تاکید می‌کند، پاسخ می‌دهد: «ما اجازه تولید این لوله‌ها را برای استفاده در موارد دیگری غیر از بخاری داده‌ایم و اگر آتش نشانی پژوهشی درباره خطر آفرین بودن آنها دارد، آن را به ما ارائه کند تا بررسی کنیم.»گفته‌های این مسوول در حالی ایراد می‌شود که معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی با ابراز تعجب از این اظهار نظر، می‌گوید: همان‌طور که از اسم موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی بر می‌آید مسوولیت اصلی این موسسه، پژوهش است. ضمن آن که اصلی‌ترین مورد مصرف این لوله‌ها در بخاری‌هاست در حالی که پس از اتصال به بخاری براحتی سوراخ می‌شود و حتی ممکن است شیب منفی داشته باشد و گازهای سمی را به داخل خانه هدایت کند. رئیس موسسه استاندارد همچنین با اصرار بر این که شاید استانداردی برای دودکش‌های بخاری وجود داشته باشد و او حضور ذهن کافی برای به یاد آوردن آن ندارد، ما را به روابط عمومی موسسه ارجاع داد تا با همکاری این بخش، گفتگویی با مدیر عامل نظارت بر استاندارد سازی کالا‌ها داشته باشیم و او درباره احتمال وجود استانداردی در این زمینه توضیح دهد؛ اما روابط عمومی این موسسه حاضر به همکاری در این باره نشد و اصرارهای خبرنگار جام‌جم برای پیگیری این موضوع بی‌نتیجه ماند. چه انتظار دیگری می‌شود از این موسسه داشت وقتی نماینده آن حتی در نشست تخصصی که این هفته با حضور مسوولان سازمان‌های مختلف برای کاهش حوادث ناشی از نشت گاز منواکسیدکربن برگزار شد، شرکت نکرد.

خاطیان را معرفی می‌کنیم

معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش‌نشانی با بیان این که مدتی است در برگه‌های اطلاعات حوادث ناشی از نشت گاز، نام تولیدکنندگان کالاهای غیرمجاز قید می‌شود، هشدار می‌دهد: بزودی نام این تولیدکنندگان را از طریق رسانه‌های عمومی به مردم اعلام می‌کنیم.گرچه این هشدار براتی امیدوار کننده است، حتی اگر این طرح اجرایی شود و به فرض محال احترام به حقوق مصرف‌کنندگان در کشورمان به سطحی برسد که با استناد به ماده 12 قانون استاندارد و تحقیقات صنعتی مصوب سال 1371، تولیدکنندگان وسایل حادثه‌ساز به جزای نقدی و زندان محکوم شوند، به نظر می‌رسد تا زمانی که شاخص‌های استاندارد در کشورمان ارتقاء نیابد، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی نظارتی جدی‌تر بر کیفیت این قبیل کالاها نداشته باشد و زور قانون بر مافیای پنهانی که کالاهای غیراستاندارد را بی‌هیچ منعی به بازار می‌فرستند نچربد، شمار قربانیان گازگرفتگی به صفر نخواهد رسید.

مریم یوشی‌زاده