قطار شهری تبریز چه شد؟‌

قونقا یا تراموا واژه‌ای روسی به معنای قطار شهری است که برای اولین بار در دوران جنگ جهانی اول از طرف روسیه تزاری به همت قاسم خان والی که بعدها نخستین شهردار تبریز شد در این شهر به راه افتاد تا مسیر خارج شهر را به مرکز تبریز برای مسافران کوتاه‌تر کند.

دکتر کریم حسین‌زاده‌دلیر، استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه تبریز در مورد قونقا/ تراموا گفت: این قطار شهری با چهار یا دو راس اسب به طوری رانده می‌شد که واگن‌های قوطی مانند را روی ریل به حرکت درمی آورد و روزانه، صبح، ظهر و عصر بین ایستگاه راه آهن (واغزال) و محوطه امروزی باغ گلستان رفت و آمد می‌کرد. وی افزود: هرچند راه‌اندازی قونقای تبریز تاثیر چندانی در صنعتی شدن تبریز نداشت اما به هر روی در سیستم حمل و نقل این شهر تحولی به وجود آمد.

این استاد دانشگاه درباره دلیل تاریخی احداث خط تراموا/ قونقا در تبریز گفت: روس‌ها پس از احداث راه آهن تبریز جلفا در سال 1913 میلادی به خاطر حمل اسلحه و مهمات و دسترسی آسان به آذربایجان، این خط را از میان باغات غربی شهر چون شنب غازان خطیب و شاه‌آباد (شاووا) تا مرکز شهر رسانیده و ایستگاه راه آهن (واغزال) را در مرکز شهر احداث کردند. این خط تا سال 1318 شمسی دایر بود اما در این سال‌ها به علت ازدیاد وسایل نقلیه موتوری و اتومبیل‌ها بتدریج، لزوم استفاده از قطار شهری اسبی (قونقا) رنگ باخت.

زمان گذشت و نسل‌های بعدی آمدند و ضرورت حمل و نقل (ترابری) با قونقا و نقش آن در رفت و آمد مردمان گذشته جای خود را به وسایل مدرن‌تری داد و اکنون یاد این وسیله فقط در نام یک میدان در تبریز با عنوان قونقاباشی تداعی می‌شود اگر چه ناگزیری پیشرفت و ضرورت همسویی با فناوری به چهره و سیمای سنتی شهرها رنگ مدرنیته داده و نمی‌توان به زندگی باجهان معاصر و صنعتی شدن بی‌تفاوت ماند. به طور مثال باافزایش جمعیت و توسعه شهر نیاز احداث خیابان‌های عریض و طویل و اتومبیل رو در شهرهای بزرگ احساس شد که تبریز هم از این قاعده مستثنی نبود. در این رابطه اولین خیابان احداث شده در تبریز با عنوان امام خمینی(ره) است و همان مسیر ارتباطی تهران تبریز و مراغه است که از حوالی چهار راه منصور تا میدان قونقا باشی کشیده شده است.

در این میان، از ضرورت معاصر شدن سخن رفت، ولی متاسفانه سال‌های متمادی از آغاز کلنگ‌زنی احداث قطار شهری تبریز می‌گذرد اما مسوولان، فقط امروز و فردا می‌کنند و هنوز شهروندان تبریزی برای استفاده از این پدیده مدرن شهری جهت رتق و فتق امور خود لحظه شماری می‌کنند... تا آن روز...!؟!