اصلاح الگوی مصرف ضامن سلامت محیط زیست
امروزه یکی از مهمترین شاخصهای زندگی بشر، حفاظت از منابع تولید است. بشر دریافته است که تبعات و پیامدهای خسارت و زیانهایی که به طبیعت وارد میکند، به مراتب بیشتر از بهرهای است که از آلوده کردن محیط زیست دریافت میکند. از این رو، با بکار بستن امکانات عملی و علمی میکوشد کمترین زیان را به طبیعت وارد آورد.
فرآیند تولید زباله که خود ناشی از فعالیت انسان شهرنشین است جزء لاینفک زندگی است. به طوری که به طور متوسط هر انسان شهرنشین روزانه نیمکیلوگرم زباله تولید میکند و چنانچه جمعیت شهرنشین کشور را 30 میلیون نفر تخمین بزنیم، روزانه معادل 15 هزار تن زباله تولید میشود که دفع این حجم عظیم زباله، چنانچه به طور اصولی و بهداشتی انجام نشود، معضلات جبرانناپذیر زیستمحیطی را به دنبال خواهد داشت.
از سوی دیگر چنانچه با دیدگاه مثبت به زباله بنگریم و عبارت طلای کثیف بر آن نهیم، زباله مادهای است ارزشمند و قابل بازیافت.
انسان انواع مواد را با سختی از طبیعت به دست میآورد و به آسانی تبدیل به زباله کرده و به طبیعت باز میگرداند. در گذشته زبالهها در دوری تکوینی ایجاد و تبدیل میشدند، اما امروزه امکان چنین دوری وجود ندارد. زیرا میزان زبالهها بیش از آن است که تخریب و تبدیل آنها در یک دوره زمانی مناسب ممکن باشد.
امروزه تلنبار کردن، دفن بهداشتی، سوزاندن و بازیافت انواع روشهای دفع مواد زائد هستند و از سوی دیگر روشهایی مانند استفاده مجدد از کالاها، افزایش دوام محصولات تولیدی، مصرف مواد با توجه به بستهبندی کالاها، کاهش میزان سمیت در ترکیب زباله و کاهش حجم زباله از طریق جداسازی و بازیابی به عنوان روشهای کاهش زباله در مبدا تولید از سوی کارشناسان محیط زیست توصیه میشود.
با بازیافت حجم زبالههای ورودی به محیط زیست کاهش مییابد و کاهش حجم زباله ، هزینه جمعآوری، حمل و نقل و دفن را کاهش میدهد
سوئیس یکی ازکشورهای موفق در زمینه بازیافت زباله است و تجهیزات بازیافت زباله خود را به درستی مورد استفاده قرار میدهد.
شیشه و کاغذ نمونهای از زبالههایی هستند که به طور متوسط در سوئیس دور انداخته نمیشوند. در اکثر سوپرمارکتها سطلهای مجزایی برای بطریهایی با شیشه سبز و قهوهای وجود دارد. هر شهر این کشور به طور ماهانه به جمعآوری رایگان زبالههای کاغذی میپردازد که تنها شامل روزنامههای قدیمی نمیشود و اکثر مردم همه اشیاء ساختهشده از مقوای نازک یا کاغذ را از پاکت غلات تا قبضهای تلفن قدیمی را مورد بازیافت قرار میدهند.
در مورد زبالههای سبز هر دو هفته یک بار همه گیاهان و روییدنیهای مربوط به باغچه یا باغ که دیگر مورد استفاده نبوده بیرون گذاشته شده و جمعآوری میشود.آلومینیوم و حلبی به مخازن محلی منتقل شده، باطریها به سوپرمارکتها بازگردانده میشوند و روغنهای قدیمی یا سایر مواد شیمیایی در نقاط ویژهای نگهداری میشود.
بطریهای پلاستیکی رایجترین محفظه نوشیدنیها در سوئیس هستند که 80 درصد آنها بازیافت میشوند که بسیار بیشتر از میانگین اروپا با 20 تا 40 درصد است.اما حفظ محیط زیست تنها عامل ایجاد چرخه بازیافت در سوئیس نیست و برای این کار انگیزه مالی زیادی نیز وجود دارد. بازیافت رایگان است اما در اکثر نقاط سوئیس دور انداختن زباله هزینه دارد و هر کیسه زباله داری برچسبی است که هر برچسب دستکم یک یورو هزینه دارد.
آلمان نیز نمونه موفق دیگری است، آلمانها خود را قهرمان محیط زیست جهان میدانند؛ البته شکی نیست که این بحث برای آنها بسیار مهم است. جداسازی زبالههای خانگی امری بسیار مهم برای مردم آلمان است.
در هر آپارتمان معمولا 5 سطل برای 5 نوع زباله وجود دارد که با رنگهای جداگانه مشخص شدهاند. زرد برای بستهبندیهایی مانند کارتونهای قدیمی شیر، آبی برای کاغذ و مقوای نازک، سطلهای ویژه شیشه در 3 قسمت شیشههای روشن، قهوهای و سبز و یک سطل برای مواد غذایی و گیاهی و سرانجام یک سطل سیاه برای سایر زبالهها که مناسب برای افرادی هم هست که حوصله جداسازی زبالهها را ندارند. از لحاظ تئوری و قانونی همه آلمانیها ملزم به رساندن زبالههای خاص مانند باطری و مواد شیمیایی به مراکز بازیافت هستند و اگر کسی این کار را نکند مرتکب جرمی اداری شده که البته در عمل به ندرت در این مورد پیگیرد قانونی رخ میدهد.
بر اساس نظرسنجیها حدود 90 درصد آلمانیها باعلاقه شخصی به جداسازی زبالهها میپردازند.
لزوم مشارکت عمومی در بازیافت مواد
نقش مشارکت مردم در بازیافت زباله اقدامات صورت گرفته در زمینه توسعه اجتماعی و انسانی در چند دهه گذشته که به صورت مشارکتی اجرا شدهاند و مردم در آنها نقش پررنگتری داشتند نشان دادهاند که از پایداری و موفقیت نسبی بیشتری نسبت به فرآیندهایی که کمتر مشارکتی بودند، برخوردارند.
به همین دلیل مفهوم مشارکت در ادبیات توسعه اجتماعی و انسانی جایگاه ویژهای یافته است. با بررسی این فرآیند در برخی پروژههای زیستمحیطی نیز به اهمیت نقش مشارکت مردم در اجرا و پایداری آنها پیمیبریم.
به عنوان مثال پروژه بازیافت و تبدیل مواد زائد یکی از مهمترین پروژههای زیستمحیطی اکثر مناطق کشور است. در کلانشهری مثل تهران که روزانه 5/7 هزار تن زباله تولید میشود و 88/4 درصد آن کاغذ است روزانه 5490 اصله درخت دور ریخته میشود که دانش و تجارب جهانی نشان میدهد این سرمایه و منابع طبیعی قابل بازیافت و استفاده مجدد است که نباید ساده انگاشته شود.
بازیابی یا بازیافت فرآیندی است که طی آن مواد جمعآوری و جدا میشوند وبه عنوان ماده خام برای تولید محصولات جدید به کار گرفته میشود.
عمل بازیافت نهتنها محیط زیست را از خطر آلودگی نجات میدهد بلکه منافع اقتصادی نیز دارد، با توجه به اینکه روز به روز زمین مورد نیاز برای دفع زباله کمیاب میشود با بازیافت مواد این مشکل مرتفع میشود.همچنین به دلیل محدودیت منابع طبیعی اگر بازیابی زباله صورت گیرد نیاز استخراج مواد خام کمتر و منابع طبیعی برای نسلهای آینده حفظ میشود.
با عمل بازیافت حجم زبالههای ورودی به محیط زیست کاهش مییابد و کاهش حجم زباله هزینه جمعآوری، حمل و نقل و دفن را کاهش میدهد. بازیافت مواد موجب میشود که نیاز به ورود مواد خام از کشورهای خارج کمتر شود و در نتیجه وابستگی به آنها کاهش مییابد و تولید ملی افزایش پیدا کند.
بازیافت آلومینیوم: با جمعآوری و بازیافت آلومینیوم میتوان آلودگیهای زیست محیطی را به مقدار زیاد کاهش داد و در مصرف انرژی صرفهجویی کرد. تولید آلومینیوم از آلومینیوم بازیافت شده 90 درصد انرژی کمتری از تولید آن از سنگ معدن نیاز دارد. از سوی دیگر بازیابی آلومینیوم آلودگیهای ناشی از تولید آن را 95 درصد کاهش میدهد که بسیار قابل توجه است.
بازیافت پلاستیک: با به کاربردن شیوههای صحیح و ساده زندگی مصرف پلاستیکها را میتوان محدود کرد. پلاستیکها از نفت که خود منبعی تجدیدناپذیر است ساخته میشوند. پلاستیکها به علت این که غیرقابل تجزیه هستند از زبالههای پایدار و آلودهکننده محیط زیست محسوب میشوند.
بازیافت کاغذ: برای تولید یک تن کاغذ باید 15اصله درخت تنومند را قطع کنیم در حالی که برای تهیه همین مقدار کاغذ از کاغذ بازیافتی احتیاج به چوب نیست. در روش بازیافتی میزان انرژی مورد نیاز به یکچهارم کاهش مییابد و همچنین آب مورد نیاز در این فرآیند به کمتر از یکصدم تقلیل مییابد. کاغذ بازیافت شده را میتوان به سهولت و بدون افت کیفیت جانشین کاغذ تازه کرد.
کمپوست: کمپوست یعنی تجزیه مواد آلی در محیط گرم و مرطوب توسط میکروارگانیزمها بخصوص باکتریهای هوازی است و غیرهوازی در این روش مواد آلی به کمک باکتریها و اکسیژن تبدیل به مواد معدنی قابل استفاده برای گیاهان میشود. در این روش با استفاده از مواد فسادپذیر زباله و مواد زاید گیاهی میتوان کود مناسبی تهیه کرد که به حاصلخیزی و اصلاح بافت خاک کمک میکند.
کود برای حفظ حاصلخیزی خاک بسیار حیاتی است. کود حاصل از عمل کمپوست کردن زباله از نظر فیزیکی وضع خاصی به خاک داده و موجب میشود که مقدار بیشتری آب بین ذرات خاک ذخیره شود و در مواقع کمآبی به مصرف گیاه برسد. محیط زیست و چرخه زیست محیطی به دلایل متعددی ازجمله دخل و تصرف بدون توجه انسان دچار صدمات جدی و جبرانناپذیری شده که به این واسطه هم نیازهای امروز بشریت و هم نسلهای آینده از منابع زیست محیطی در معرض خطر و نابودی قرار دارد. سرعت روند گسترش و رشد جوامع شهری طی 3 دهه گذشته انسان را با پدیدههای نوظهور کلانشهرها، اقتصاد جهانی، انقلاب الکترونیک و در نتیجه عواقب و تاثیرات سوء آن مواجه کرده است. ساکن شهر دیگر نهتنها یک شهروند خوب نیست بلکه به دلیل عدم تعلق خاطر به وضعیت موجود به تخریب محیط زیست عمومی میپردازد. به منظور ارتقای نقشهای اجتماعی در جهت توسعه پایدار باید به بازنگری الگوهای تولید، توزیع، مصرف و بازیافت پرداخت و از روشهای ایجاد انگیزش مثبت مبتنی بر مشارکت، تعامل، تغییر رفتار و راهبردهای یادگیری به حفاظت از محیط زیست اهتمام ورزید.
یافتههای آماری نشان میدهند در هر روز تقریبا 22 هزار تن و هر سال 8 میلیون تن زباله در کشور جمعآوری میشود که قسمت اعظم این مواد قابل بازیافت است. فقط از 25 درصد کاغذ موجود در مواد زائد جامد کشور میتوان سالانه 100 هزار تن کاغذ بازیافتی به دست آورد. این کار به مفهوم تضمین تداوم حیات یک میلیون و 500 هزار درخت است. به دلیل اینکه کارشناسان عقیده دارند بازیافت هر تن کاغذ احیاء 15 درخت جنگلی است.
حمیده سادات هاشمی
منبع :
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
