چهره واقعی زنان در سینما

روز گذشته دست اندرکاران جشنواره بین‌المللی پروین اعتصامی در یک نظر خواهی از 130 چهره فرهنگی - هنری، به انتخاب بهترین فیلمی پرداختند که توانسته نقش اجتماعی زنان را تصویر کند.

نتایج این نظر سنجی جالب است. برخی هنرمندان شرکت کننده در این نظرسنجی، فیلم‌های خود و نزدیکان خود را به عنوان اثر برتر انتخاب کردند.

برخی هم به بیان پاسخ‌های کلی پرداختند. مثلا محمدرضا شرف‌الدین ، تهیه کننده سینمای ایران گفته «اساسا در کشور ما زن در جایگاه اصلی خودش نشان داده نشده.

زن‌ها مظلوم واقع شده‌اند؛ حتی جاهایی که ما زن‌های موفق می‌بینیم، خدماتی هستند.» فریدون جیرانی هم به بیان این مطلب پرداخته که «به نظرم هیچ کدام از فیلم‌ها فعالیت‌های اجتماعی زنان را منعکس نمی‌کند.»

البته این نظرسنجی در کل به جای تمرکز بر این موضوع، بیشتر به معرفی بهترین فیلم در خصوص زنان اختصاص یافته و به همین دلیل است که نام‌هایی همچون: «مادر، باشو غریبه کوچک، روسری آبی، زمان از دست رفته، گیلانه، میم مثل مادر، مهر مادری، همسر، مادیان، کافه ترانزیت، شوکران،زیر پوست شهر، نرگس، سارا، همیشه پای یک زن در میان است، زندان زنان، مهمان مامان، بانوی اردیبهشت، نرگس، شهر زیبا، دو زن، سرزمین خورشید، به همین سادگی، درباره الی و کافه ستاره» بیش از سایر نام‌ها در میان فیلم‌ها تکرار شده است.

نکته جالب توجه این‌که یکی از وجوه تشابه اغلب فیلم‌ها این است که توانسته‌اند تصویری واقعی از چهره زنان به تصویر بکشند. شاید به همین دلیل است که در این فهرست، تقریبا تمامی فیلم‌های رخشان بنی اعتماد حضور دارند. بنی اعتماد همیشه در فیلم‌هایش تلاش کرده به دور از اغراق‌های رایج، چهره‌ای درست از زنان جامعه خود ترسیم کند.

«واقعی نبودن» یکی از مشکلاتی است که اغلب فیلم‌های سینمای ایران در حوزه زنان با آن مواجه هستند. البته این مشکل تنها محدود به فیلم‌های سینمایی نیست و سریال‌های تلویزیونی هم تا حدود زیادی با آن مواجه هستند.

هربار سخن از زن آرمانی به میان می‌آید، انگار باید زن‌ها در موقعیت‌های خاص و پیچیده‌ای گیر کنند و با حرکات محیرالعقول از این موقعیت‌ها خارج شوند تا واجد صفت «زن آرمانی» باشند. در اغلب فیلم‌های سینمایی کمتر به نقش «مادر بودن» توجه می‌شود.

باشو غریبه کوچک، گیلانه و به همین سادگی برخی از فیلم‌هایی هستند که در آن با مادرانی واقعی مواجهیم. کافه ترانزیت و همسر هم فیلم‌هایی هستند که مسوولیت‌های زن در خانه به عنوان مادر و مسوولیت‌های خارج از محیط خانه به خوبی با هم جمع شده‌اند.

فیلمسازان ما این روزها بیش از آن که نیازمند ترسیم چهره‌های اغراق شده از زنان باشند، نیازمند به تصویر کشیدن چهره واقعی زنان هستند. این شاید یکی از فرمول‌های نجات سینمای ایران باشد.

رضا استادی