دشمن ابدی

در این سناریوی نامتعارف لهستانی‌تبارهای ساکن غرب بلاروس دست به شورش زدند و تروریست‌های لیتوانی به باریکه کالنینگراد که بخشی از قلمرو روسیه در شمال شرق اروپاست، حمله کرده بودند.

در این چارچوب 10 هزار سرباز از ارتش‌های بلاروس و روسیه به مقابله با این 2 گروه پرداختند و پس از تامین امنیت کالنینگراد با اعزام نیروهای چترباز به پشت خطوط دشمن به قلع و قمع آنان پرداختند.

سه تیپ که به لحاظ پوشش نیروها و ادوات شبیه یگان‌های ناتو بودند (یک یگان میهمان، دیگری از ارتش استونی و آخری از لیتوانی بود) به غرب روسیه یورش بردند اما در مواجهه با یگان نمونه‌ای از تیپ‌ 76 هوابرد که از پشتیبانی تیپ زرهی برخوردار بود ناچار به عقب‌نشینی شده و فرار را بر قرار ترجیح دادند.

برگزاری رزمایش‌های نظامی نیازمند تعریف دشمن خارجی است و از نقطه نظر روس‌ها هیچ گزینه‌ای بهتر از ناتو برای تعریف دشمن فرضی وجود ندارد. از آنجا که ائتلاف ناتو دامنه حضور خود را تا مرزهای روسیه افزایش داده و با وجود اعتراض‌های گسترده مسکو تعدادی از جمهوری‌های پیشین اتحاد جماهیر شوروی را به عنوان عضو پذیرفته است روس‌ها با اقدماتی از این دست به دنبال ارسال پیام‌هایی شفاف برای این سازمان هستند.

روس‌ها به دنبال مدرن کردن ارتش خود هستند و تحقق این هدف مستلزم انجام رزمایش‌های بیشتر برای کسب تجربیات گسترده‌تر است. شاید مهم‌ترین دلیلی که روس‌دست به انجام رزمایش‌های پیاپی نظامی می‌زنند سنجش میزان موفقیت طرح‌هایی است که برای اصلاح ارتش، بویژه ایجاد یگان‌های مستقل به سبک غربی‌ها صورت می‌گیرد.

واقعیت این است که روس‌ها نه می‌توانند و نه قادرند در شرایط کنونی خود به جنگ ناتو بروند. با این حال تمرین‌های نظامی پیاپی از نگاه همسایگان روسیه نگران‌کننده است. آنها خوب به یاد دارند که جنگ اوت سال گذشته میلادی با گرجستان که پس از سال‌ها تمرین نظامی شکل گرفت پیروزی برق‌آسایی برای روس‌ها به ارمغان آورد. از نگاه این گروه از کشورها، ناتو هیچ برنامه جامعی برای دفاع از اعضای خود در حوزه بالتیک ندارد.

در آخرین «ارزیابی تهدید» ناتو که 2 سال پیش منتشر شد احتمال بروز مناقشه نظامی با روسیه بسیار اندک برآورد شده بود. روسیه با مشکلات امنیتی زیادی در داخل مرزهایش مواجه است و نیروهای مسلح این کشور همچنان مستهلک و برخوردار از سطح آمادگی پایینی هستند.

اساسا مشخص نیست چرا کسب آمادگی برای مقابله با تهاجم مسلحانه نامحتملی از سوی غرب به یکی از اولویت‌های ارتش روسیه تبدیل شده است. این روزها آمریکا و متحدانش وقت کمی برای برگزاری رزمایش‌های نظامی دارند چون سربازان‌شان سرگرم جنگیدن با شورش‌ها در افغانستان و عراق هستند. به همین سیاق ایده حمله تروریست‌های اهل لیتوانی به روسیه هم در نوع خود عجیب است.

تحلیلگران نظامی غربی با دقت تمام استفاده روسیه از رزمناوها و شناورهای آبی خاکی در دریای سیاه و بسیج ناوگان شمالی این کشور مستقر در دریای بالتیک برای حمایت از نیروهای ضربت را به دقت زیر نظر داشتند. آنها همچنین متوجه به کارگیری پیشرفته‌ترین سامانه ضد هوایی ارتش روسیه موسوم به400S در بلاروس و تمرینات نظامی مشابه شدند که توسط نیروی موشکی استراتژیک مدیریت می‌شوند.

کارل کاس، از تحلیلگران مرکز بین‌المللی تحقیقات دفاعی که در زمره معتبرترین موسسات نظریه‌پرداز استونی است، می‌گوید: گستره تمرینات، تسلیحاتی که در آنها مورد استفاده قرار می‌گیرد و نیروهای عامل در آنها به علاوه سناریوهای تدوین شده گویای این واقعیت است که روس‌ها این تمرینات را فراتر از رزمایش‌هایی ساده می‌بینند. او می‌افزاید: ارتش روسیه به واقع در حال بازسازی جنگی تمام عیار در مقابل دشمنی سازمان یافته با سلاح‌های متعارف است.

ارتش روسیه تمرینات خود را به دو بخش رزمایش شمالی (موسوم به لوداس) و رزمایش جنوبی (زاپاد) تقسیم کرده بود که در هر یک 13 هزار نیرو که سقف برگزاری رزمایش‌های نظامی بدون نیاز به دعوت از ناظران خارجی است، حضور داشتند.

کشورهای همسایه به همین دلیل نتوانستند بر رزمایش‌های اخیر نظارت کنند البته استونی به دلیل روابط نزدیک‌ با بلاروس از این قاعده مستثنی بود. همین مساله یکی از موانع اعتمادسازی بین روسیه و کشورهای همسایه‌اش در شرق اروپا است.

تا آنجا که نگاه خارجی‌ها مربوط می‌شود تمرینات نظامی روس‌ها پرتعجیل و سرهم‌بندی به نظر می‌رسد. فرماندهی رزمایش مشترک روسیه- بلاروس عملکرد ضعیفی داشت. هواپیماهای بدون‌سرنشین که طی سال‌های اخیر در ارتش‌های غربی جا باز کرده‌اند بیشتر به طور نمایشی مورد استفاده قرار گرفتند. نیروها و ادوات تحرک کمی داشتند و جابه‌جایی آنها به سان عملیات گرجستان خیلی زمان ‌گرفت.

قرار است مقامات کشورهای حوزه بالتیک و چند کشور دیگر منطقه در ورشو، پایتخت لهستان گرد آیند و در مورد اهمیت رزمایش‌های اخیر روسیه به بحث و گفتگو بپردازند. ناتو هم ماه آینده میلادی به بررسی آنها خواهد پرداخت. آمریکایی‌ها بادقت این رزمایش‌ها را تحت نظر داشتند و شاید به همین دلیل بود که رزمناو موشک‌اندازUSS Cole بعد از آخرین رزمایش از استونی دیدار به عمل آورد.

شاید ارتش روسیه همچنان در وضعیت خیلی مطلوبی نباشد اما بسیاری از کشورهای عضو ناتو در اروپای‌شرقی هم در موقعیت چندان خوبی نیستند. توان ائتلاف غربی در دفاع از اعضایش در حوزه بالتیک تاحدود زیادی متکی به قدرت آتش ایالات‌متحده و توان دیپلماتیک این کشور است.

جناح جنگ‌طلب ناتو از این‌که برخی کشورهای عضو چون آلمان و ایتالیا مانع از تدوین طرح‌های اضطراری مواجه با تهدیدات منطقه‌ای می‌شوند، ناراضی هستند و این دقیقا همان چیزی است که باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا خواستار آن شده است.

اردوگاه صلح‌طلب‌ها در نقطه مقابل می‌گویند فصل 5 اساسنامه ناتو که می‌گوید «حمله به هریک از کشورهای عضو حمله به کل ائتلاف است» به حد کافی بازدارنده هست و دلیلی برای تدوین طرح‌های تکمیلی وجود ندارد.

با این حال کشورهای شرق‌ اروپا اندک اندک خویشتنداری خود را از دست می‌دهند و خواستار لحاظ دغدغه‌های امنیتی‌شان در «دستورالعمل مقابله با تهدیدات استراتژیک ناتو» هستند که سال آینده میلادی منتشر می‌شود.

در شرایطی که ناتو تمام توان خود را معطوف جنگ در افغانستان و غلبه بر طالبان کرده است، اعضای جدید خواستار تمرکز دوباره بر اصل دفاع جمعی در این ائتلاف و قرار گرفتن کل ائتلاف زیر چتر دفاعی مشترک هستند. آنان می‌گویند تنها در این صورت است که می‌توانند با وجود قدرت‌نمایی روسیه در همسایگی‌شان متحدان خود را متقاعد کنند عضویت در ناتو و به خطر انداختن جان سربازان و اعزام‌شان به افغانستان ارزش مخاطراتش را دارد.

مترجم: رضا سادات
منبع: اکونومیست