اعتباری که از دست می رود

شورای امنیت ملی ایالات‌متحده (NSC) که از زیرمجموعه‌‌های سازمان اطلاعات مرکزی این کشور موسوم به سیا است در نوامبر 2008 میلادی آخرین شماره از نشریات آینده‌نگرانه‌اش که هدف ترسیم دورنمایی از آینده برای دولت باراک اوباما، رئیس‌جمهور را دنبال می‌کند، منتشر ساخت.

این گزارش که عنوان «روش‌های جهانی 2025» را بر خود داشت، پیش‌بینی کرده است اهمیت و اعتبار ایالات ‌متحده گام به گام طی 15 سال آینده با ظهور چین و هند به عنوان ابرقدرت‌هایی نوظهور کمرنگ‌تر خواهد شد.

هرچند در این گزارش حال و هوای استراتژیک آینده مورد بررسی قرار گرفته لیکن از بین رفتن اهمیت و اعتبار آمریکا برجسته‌ترین نکته آن بود.

اگرچه ایالات ‌متحده در سال 2025 همچنان قدرتمندترین بازیگر عرصه جهانی خواهد بود اما برتری نظامی، اقتصادی و سیاسی واشنگتن تا حدود زیادی رنگ باخته و به واسطه رشد و توسعه کشورهایی چون هند و پاکستان مهار می‌شود.

با گذشت تنها 11 ماه روند تحولات به قدری سریع بوده که به نظر می‌رسد سال 2025 همین حالا فرا رسیده است. بسیاری از پیش‌بینی‌های مطرح در گزارش سال گذشته در واقع همین حالا در مسیر تحقق قرار گرفته‌‌اند.

چهار کشور برزیل، روسیه، هند و چین که به اختصار تحت عنوان BRIC شناخته می‌شوند اکنون نقش به مراتب مهم‌تری از آنچه گمان می‌رفت در اقتصاد جهانی ایفا می‌کنند. در آن سوی طیف اهمیت و اعتبار صنعتی - اقتصادی کشورهای صنعتی دنیا (7 G) که روزگاری بازوی واشنگتن برای سلطه بر اقتصاد جهان بودند روز به روز کمتر می‌شود. کشورهایی که زمانی برای کسب راهنمایی یا کمک چشم به واشنگتن دوخته بودند اکنون آمریکا را نادیده گرفت و منطبق با منافع ملی خود تصمیم‌گیری می‌کنند.

امروز احتمال استفاده یکجانبه ایالات‌متحده از قدرت نظامی باتوجه به این که قدرت‌های رقیب برای افزایش توانمندی‌های خود تلاش می‌کنند و کشورهای کوچک‌تر اقدامات نامتقارن برای مقابله با قدرت آتش بالای ارتش آمریکا را در دستور کار قرار داده‌اند به مراتب کمتر از گذشته است.

هر چند هنوز کسی شهامت فریاد‌ زدن این واقعیت را ندارد لیکن تنها با گذشت یک‌سال از دوره 15‌ساله پیش‌بینی شده در گزارش سال گذشته NIC به نظر می‌رسد آمریکا دیگر آن قدرت بلامانع گذشته نیست و دوران یکه‌تازی این کشور به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود.

همه نشانه‌ها از سرعت گرفتن روند تحقق پیش‌بینی‌‌های این گزارش حکایت دارد. این نشانه تلفیقی از تحولات نظامی - سیاسی هستند که کاهش قدرت آمریکا را برجسته‌تر می‌سازد.

در نشست اقتصاد جهانی روزهای 24 و 25 سپتامبر سال‌جاری میلادی در سن‌پترزبورگ روسیه رهبران کشورهای صنعتی جهان (8 G) با واگذاری مسوولیت ساماندهی تحولات اقتصادی جهان به گروهی بزرگ‌تر که روسیه، هند، برزیل، ترکیه و چند کشور در حال توسعه دیگر را در قالب گروه 20 در برمی‌گیرد، موافقت کردند.

هرچند تردیدهای زیادی در مورد توانمندی این گروه جدید وجود دارد اما نفس شکل‌گیری آن نمادی از پایان تسلط غرب بر اقتصاد جهان است. اهمیت تشکیل گروه 20 در واقع به جای گروه 8 در واقع اشاره به عبور از دوران یکه‌تازی اقتصادی و صنعتی ایالات‌متحده است.

جفری ساچس، استاد اقتصاد دانشگاه کلمبیا مدتی قبل در روزنامه‌تایمز مالی نوشته بود «در تمامی سال‌های فعالیت 33 ساله گروه 7 این ایالات‌متحده بود که تصمیم‌های مهم را یک‌تنه و با جلب نظر سایر کشورهای عضو اتخاذ می‌کرد.»

مدت‌هاست گفته می‌شود دشمنان و حتی دوستان آمریکا در مذاکراتی آشکار و نهان به دنبال کنار گذاشتن دلار آمریکا به عنوان ارز اصلی مراودات اقتصادی جهان هستند. دلار به طور مداوم در حال از دست دادن ارزش خود در برابر سایر ارزهاست و نوسانات مداوم آن باعث شده بسیاری از کشورها یورو را در مبادلات تجاری خود جانشین دلار کنند.

این مساله در یکی از نشست‌های تابستان جاری نمایندگان BRIC مورد بحث و بررسی قرار گرفت. ایده ایجاد بازار پول واحد بین این چهار کشور اگرچه تا پیش از امسال رویایی دوردست بود اما در نشست اخیر این گروه در لیکاترینبورگ روسیه مقرر شد این روند با جدیت پیگیری شود.

این واقعیتی غیرقابل کتمان است که چهار کشور عضو BRIC روی هم رفته 43 درصد جمعیت دنیا را در خود جای داده‌اند، 33 درصد تولید ناخالص جهان را دارند و پیش از آن که سال 2020 میلادی از راه برسد حجم مبادلات تجاری آنها از مجموع مبادلات تجاری اروپا و ایالات‌متحده فراتر خواهد بود.

تا آنجا که به جبهه دیپلماتیک مربوط می‌شود واشنگتن همین حالا با شورش روسیه و چین مواجه است که در برابر سیاست‌های آمریکا در عرصه بین‌المللی مقاومت می‌کنند.

ماه گذشته و تنها با فاصله اندکی پس از آن که دولت اوباما اعلام کرد برای کاهش دغدغه‌های روسیه از استقرار ابزار سامانه دفاع‌موشکی در شرق اروپا چشم‌پوشی کرده است مسکو اعلام داشت مخالف اعمال فشار بیشتر به تهران برای کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای‌اش است.

چین هم که به دنبال تقویت جایگاه خود به عنوان ابرقدرتی در حال ظهور است طی ماه‌های اخیر به‌کرات عدم پیروی بی‌چون و چرای خود از خطوط تعیین شده توسط آمریکا را نشان داده است.

از نظر واشنگتن تلاش برای جلب حمایت سایر کشورها از جنگ افغانستان با پاسخ مهار ناامیدکننده‌ای مواجه شده است. دولت بریتانیا پس از رایزنی‌های گسترده دیپلمات‌های آمریکایی روز 14 اکتبر اعلام کرد نیروهای تازه‌نفس بیشتری به افغانستان اعزام می‌کند اما وقتی گوردون براون، نخست‌وزیر این کشور چند روز بعد به پارلمان رفت و تصریح کرد در قالب این برنامه تنها 500 نیروی تازه به افغانستان اعزام می‌شود کاملا مشهود بود که حتی نزدیک‌ترین متحد اروپایی آمریکا هم دیگر خود را متعهد به پیروی کورکورانه از واشنگتن نمی‌داند.

در یکی از تحولاتی که به لحاظ ظاهر اهمیتی اندک و از نظر سمبلیک به غایت مهم بود کمیته بین‌المللی المپیک با کنار گذاشتن شیکاگو، ریودوژانیرو را به عنوان میزبان المپیک تابستانی سال 2016 معرفی کرد.

این اولین باری است که یک کشور آمریکای‌لاتین به چنین افتخاری نایل آمده است. حضور اوباما در مراسم رای‌گیری در کپنهاگ هم نتوانست نظر اعضای کمیته بین‌المللی المپیک را نسبت به شیکاگو که زمانی اقامتگاه اوباما بود، تغییر دهد.

تحولات اخیر به وضوح نشان داد آمریکا باید برای روزگاری که دیگر تنها ابرقدرت دنیا نخواهد بود، آماده شود . هرچند آمریکا برای سال‌ها و حتی شاید دهه‌ها قدرت اقتصادی اصلی دنیا باقی مانده و همچنان مخرب‌ترین ارتش را در اختیار داشته باشد اما برخلاف گذشته قادر به دیکته کردن دیدگاه‌های خود به دیگران و مدیریت دنیا نخواهد بود.

مترجم: رضا سادات
منبع: آسیا تایمز