آی فیلم آی فیلم بدو که ارزونش کردیم

 با همه اینها، هر روز دایره کار دستفروش‌ها رونق بیشتری می‌گیرد و در بساط آنها اجناس متنوع‌تری دیده می‌شود. در چند سال اخیر، جنس پر مخاطبی به این بساط راه پیدا کرده و طالبان زیادی هم دارد؛ کالایی به نام «فیلم.» حالا در هر گوشه و کنار این شهر بزرگ می‌توان دستفروشانی را دید که بساط فروش فیلم پهن کرده یا با ساکی بر دوش طول و عرض پیاده‌رویی شلوغ را طی می‌کند تا به سبک دستفروشان دوره‌گرد، فیلم‌های خود را به مشتریان عرضه کند و آنها را به خرید تشویق نماید. برخی از این دستفروشان که تعدادشان هم کم نیست، فیلم خارجی می‌فروشند؛ کالایی که مشتریانی مختلف دارد. اگر فقط یک روز کمی وقت بگذاریم و با یکی از این فروشندگان همراه شویم، به این نکته پی‌می‌بریم که آنها درآمد خوبی دارند و مشتریانشان هم کم نیست. حالا پرسش این است که فیلم خارجی چرا و چگونه به بساط دستفروشان راه پیدا می‌کند و چرا این‌همه مشتری‌‌‌دارد.

تکنولوژی در خدمت دستفروشان

تا 10، 15 سال پیش که تکنولوژی به اندازه امروز پیشرفت نکرده بود و چیزی به نام اینترنت و لوح فشرده بین مردم جایی نداشت، علاقه‌مندان به سینما و آنهایی که دوست داشتند فیلم‌های مطرح تاریخ سینما اعم از داخلی و خارجی را تماشا کنند یا احیانا آنها را برای خود آرشیو نمایند، راهی نداشتند جز این‌که این فیلم‌ها را از طریق ویدئو و نوار وی اچ اس ببینند. کپی کردن نوارهای وی اچ اس زمان زیادی می‌برد و چون حجم این نوارها بزرگ بود، افراد اندکی سراغ تکثیر نوارهای ویدیو می‌رفتند و البته مشتریان اینگونه فیلم‌ها هم کم بودند. از ابتدای انقلاب تا چندین سال پیش، ویدیو و استفاده از آن برای افراد حقیقی جرم به حساب می‌آمد و تخلف محسوب می‌شد؛ تخلفی که بیشتر آدم‌ها ترجیح می‌دادند آن را مرتکب نشوند و مجبور نباشند پیامدهای آن را جبران کنند.

با گسترش کامپیوتر، فراگیر شدن لوح فشرده، همه‌گیر شدن اینترنت و رونق استفاده از ماهواره، ارتباطات و اطلاعات شکل جدیدتری به خود گرفت و دنیای شگفت‌انگیزی به روی مردم باز شد؛ دنیایی که سینما و فیلم در آن اهمیت ویژه‌ای داشت. با استفاده ازاین تکنولوژی‌ها اخبار خیلی سریع منتشر می‌شوند و مثلا فردی که در گوشه‌ای از کره زمین به نام ایران نشسته خیلی زود متوجه می‌شود که فلان فیلم دردورترین نقطه دنیا ساخته شده، چه بازیگرانی در آن ایفای نقش می‌کنند و داستانش از چه قرار است. اینترنت، ماهواره و حتی نشریات تخصصی مخاطب علاقه‌مند را به دیدن فیلم‌های روز تشویق می‌کنند. به‌ گونه‌ای که امروزه می‌توان تماشای فیلم را یکی از سرگرمی‌های پر مشتری نامید. این مخاطب علاقه‌مند به فیلم نیاز دارد و این نیاز را افراد کاربلد می‌توانند برآورده کنند. در کشور ما بیشتر فیلم‌های خارجی روز به شکل قانونمند به بازاری که شبکه نمایش خانگی نام دارد، وارد نمی‌شود و زمانی که این کالا از طریق قانونی به دست مخاطب نرسد او کالای مورد نیاز خود را براحتی از بازار قاچاق تهیه می‌کند. این قاچاق یا فروش غیرقانونی امروزه راحت است، چون تکثیر سی‌دی و دی‌وی‌دی خیلی راحت است و مانند 20 سال پیش زمان زیادی نمی‌خواهد. حجم سی‌دی و دی‌وی‌دی کم است و براحتی می‌توان آن را جابجا کرد. به همین دلیل است که دستفروشان فیلم‌ها و سریال‌های خارجی روز به روز بیشتر می‌شوند.

مانعی به نام مجوز ارشاد

مهرداد رئیسی، رئیس انجمن گویندگان جوان که کار دوبله فیلم‌های خارجی را نیز در استودیوی خود انجام می‌دهد و در سال‌های اخیر با دوبله خوب فیلم‌های انیمیشن توانسته تا حدودی فروش غیرقانونی این‌گونه فیلم‌ها را کاهش دهد، درباره نحوه ورود و توزیع فیلم‌های خارجی به شکل غیرقانونی در کشور می‌گوید: «این فیلم‌ها بیشتر از طریق دانلود ضبط و تکثیر می‌شوند. با همگانی‌شدن اینترنت، دانلود کردن فیلم‌ها آسان شده است و اصلا لازم نیست برای این‌کار افراد کار بلد در یک شبکه تخصصی کار کنند. تهیه و توزیع فیلم‌های خارجی بیشتر به شکل خانگی انجام می‌شود. این فیلم‌ها دوبله نمی‌شوند و زیرنویس کردن آنها هم کار چندان دشواری نیست و با یک سیستم خانگی هم می‌توان این کار را انجام داد.»

رئیسی در خصوص اینکه چرا فیلم‌های خارجی جدید سینمای دنیا در شبکه نمایش خانگی و به شکل قانونی توزیع نمی‌شود، می‌گوید: «اتفاقا کشور ما در بیشتر بازارهای جهانی فیلم حضور دارد و فیلم‌های روز دنیا و آنهایی را که برای نمایش در کشور ما ممنوعیتی ندارند، خریداری می‌کند. این فیلم‌ها بعد از خرید فقط یک هفته زمان نیاز دارند تا بازبینی، دوبله و آماده شوند. بعد از این فیلم‌ها به اداره بازبینی ارشاد ارسال می‌شوند تا مجوز ورود به شبکه نمایش خانگی را دریافت کنند. در اصل، گیر کار در همین اداره است، چون تعداد افرادی که باید فیلم‌ها را ببینند و مجوز بدهند اندک است و تا به فیلمی مجوز بدهند، چند ماه طول می‌کشد و در این مدت کسانی که علاقه‌مند به دیدن فیلم‌های روز هستند آنها را از بازار قاچاق تهیه می‌کنند و می‌بینند.»

رئیسی با ذکر این نکته که بیشتر فیلم‌هایی که به شکل غیرقانونی عرضه می‌شوند، با کمی تغییر قابل ارائه در شبکه نمایش خانگی هستند، می‌گوید: «فقط باید سرعت عمل هیات بازبینی بیشتر شود و روند ارائه فیلم به این شبکه سریع‌تر شود. البته ناگفته نماند که ممیزی ارشاد درباره فیلم‌های خارجی خیلی قوی است و آن‌قدر فیلم‌ها را حذف می‌کنند که دیگر چیزی از آنها باقی نمی‌ماند. در صورتی که می‌شود با کمی اغماض، فیلم‌ها را زیاد هم از دم تیغ نگذراند.»

رئیسی اما در ادامه با انتقاد از نحوه ارائه فیلم‌ها در شبکه نمایش خانگی گفت: در موسساتی که با شبکه نمایش خانگی کار می‌کنند، بیشتر به فکر سودشان هستند به همین دلیل هنوز هم فیلم‌ها را در قالب سی‌دی به مردم ارائه می‌دهند، در صورتی که چند سال است سیستم دی‌وی‌دی به بازار آمده و این موسسات باید برای احترام به مخاطب از این سیستم استفاده کنند. در فرمت دی‌وی‌دی، مخاطب می‌تواند از امکانات بیشتری مانند عکس‌ها، گزارش پشت صحنه فیلم و... نیز استفاده کند.»

مخاطبان مختلف برای فیلم‌های رنگارنگ

بخش اندکی از فیلم‌هایی را که به شبکه غیر قانونی فیلم‌های خارجی راه پیدا می‌کنند، مخاطبان خاص سینما خریداری می‌کنند. این گروه از مخاطبان را سینماگران، منتقدان و افرادی تشکیل می‌دهند که به فیلم‌های متفاوت سینما علاقه‌مند هستند و می‌خواهند اطلاعات خود را با اطلاعات روز سینما هماهنگ کنند. فیلم‌های مورد علاقه این گروه داستان یا ساختار غیرمتعارف اخلاقی ندارند و معمولا به موضوعاتی که عموم مردم زیاد به آنها علاقه ندارند می‌پردازند. اما بازار دستفروشان فیلم‌های خارجی خیلی داغ است، بنابراین فقط نمی‌توان گفت که خریدار این بازار فقط مخاطبان خاص هستند. گروه‌های مختلف مردم به این فروشندگان مراجعه می‌کنند تا فیلم‌های مورد علاقه خود را بخرند؛ فیلم‌های اکشن، رمانتیک، خانوادگی، شوهای مختلف و...در این سبد قرار دارند و یکی دو سالی است که سریال‌های خارجی پربیننده هم به این بازار راه پیدا کرده‌اند. بیشتر این آثار بدون هیچ‌گونه سانسور و ممیزی به دست مخاطب می‌رسند و این جاست که زنگ خطر اصلی به صدا در می‌آید. مخاطبان این‌گونه فیلم‌ها خیلی سریع از شخصیت‌های این آثار الگوبرداری می‌کنند بدون این‌که در نظر بگیرند که این شخصیت‌ها در جامعه‌ای دیگر با آداب و فرهنگی متفاوت زندگی می‌کنند. به همین دلیل است که مدها و مدل‌های مختلف و بعضا ناهنجار در جامعه دیده می‌شوند و تعداد آنها روزبه روز افزایش پیدا می‌کند.

رئیسی در این باره می‌گوید: «در عصر حاضر نمی‌توان برای جلوگیری از هجوم و تخریب فرهنگی صورت مساله را پاک کرد. نمی توان از مردم خواست که فیلم نبینید و عرضه فیلم‌ها را روز به روز برای آنها محدودتر کرد، بلکه باید فرهنگ‌سازی کرد و مهندسان فرهنگی برای مقابله با هجوم فیلم‌های خارجی پاتکی را طراحی کنند تا مردم را از آسیب‌های احتمالی محافظت کنند. یکی از این راه‌ها عرضه فیلم‌ها به شکل صحیح و بدون اتلاف وقت و از طریق قانونی به بازار است.»

اکران فیلم‌های خارجی نیازی که نادیده گرفته می‌شود

در بیشتر کشورهای دنیا اکران فیلم‌های خارجی و مطرح در سینماها باب است و مدیران فرهنگی و مردم از این حرکت استقبال می‌کنند.اما در کشور ما فیلم‌های خارجی اکران عمومی نمی‌شوند نمایش یک فیلم خاص و مربوط به چند سال پیش دریک سانس از یک سینما در سراسر کشور را نمی‌توان اکران فیلم خارجی به حساب آورد سینماگران ایرانی همیشه با این نوع اکران مخالف بوده‌اند، چون اکران فیلم‌های خارجی را به شکل گسترده، باعث نابودی سینمای داخلی می‌دانند. اما اگر سالن‌های سینما در کشور ما افزایش یابند و فیلم‌های داخلی امکان عرضه مناسب را داشته باشند، مطمئنا اکران فیلم خارجی در چند سالن برای سینمای داخل خطرناک نمی‌شود. اما حالا سالن‌ها آن‌قدر محدود هستند که نمی‌توانند همه تولیدات داخلی را اکران کنند به همین دلیل تماشای فیلم‌های خارجی فقط در خانه‌ها رونق دارد و چون چاردیواری اختیاری است اینگونه فیلم ها را می‌توان در این چاردیواری تماشا کرد و کسی هم نمی‌تواند ممانعت کند، اما مسلما بازتاب این تماشا و آسیب‌هایش در جامعه رخ خواهد نمود. بنابراین بازهم طبق یک مثل قدیمی که می‌گوید همه راه‌ها به رم ختم می‌شود، می‌توان گفت همه راه‌ها به سالن‌سازی برمی‌گردد و دولت با افزایش سالن‌های سینما می‌تواند مردم را از خانه‌ها به سینما‌ها بیاورد و در یک مکان عمومی به آنها فیلم نشان دهد.

طاهره آشیانی