مشکلا‌ت تمام نشدنی قذافی

پس از راهیابی باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا به کاخ‌سفید در ژانویه سال جاری میلادی واشنگتن و طرابلس با حرکت در مسیر عبور از تنش‌های قدیمی در مسیر ایجاد روابط دوستانه دوطرفه قرار گرفت.

اوباما و قذافی در ژوئیه سال جاری میلادی در حاشیه اجلاس گروه 8 با یکدیگر دست دادند و خبر‌گزاری‌ها این رویداد را واقعه‌ای تاریخی توصیف کردند اما لیبی ماه گذشته با حمایت از عبدالباسط مقراحی ، متهم بمبگذاری در هواپیمای خطوط هوایی پان‌امریکن در لاکربی عملا این روابط را به مخاطره انداخت.

زمانی که قذافی برای شرکت در اجلاس عمومی سران سازمان ملل به نیویورک سفر کرد این سوال در ذهن همگان ایجاد شد که آیا او می‌تواند خودش را کنترل کرده و به بهبود روابط دوستانه آمریکا و لیبی کمک کند یا دوباره کنترل خود را را از دست خواهد داد، بدون فکر عمل خواهد کرد و موجبات بروز تنش‌های جدید در رابطه با آمریکا و غرب را فراهم می‌آورد.

رهبران اروپایی قربانیان اصلی رفتارهای قذافی بوده‌اند. فقط در دو سال اخیر قذافی موجب شرمساری نیکلا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه به همراه سیلویو برلوسکنی، نخست‌وزیر ایتالیا و اخیرا هانس رودولف، رئیس‌جمهور سوئیس شده است.

در مورد آخر قذافی زمانی که پلیس سوئیس هانیبال قذافی، فرزند او را به جرم هتک حرمت دو دختر در ژنو دستگیر کرد به‌شدت رودولف را مورد انتقاد خود قرار داد.

قذافی تلاش کرد تا با تهدید به قطع صادرات نفت به سوئیس و خارج کردن پول‌های دولتش از بانک‌های سوئیس به رودولف برای عذرخواهی رسمی از لیبی فشار‌آورد.

قذافی علاقه خاصی به توهین کردن به رهبران جهان دارد. برای مثال می‌توان به رفتار او با کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا در سال 2007 اشاره کرد. او درباره رایس چنین گفته بود: «این زن سیاه دوست داشتنی مورد حمایت من است. من زمانی که بر صندلی تکیه می‌زند و به رهبران عرب دستور می‌دهد به‌شدت او را تحسین می‌کنم.»

همچنین زمانی که اوباما برای ریاست‌جمهوری نامزد شد او درباره اوباما گفت: «از این مرد سیاه می‌ترسم چرا که سیاه بودن او موجب به‌وجود آمدن عقده حقارت در او شده و این باعث خواهد شد او بدتر از سفیدها رفتار کند.»

کنایه نژادپرستی قذافی به همراه ریاست او بر مسند اتحادیه‌آفریقا یک ترکیب مضحک به‌وجودآورده است. به هر جهت با هر معیار و استانداردی قذافی فردی غیرقابل کنترل است.

اوباما تلاش دارد روابط خود را با لیبی بهبود بخشد اما سخنان قذافی در نشست افتتاحیه مجمع عمومی سازمان ملل لحظات سختی را برای او بوجود آورد.

قذافی در نشست سران اتحادیه‌آفریقا در اوایل ماه گذشته میلادی سخنانی را بر زبان آورد که چندان خوشایند آمریکا نبود. او به‌شدت اسرائیل را مورد انتقاد قرار داد و از این رژیم به عنوان فتنه‌ای پشت هر مشکل یاد کرد.

قذافی از سران حاضر نشست خواسته بود سفرای اسرائیل را از کشورهایشان اخراج کنند.

این اظهارات زمینه‌ساز تنشی جدید بود تا آن جا که وقتی نماینده لیبی در کنفرانس ضدنژادپرستی سازمان ملل در آوریل گذشته برای ایراد نطق پشت تریبون قرار گرفت نماینده آمریکا به نشانه اعتراض جلسه را ترک گفت.

واشنگتن برخلاف کنفرانس ضدنژادپرستی در نشست مجمع عمومی سازمان ملل رویکردی متفاوت نسبت به لیبی اتخاذ کرد.

ایالات‌متحده نه تنها تلاش کرد روابطی دوستانه با لیبی داشته باشد که از لیبی الگویی برای کشورهایی همانند سوریه و کره‌شمالی که به ادعای آمریکایی‌ها از تروریسم حمایت کرده و به دنبال گسترش تسلیحات کشتار جمعی هستند، بسازد و به آنها نشان دهد چگونه می‌توانند روابط خود را با غرب بهبود بخشند.

حتی پیش از آن که نشست افتتاحیه مجمع عمومی سازمان ملل برگزار شود هم تحلیلگران اعتقاد داشتند اگر سرهنگ زبان خود را در سخنرانی نشست عمومی نگه دارد و بحث غامضی را مطرح نکند هم فرصت‌های فراوانی در مصاحبه‌ها و نشست‌های دیگر برای بازگو کردن مطالب خود خواهد یافت؛ چنان که در دیدار های خود در فرانسه و ایتالیا انجام داد .

نمایش عمومی محبت‌آمیز از سوی قذافی نسبت به اوباما همانند در آغوش کشیدن او در نشست شورای امنیت شرمساری دیگری را برای ریاست‌جمهور آمریکا رقم زد. هر چند روابط میان دو دولت در حال گرم شدن است ولی نزد عموم این روابط هم چنان سرد تلقی می‌شود.

برای مثال ابراز ناامیدی عمیق وزارت امور خارجه آمریکا در مورد استقبال از متهم پرونده لاکربی این روابط را در برابر افکار عمومی تیره جلوه داده است.

قذافی رویه پیشین خود را در ایراد سخنرانی‌ نامتعارف دنبال کرد. عملکرد قذافی در سازمان ملل نشان داد درسی که او باید بیاموزد این است که مسئولیت بهبود روابط دوطرفه واشنگتن و طرابلس تنها بر دوش طرف آمریکایی نیست. سفر قذافی به نیویورک فرصت مناسبی بود که در این جهت گامی موثر برداشته شود.

به واسطه رفتارهای پیشین رهبر لیبی دولت اوباما توقعات خود را بسیار پایین آورده است به گونه‌ای که فقط عدم وجود یک حادثه دیپلماتیک غامض در طول سفر قذافی یک موفقیت برای دولت آمریکا محسوب می‌شد اما قذافی همین فرصت را هم از آمریکایی‌ها گرفت.

اگر قذافی واقعا به‌دنبال رابطه‌ای بهتر با واشنگتن باشد چنین رابطه‌ای نیازمند کمی خودداری ازسوی سرهنگ پیر است. متاسفانه این ویژگی‌ است که در طول حاکمیت 40 ساله قذافی کمتر شاهد آن بوده‌ایم.

در واقع نشست سران سازمان ملل به جای آن که فرصتی برای بهبود روابط طرابلس با سایرین به وجود آورد تنش‌ها در روابط طرابلس و غربی‌ها را دو چندان کرد.

مترجم : بهرام مرادیان / منبع:BBC