نتیجه‌گرایی در کنار آینده‌نگری

با پایان مسابقه‌های راهیابی به رقابت‌های والیبال جهانی 2010 ایتالیا تیم‌های ونزوئلا، برزیل و آرژانتین (از آمریکای جنوبی)،‌ آمریکا، کانادا، کوبا، پورتوریکو و مکزیک (از منطقه نورسکا)،‌ روسیه، فرانسه، ایتالیا، بلغارستان، آلمان، جمهوری چک، لهستان، صربستان و اسپانیا (از اروپا)‌، استرالیا، چین، ژاپن و ایران (از آسیا)‌ و مصر، تونس و کامرون (از آفریقا)‌ 24 تیمی بودند که به این رقابت‌ها راه پیدا کردند.

در حالی که طی سال‌های اخیر تیم نوجوانان ایران بخت اول قهرمانی جهان محسوب می‌شود و تیم جوانان در سطحی پایین‌تر و بین چند تیم برتر دنیا قرار گرفته، اما تیم بزرگسالان ایران هنوز در شرایطی نیست که بتواند با تیم‌های اروپایی و آمریکایی قدرت برابری داشته باشد. عباس برقی، کارشناسی که طی سال‌های گذشته مربیگری هریک از این 3 تیم را به عهده داشته در این مورد می‌گوید: اصولا شرایط والیبال در این 3 رده کاملا تفاوت دارد.

در رده نوجوانان چون در هر دوره تیم کاملا جدیدی از هر کشور راهی مسابقه‌ها می‌شود نام و اعتبار والیبال آن کشور نمی‌تواند تاثیر کاملی بر عملکرد تیم نوجوانانش داشته باشد. در حقیقت در هر دوره، تیمی کاملا ناشناخته و متفاوت از تیم دوره گذشته راهی مسابقه‌ها می‌شود، در حالی که این قضیه در رده جوانان کمی کمرنگ‌تر می‌شود و در رده بزرگسالان کاملا از میان می‌رود. در واقع ایران با استفاده از تشکیل کانون‌های والیبال و برگزاری اردوهای درازمدتی که برای تیم‌های غربی غیرممکن است در رده سنی پایین، مقام‌ها و رتبه‌های مناسبی به دست می‌آورد، ولی در رده سنی بزرگسال و در رقابت‌های جهانی با توجه به اهمیت بالایی که کشورهای مطرح والیبال برای آن قائلند و سرمایه‌های هنگفتی که برایش هزینه می‌کنند، اختلاف سطح ما با آنها نمود مشهودی پیدا می‌کند. در حقیقت مثل فوتبال، در والیبال هم اختلاف سطح ما با تیم‌های بزرگ خیلی زیاد است و این اختلاف سطح طی چند ماه یا یک‌سالی که با شروع رقابت‌های جهانی در ایتالیا فاصله داریم قابل رفع نیست و باید به مرور و قدم به قدم به افزایش کیفیت و سطح والیبال خود بپردازیم تا فاصله‌مان به مرور با کشورهای صاحب اعتبار کاهش پیدا کند. به هر حال نمی‌توان از لیگی که در آن تیم‌هایی پس از آغاز لیگ به دنیا می‌آیند یا پیش از پایان از دور مسابقه‌ها انصراف می‌دهند انتظار داشت تیم ملی‌ای را به وجود آورد که تنه به تنه بزرگان والیبال جهان رقابت کند و موفق شود.

برخی معتقدند باید ضعف‌های تیم ملی را هم طی فرآیندی علمی و نه صرفا تئوریک شناسایی کرد و با اجرای مناسب به ترمیم آن پرداخت. مثلا اگر بازیکنانی نظیر شیرکوند یا فرهاد ظریف را به دلیل مصدومیت‌شان از دست می‌دهیم یا به طور عمومی با ضعف سرویس و دریافت در تیم روبه‌رو هستیم باید راهکارهای ترمیمی را پیدا کنیم و در مدت زمانی مناسب با اجرای فراوان و ارزیابی‌های متعدد تیم را به شرایط اصلاحی مطلوب برسانیم.

بهنام محمودی که یکی از پرتجربه‌ترین و حرفه‌ای‌ترین بازیکنان تاریخ والیبال ایران محسوب می‌شود و علاوه بر سال‌ها بازی در معتبرترین لیگ والیبال دنیا به همراه تیم ملی در آوردگاه‌های مهمی به میدان رفته است اعتقاد دارد تیم ایران در دوره گذشته قهرمانی جهان هم هرچند نتایج مطلوبی به دست نیاورد، ولی توانست بازی‌های زیبایی از خود ارائه کند و گرفتن یک گیم از تیم بزرگ ایتالیا، نتیجه‌ای قابل قبول برای تیمی در حد ایران محسوب می‌شود. محمودی می‌گوید: ما در آن مسابقه‌ها در گروه بسیار سختی قرار گرفته بودیم و اگر رویارویی با چنین حریفان بزرگی برای تیم ما ادامه داشت، اکنون تیم ایران در شرایط بسیار بهتری قرار می‌گرفت.

بهنام محمودی، حضور مربیان جوان و تحصیلکرده‌‌ای چون مدنی و عطایی در تیم ملی را عامل مهمی برای موفقیت‌های این تیم می‌داند، ضمن این که معتقد است دو سه بازیکن ملی‌پوش فعلی ایران، دارای توانایی‌های بالاتری از نسل طلایی تیم ملی والیبال هستند و از این نظر به همین تیم هم در رقابت‌های آتی قهرمانی جهان می‌توان امیدوار بود. کاپیتان پیشین تیم ملی در این مورد می‌گوید: البته انتظار پیروزی ما بر برزیل و روسیه کاملا بیهوده است، ولی باید خوشبین باشیم که تیم ما در صورت برگزاری دیدارهای تدارکاتی با تیم‌های بزرگ دنیا و ریختن ترس و استرس طبیعی خود والیبال زیبا و جاودانه‌ای در ایتالیا از خود نشان دهد.

محمودی پیشنهادهایی هم برای رفع نقایص والیبال ایران و تقویت پایه‌‌ای تیم ملی دارد که در میان‌مدت یا بلندمدت به ارتقای جایگاه آن ختم شود. او می‌گوید: وقتی از لیگ ایتالیا برگشتم پیشنهاد برگزاری پلی‌آفی لیگ را دادم که هر بار با آن مخالفت شد، ولی خوشحالم که قرار است امسال با این حرکت، لیگ ما شکل جذاب و پربارتری بگیرد.

در ضمن باید به جوانان و نوجوانان واقعی و نه افراد مساله‌دار و صغر سنی توجه بیشتری کنیم و آنها را در ادامه حضور بلندمدتشان در کانون‌های والیبال به باشگاه‌های مناسب هدایت کنیم؛ هرچند در حال حاضر کانون‌های والیبال که در آن بازیکنان بلندقامت و مستعد استعدادیابی و پرورش پیدا می‌کردند، تعطیل است.

محمودی می‌گوید از اشکال‌های مهم فعلی والیبال باشگاهی ما این است که در هر تیمی مربی با سلیقه و علایق شخصی خود کار می‌کند، در حالی که اگر سبک و سیستم واحدی برای مربیان تبیین شود که همان سبک تیم ملی باشد، بازده کارمان به شکل چشمگیری بالاتر می‌رود. آن وقت نیاز نیست ماه‌ها لیگ تعطیل شود و بازیکنان در اردوهای درازمدت خسته‌کننده قرار داشته باشند و در پایان ماحصل کار، چند ملی‌پوش آماده و صدها بازیکن باشگاهی آماده باشند. او در این مورد می‌گوید: در ایتالیا هر 6 ماه یک بار مربیان دعوت می‌شدند و آخرین فنون جدید به طور هماهنگ برایشان مرور می‌شد.

بهنام محمودی در عین حال می‌گوید: به جای یک تیم ملی باید 2 تا 3 تیم ملی وجود داشته باشد تا علاوه بر افزایش رقابت سالم، نگرانی از بابت جایگزینی مصدومان کلیدی احتمالی تا حد چشمگیری کاهش پیدا کند.

به اعتقاد اسپوکر پیشین تیم ملی آموزش درست، ایجاد خلاقیت و توان روحی و همچنین حضور مداوم در تورنمنت‌هایی که حریفانی قوی در آن حاضر باشند می‌تواند سطح فاصله ما با تیم‌های مطرح والیبال جهان را کاهش دهد. او می‌گوید: مدیران خوب باید دیدگاه حرفه‌ای و شرایط اخلاقی خوبی برای جوانان خوبمان به وجود آورند تا ثمره آن را در آینده بهتر ببینیم. یعنی با جدا شدن از نتیجه‌گرایی صرف، نتیجه‌گرایی را در کنار آینده‌نگری ببینیم.

مصطفی کارخانه، مربی پرافتخار والیبال ایران هم نگاه مثبت و روشنی به تیم ملی والیبال دارد و می‌گوید: این تیم بازی‌های قابل قبولی انجام داده و خودش را باور کرده است. کارخانه یکی از رموز بالای موفقیت ایران در راهیابی به جام جهانی را ایده رئیس فدراسیون والیبال در شرکت تیم ایران در لیگ جهانی والیبال می‌داند و می‌گوید: حضور در لیگ جهانی والیبال که از سوی داورزنی مطرح شده انگیزه‌ای جدید و قوی به ملی‌پوشان ما داده است؛ انگیزه‌ای که موجب قدرت‌نمایی تیم ما در رقابت‌های راهیابی به جام جهانی هم شد و مشکلات را برای آنها کوچک کرد.

کارخانه معتقد است هرگاه والیبالیست‌های ما مقاومت و ایستادگی خود را افزایش داده و از حاشیه‌ها دوری کرده‌اند، به شرایط کاملا مطلوب‌تری رسیده‌اند و نتایج درخشانی به ارمغان آورده‌اند. تفکر و ایده نوی حضور در لیگ والیبال و بازی‌های مکرر با تیم‌های بزرگ حاضر در این لیگ، منطقی بود که ثمره‌اش انسجام تیمی ماست. اکنون والیبال ایران اعتبار پیدا کرده است و شرایطی به وجود آمده که بازیکنان احساس می‌کنند در صورت پرهیز از حواشی و رسیدن به آمادگی به جایگاه مناسب و منبع درآمد خوبی می‌رسند و ایجاد چنین نگرشی به تلاش برای افزایش کیفیت کاری آنها منجر شده است. با چنین وصفی معتقدم در صورتی که تیم تمرین‌های دشوار و سنگینی را در دستور قرار دهد توان مسابقه‌های سنگین جهانی را پیدا می‌کند.

به هر حال آنچه بدیهی است این که رسیدن به جام جهانی نه یک هدف بلکه وسیله‌ای برای معرفی توانمندی‌های جوانان رعنای والیبال ایران است و اکنون در ابتدای این هدف دشوار قرار گرفته‌ایم. تیم ایران به موازات حضور در جام جهانی آرزوی حضور در لیگ جهانی والیبال را هم در سر می‌پروراند، اما باید عملا به این نکته توجه ویژه‌ای کند که غیبت در چنین ویترین‌های بزرگی به مراتب کم‌ضررتر از حضور دور از شان است، هرچند انگیزه و توانمندی‌های مربیان و بازیکنان والیبال ایران ما را به تماشای دیدارهایی بهتر از هنرنمایی‌های گذشته آنان در آوردگاه‌های جهانی امیدوار می‌کند.

مجید عباسقلی