فرآورده های بیوتکنولوژی از تولید بازمانده اند

تولید فرآورده های بیولوژیک از یک نظر با توجه به قدمت این فرآورده های کهن و از دیدگاه دیگر و با توجه به تولید فرآورده های جدید از میکروارگانیسم های تغییر یافته ژنتیکی جدید است و کمتر از 2دهه

کد خبر: ۲۷۰۸۴

از عمر آن می گذرد.
براساس اطلاعات موجود از تعداد تقریبی 40 تا 60 فرآورده بیوتکنولوژیک سنتی که در دنیا به صورت تجاری عرضه می شود، در ایران تنها 3فرآورده در مقیاس صنعتی تولید می شود که عبارتند از: اتانل ، مخمرها و پروتئین تک یاخته . طی سالهای گذشته ، فعالیتهایی به منظور تولید فرآورده های بیوتکنولوژی در بخشهای دولتی و خصوصی انجام شده که عمده این فعالیت ها در زمینه تولید فرآورده های سنتی و کلاسیک بیوتکنولوژی نظیر کودهای میکربی ، حشره کش های میکربی ، واکسن های نسل اول و دوم و تولید کیت های تشخیصی بوده است . در زمینه تولید فرآورده های نوین بیوتکنولوژی فعالیت قابل ملاحظه ای انجام نشده و محدود به تولید تعداد اندکی کیت تشخیصی و داروی نو ترکیب و تنها یک گیاه تراریخته می باشد و امید است که در آینده واکسن هپاتیت B و داروهای انسولین و فاکتورهای خونی به این دسته از محصولات اضافه شود. به طور کلی مهمترین کمبودها در بخش تولید بیوتکنولوژی کشور عبارتند از :
1- خصوصی سازی
2- قوانین حامی تولید
3- ایجاد و انتقال فناوری
4- بازاریابی
5- مسائل فرهنگی
1- خصوصی سازی :
بدون شک مشارکت بخش خصوصی در فعالیت های تولیدی به منظور پیشبرد اهداف و سیاست های کشور امری ضروری و غیرقابل اجتناب است . در فعالیت های مختلف بیوتکنولوژی نیز بخش خصوصی می تواند همگام با بخش دولتی ، فعالیتهای موثری داشته باشد. اگر تجربیات موفقیت کشورهای غربی را در مقایسه با کشورهای شرقی جویا شویم ، شاید مهمترین مقوله ، نقش بخش خصوصی و اقتصاد مبتنی بر آن باشد. طی دهه گذشته کشورهای غربی به دلیل سرمایه گذاری بخش خصوصی ، پیشرفت های قابل ملاحظه ای در این بخش کرده به طوری که تعداد شرکت های خصوصی فعال در این زمینه در امریکا از حدود 800 به بیش از 1500 شرکت رسیده است و در اروپا نیز شاهد افزایش این گونه موسسات از 270 به تقریبا 700 شرکت هستیم . در کشور ما طی دهه گذشته تنها 10 شرکت در این بخش فعال بوده اند. در حالی که توسعه بیوتکنولوژی کشور نیازمند سرمایه گذاری بخش خصوصی و ایجاد دست کم 50 تا 70 شرکت ظرف چند سال آینده است.
2- قوانین حمایتی :
نبود قوانین مدون ، مناسب و باثبات در این زمینه منجر به دلسرد شدن سرمایه گذاران و موجب ترغیب این افراد برای انتقال سرمایه های خود به صنایع و فعالیت های پربازده تر و عدم سرمایه گذاری بیشتر در این شاخه می شود. به عبارت بهتر برای بهره برداری از این فناوری مرجعی قانونی ، آگاه و مقتدر مورد نیاز است که با اعمال نظارت تخصصی حافظ منافع سرمایه گذاران در این حیطه شود. تجربه کشورهای صنعتی ، ضرورت تشکیل و استقرار چنین مرجعی را برای حفظ منافع سرمایه گذاران و ثبات و کارایی بازار آشکار ساخته است . برای حمایت از تولیدکنندگان محصولات و فرآورده های بیوتکنولوژی باید قوانینی وضع شود که برخی از این قوانین عبارتند از :
الف : معافیت های مالیاتی برای مدت مشخص
ب : روش های ثبت اطمینان از حمایت قانونی و قضایی
ج : اعطای بودجه برای خلق دانش و فناوری
د : قوانین گمرکی ، ارزی و بانکی به منظور حمایت از تولید داخلی
ه : وامهای دراز مدت و با سود کم
با توجه به هزینه سرسام آور مواد و دستگاه های مرتبط با تولید فرآورده های بیوتکنولوژی ، همکاری و حمایت دولت از بخش خصوصی با وضع قوانین مناسب در ابتدای فعالیت این شرکتها می تواند گام مهمی در جهت ارتقای این فناوری محسوب شود.
3- ایجاد و انتقال فناوری :
برای صنعتی کردن بیوتکنولوژی ، انتقال صحیح فناوری امری اجتناب ناپذیر است ، خواه این انتقال فناوری از داخل (بخشهای تحقیقاتی) و یا از خارج به داخل کشور انجام شود. لذا شناخت موانع انتقال فناوری و عوامل تسریع کننده در این حرکت بسیار باارزش است و ضعف در این سیستم می تواند باعث ایجاد ضعف در صنعتی کردن این فناوری شود. با نگاهی گذرا به کشورهای پیشرفته درمی یابیم که در صد قابل توجهی از پیشرفت این کشورها مدیون انتقال دانش از سوی مهاجران خارجی بوده است . از طرفی بخوبی روشن است که انتقال فناوری در کشورهای در حال توسعه توانسته شرایط خوبی را برای رشد بهتر آنها فراهم آورد؛ اما متاسفانه در کشور ما به علت برخوردارنبودن پژوهشگران خارجی از قوانین حمایتی ، شرایطی فراهم شده که بجز در چارچوب انتقال فناوری کلید به دست که از دید اهل فن ، حرکت موفقی نیست ، همکاری علمی مناسبی از سوی ما با دنیا صورت نپذیرد. علاوه بر آن در کشور ما مراکز یا موسساتی وجود ندارد که بتوانند تحقیقات بنیادی موجود در دانشگاه ها را تبدیل به طرحهای نیمه صنعتی و صنعتی کنند و مراکزی نظیر مرکز پژوهش های علمی و صنعتی ایران نیز عملا در این کار موفق نبوده است.
4- بازاریابی :
عدم دسترسی به بازار مناسب ، منجر به محدودیت رشد بیوتکنولوژی خواهد شد. کیفیت پایین هر محصول ، می تواند عمده ترین دلیل برای حذف و یا محدود شدن بازار آن محسوب شود. ضمن آن که قیمت تمام شده نیز باید قابل رقابت با محصولات سایر شرکتها باشد. به طور کلی برای رفع مشکل بازاریابی محصولات بیوتکنولوژی راه حل های زیر پیشنهاد می شود :
الف : پرداختن بیشتر سفارتخانه های ما در خارج از کشور به مقوله صادرات
ب : تسهیل قوانین گمرکی ، بانکی و ارزی
ج : ضمانت استمرار در فروش و بازاریابی جهانی
د : افرایش کیفیت محصولات تولیدی
5- مسائل فرهنگی :
با توجه به رشد فارغ التحصیلان دانشگاهی و حضور نیروهای پژوهشگر ، جهت دادن این افراد به سمت تولید ، یکی از راههای موفق در اشتغالزایی و ضمن آن بالا بردن کیفیت محصولات تولیدی است . متاسفانه در کشور ما بافت فرهنگی به گونه ای است که مشاغل خدماتی ارزش بیشتری نسبت به مشاغل تولیدی دارد. به طوری که برای مثال اگر یک محقق در کشورمان یک شرکت تولیدی دایر کند و علم خود را در زمینه تولید به کار گیرد، نه تنها مورد حمایت مادی و معنوی قرار نمی گیرد؛ بلکه از نظر فرهنگی نیز کار قابل پذیرشی انجام نداده است . در حالی که مشاهده می شود، شرکتهای موفق در زمینه بیوتکنولوژی از سرمایه گذاری متخصصان دانشگاهی استفاده کرده اند. مطمئنا سرمایه گذاری علمی با همکاری و شراکت متخصصان و اعتبار علمی آنها ، می تواند تضمین کننده تداوم رشد و توسعه بیوتکنولوژی کشور باشد. ضمن آن که در این گونه شرکتهای تولیدی کیفیت بالاتر و محصول با راندمان بیشتر شعار اول است . از دیگر مسائل فرهنگی مهم می توان به عدم ترویج این تکنولوژی و محصولات حاصل از مهندسی ژنتیک در جامعه اشاره کرد. برای گسترش و تعمیق این فناوری باید بحث بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک در سرفصل دروس دبیرستانی گنجانده شود و علاوه بر آن ، ارباب جراید و صدا و سیما با دعوت از صاحب نظران نسبت به معرفی این علم به آحاد مردم کمک کنند.