سفارشی سرودن، آسیب شعر جوان

اجازه بدهید در قدم اول سراغ جوایز ادبی و تعدد آنها در فضای ادبی کشور برویم و این‌که خود شما از موافقان این تعدد هستید یا مخالف؟

ماهیت جوایز ادبی و هنری با پیش فرض برگزیدن شاعر یا نویسنده برتر اتفاق مبارکی است و به نظر نمی‌‌رسد کسی تا اینجای کار مشکلی با جوایز ادبی داشته باشد. موضوع قابل بحث در اینجا مقوله چگونگی داوری و گزینش کیفی آثار است که موجب می‌شود به عنوان مثال شما با یک شعر، برگزیده یک جشنواره معتبر شوید و با همان شعر در جشنواره‌های دیگر اصلا در میان برگزیدگان قرار نگیرید.

منظور شما نگاه سلیقه‌ای داوران جشنواره‌های ادبی است؟

به هر حال متولیان این جوایز معیارهایی را به عنوان ارزش هنری آثار در نظر می‌گیرند که به نظر می‌رسد هر چه داوران این جوایز از میان طیف‌ها و سلیقه‌های مختلف انتخاب شوند، نتیجه بهتر و مقبول‌تر خواهد بود.

البته جوایز ادبی مشکلات فراوان و قابل تامل دیگری نیز دارند که در صورت حذف آنها این جوایز می‌توانند رسالت شکوفایی هنری و ادبی را بیش از پیش به عهده بگیرند.

مهم‌ترین این مشکلات از نگاه شما چه هستند؟

مشکل عمده جشنواره‌ها و جوایز ادبی این است که تقریبا همه آنها را ارگان‌های وابسته به دولت برگزار می‌کنند. بیشتر این جشنواره‌ها هم موضوعی هستند که این مساله شاعر را ملزم به سفارشی نویسی می‌کند. هنر سفارشی تاریخ مصرف دارد و تاریخ ادبیات کشورمان نیز نشان داده که این هنر به نتیجه‌ای نمی‌رسد. هنرمند باید سفارشش را از جامعه و مردمش بگیرد.

به همین سبب من جشنواره‌هایی را که به صورت آزاد برگزار می‌شوند، بیشتر می‌پسندم. زیرا هنرمندان معمولا مجبور به خلق اثر سفارشی نمی‌شوند. از طرف دیگر این جوایز گاهی موجب می‌شود شاعر یا نویسنده برای حضور در آنها و ارائه آثار جدید به نوعی «پرکاری ادبی» دچار شود. این پرکاری در ذات خود چندان منفی نیست، اما معمولا افزایش کمی آثار موجب افت کیفی می‌شود و آثار خوب هنرمند کاهش می‌یابد.

جوایز ادبی معمولا به صورت فصلی یا سالانه برگزار می‌شوند. شما به عنوان یکی از برگزیدگان جایزه ادبی طهران، برگزاری ماهانه این جایزه را چگونه می‌بینید؟

من به دلایل عمده، حضور جایزه ادبی طهران را در فضای ادبی کشور بسیار مفید و موثر می‌دانم. دلیل اول من رویکرد آزاد آن به لحاظ موضوعی است که بسیار قابل ستایش است. از طرف دیگر برگزیده شدن طیف وسیع و متفاوت از شاعران و نویسندگان جوان نشان می‌دهد داوری آن با یکسونگری و معیارهای از پیش تعیین شده همراه نیست و به همین سبب طیف وسیعی از هنرمندان را زیر چتر حمایتی خود قرار می‌دهد. اما دلیل سوم همین موضوعی است که شما به آن اشاره کردید.

در حال حاضر جوایز ادبی طبق روال سال‌های اخیر معمولا به صورت سالانه برگزار می‌شوند، مانند شب‌های شهریور، شعر جوان و شعر فجر، اما این جایزه با رویکرد ماهانه‌ای که دارد، موجب معرفی شاعران و نویسندگان جوان به جامعه ادبی کشور می‌شود و تا حدودی می‌تواند جریان‌ساز باشد.