این تب تند فروکش می‌کند

بازی در نقش شخصیت‌های خاص، امکانات خوبی را برای بروز توانایی‌های یک بازیگر به وجود می‌آورد. نقش خاص منظور نقشی است که بازیگر باید به غیر از آنچه خود است را اجرا کند، مثلا بازی در نقش یک معلول، یک دیوانه یک کور و.... در سینمای کشور ما این گونه نقش‌ها نادر هستند و معمولا با یک تب تند می‌آیند و خیلی زود فروکش می‌کنند. این تب تند زمانی آغاز می‌شود که یک فیلم براساس شخصیتی خاص ساخته و اکران می‌شود و مردم از آن استقبال می‌کنند و به دلیل همین استقبال و فروش خوب، کارگردانان و تهیه‌کنندگان دیگر سراغ همان موضوع می‌روند، اما تجربه ثابت کرده است که این کپی‌برداری‌ها معمولا موفق از کار درنمی‌آیند و آنچه در ذهن‌ها می‌ماند همان نسخه‌های اولیه فیلم یا سریال است. با این مقدمه نگاهی داریم به بازیگرانی که در بعد از پیروزی انقلاب در سینمای کشور ما نقش‌های خاص و به یاد ماندنی را بازی کرده‌اند، نقش‌هایی که از ضمیر مردم و علاقه‌مندان سینما پاک نخواهد شد.

اکبر عبدی، بازیگر شاه نقش‌ها

اگر بخواهیم به پرونده بازیگری اکبر عبدی نگاهی گذرا بیندازیم شاید بهتر باشد نقش‌هایی را که او در چند سال اخیر بازی کرده است نادیده بگیریم و او را بیشتر در دهه 60 و 70 ببینیم زمانی که با بازی‌های بی‌بدیل خود نقش‌ها را چنان باورپذیر بازی می‌کرد که کمتر کسی گمان می‌کرد او فقط ایفاگر نقش است. چهره منعطف عبدی او را برای هر نوع گریمی آماده می‌کند و از طرفی توانایی او در بازیگری همه نقش‌ها را مناسب او می‌نماید. عبدی یکی از بازیگران پرکار سینمای ایران است که هر نوع نقشی را در پرونده بازیگری خود دارد، او از معدود بازیگرانی است که تاکنون نقش‌های دیوانه، نابینا و زن را بازی کرده است. بازی او در فیلم «مادر» ساخته علی حاتمی فراموش نشدنی است. همان گونه که نمی‌توان بازی او را در فیلم هنرپیشه در نقش یک نابینا نادیده گرفت؛ آنجا که همراه ماهایا پطروسیان در نقش یک نوازنده کور آکاردئون به خیابان‌ها می‌رود و گدایی می‌کند. وقتی اکبر عبدی در فیلم «آدم برفی» در نقش یک زن ظاهر شد همه به توانایی این بازیگر در ایفای نقش‌های مختلف اذعان کردند در سال‌های بعد از پیروزی انقلاب فیلم آدم برفی اولین فیلمی بود که در آن یک مرد زن‌نما به تصویر کشیده می‌شد و عبدی بازیگری بود که این نقش را کاملا باورپذیر اجرا کرده بود. جالب اینجاست که داوران جشنواره‌های مختلف بازی عبدی را دراین نقش‌ها جزو توانایی‌های او گذاشتند و چون آن را غریزی دانستند جایزه‌ای به او ندادند!

مهدی فخیم‌زاده، میراث من جنون

حالا همه می‌دانند که مهدی فخیم‌زاده علاوه بر تسلط بر کارگردانی و نویسندگی، بازیگر قابلی هم هست و بیشترین قابلت او بازی در نقش افراد مجنون یا خلافکار است که با نگاهی به پرونده بازیگر فخیم‌زاده متوجه می‌شویم که او نقش آدم‌های دیوانه را بهتر از نقش‌های منفی بازی می‌کند. فخیم‌زاده این گونه نقش‌ها را خودش می‌نویسد و خودش هم کارگردانی می‌کند. وی معتقد است که شخصیت‌هایی که مشکل روانی دارند از معدود نقش‌هایی هستند که جای کار زیادی دارند و دست بازیگر را کاملا باز می‌گذارند تا او از همه توانایی‌های خود برای اجرای آن نقش‌ها استفاده کند. فخیم‌زاده با بازی در فیلم «میراث من جنون» نشان داد که به خوبی از عهده این گونه نقش‌ها برمی‌آید. او با بازی در فیلم‌های «مسافران مهتاب» و «هم‌نفس» سه‌گانه خود در بازی در نقش‌های خاص را کامل کرد.

روشندلان سینمای ایران

بیژن امکانیان اولین بازیگر سینمای ایران در بعد از سال 57 بود که با بازی در نقش یک نابینا در فیلم «گل‌های داوودی» نشان داد که این گونه نقش‌ها چقدر جای کار دارند و اگر خوب اجرا شوند مردم با آنها ارتباط برقرار می‌کنند. امکانیان نقش خود در گل‌های داوودی را باورپذیر اجرا کرد به همین دلیل مورد استقبال مردم قرار گرفت. حافظه سینماروهای حرفه‌ای، سکانسی که او متوجه می‌شود پدرش در زندان کشته شده است و مردی که به خانه آنها آمده است پدر واقعی‌اش نیست بلکه ماموری است که آمده تا خبر مرگ پدر او را بدهد، به همین دلیل از خانه بیرون می‌زند و در خیابان‌های پر ماشین به راه می‌افتد را فراموش نخواهند کرد.

علی دهکردی دیگر بازیگری است که در سینمای ایران نقش نابینا را با توانایی زیاد بازی کرده است. دهکردی با بازی در فیلم «از کرخه تا راین» و در نقش سعید که در جنگ بینایی خود را از دست داده بود به دنیای حرفه‌ای بازیگری پا گذاشت. او در این فیلم نقش دشواری را بازی کرد؛ نقشی که هنوز هم جزو بهترین‌های دهکردی است.

پرویز پرستویی پرونده متفاوتی در دنیای بازیگری دارد. او به عنوان یکی از ستاره‌های سینمای ایران تاکنون نقش‌های زیادی را بازی کرده است که یکی از درخشان‌ترین آنها بازی او در فیلم «بید مجنون» ساخته مجید مجیدی بود. او برای بازی در این فیلم سیمرغ بهترین بازیگر را از جشنواره فیلم فجر دریافت کرد.

ستارگان دنیای اعتیاد، سرقت و معلولیت

حالا دیگر خیلی کم پیش می‌آید که کارگردانان سینما و تلویزیون سراغ موضوعی مانند اعتیاد بروند  هر چند این بلا که به بلای خانمان‌سوز معروف است  هر روز شکل تازه‌تری در کشور ما به خود می‌گیرد، اما در دهه 60 اعتیاد ماده اولیه بسیاری از فیلمنامه‌هایی بود که در سینمای ایران یا در تلویزیون به فیلم و سریال تبدیل می‌شدند. از فیلم‌های سینمایی که در آن دوران خیلی معروف شد می‌توان به فیلم شب‌شکن اشاره کرد که در آن دوره بازیگری گمنام به نام بهروز به‌نژاد در آن نقش اول را بازی می‌کرد. او مرد معتادی بود که تصمیم به ترک می‌گرفت. نقش دشواری که بازیگر آن هم باید اعتیاد و هم دوره ترک آن را با قدرت به نمایش می‌گذاشت که به نژاد به خوبی از پس آن برآمد. در دهه 60 اما چند بازیگر بودند که با بازی در نقش معتاد و نمایش چگونگی زندگی یک معتاد توانستند تاثیر بسزایی روی مردم و بخصوص معتادان بگذارند و آنها را تشویق به ترک اعتیاد کنند که از میان آنها می‌توان به مصطفی طاری اشاره کرد. بازیگری که در فیلم بی‌پناه به کارگردانی علیرضا داوودنژاد نقش معتاد را بازی کرد. فیلم تیغ و ابریشم را هم مسعود کیمیایی با محور اعتیاد ساخت که این فیلم با بازی درخشان فریماه فرجامی و صالح علا به یکی از تاثیرگذارترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران که درباره اعتیاد ساخته شده بودند، تبدیل شد. افسانه بایگان هم بازی در نقش معتاد را در پرونده کاری خود دارد؛ این بازیگر در فیلم دبیرستان در نقش یک زن معتاد بازی کرد، معتادی که با خودسوزی به زندگی خود پایان داد. باران کوثری بازیگر جوانی است که با بازی در نقش یک معتاد جوان در فیلم «خون بازی» سیاهی و چرکی این زندگی را به نمایش گذاشت.

کوثری آنقدر دراین نقش خوش درخشید که داوران جشنواره نتوانستند این خوب بودن را نادیده بگیرند و برای بازی خوب او سیمرغ جشنواره فیلم فجر را به او اهدا کردند.

بازیگران زیادی در سینمای ایران آمده و نقشی خاص را بازی کرده‌اند و رفته‌اند، نقش آنها در ذهن‌ها مانده است، از میان این بازیگران می‌توان به جوانی که نقش رزمنده موجی در فیلم عروسی خوبان را بازی می‌کرد اشاره کرد و یا بازیگر نوجوانی که در فیلم «پرنده کوچک خوشبختی» نقش دختری را بازی می‌کرد که بعد از مرگ مادرش روان پریش شده بود.

کارشناسان دنیای بازیگری بر این باور هستند بازی در نقش‌هایی که نام برده شد بسیار دشوار است چون بازیگر باید برای اجرای آنها دنیایی کاملا متفاوت با دنیای خود را تجربه کند. این دنیای جدید به بازیگر این امکان را می‌دهد تا توانایی‌های خود را به نمایش بگذارد، اما افسوس که با کلیشه شدن نقش‌ها در سینما و تلویزیون ما امکان بروز این استعدادها خیلی کم شده است.

عطا فرزانه