ایران و مصر؛ جدال رسانه‌ای

آنها به لحاظ تسلط بر 2 گذرگاه هرمز و کانال سوئز جایگاه راهبردی و ویژه‌ای برای خود رقم زده‌اند که موضعگیری‌های آنها در رویدادهای گوناگون بر همین اساس ارزیابی می‌شود و این مساله علت کشمکش‌های سیاسی بین 2 کشور در طول روابط آنها بوده است. از سال 1300 که مصر اعلام استقلال کرد و دولت وقت ایران کنسولگری خود در قاهره را به سطح سفارت ارتقاء داد تاکنون این کشمکش‌ها ادامه داشته است. در دوران قبل و بعد از انقلاب، روابط ایران و مصر فرازونشیب‌های بسیاری را طی کرد، از نزدیک شدن 2 کشور به یکدیگر و ازدواج محمدرضا پهلوی با فوزیه (خواهر ملک فاروق)‌ تا قطع روابط سیاسی در زمان جمال عبدالناصر و سپس از سرگیری روابط با ظهور انور سادات تا وقوع انقلاب اسلامی و قطع مجدد روابط سیاسی 2 کشور البته با انگیزه‌های متفاوت و اکنون در پی حوادث غزه که به صحنه رقابت‌های سیاسی و رسانه‌ای 2 طرف تبدیل شد، تنش در روابط 2 کشور برقرار بوده است.

به دلیل انعقاد پیمان صلح کمپ دیوید میان مصر و رژیم صهیونیستی، جمهوری اسلامی ایران رابطه‌اش را با مصر قطع کرد. سال‌ها بعد با تحول شرایط سیاسی جهان و بالطبع تحول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران که در مورد عربستان به بهبود روابط ایران با آن کشور انجامید در مورد مصر نیز تکرار شد و در دولت‌های هاشمی رفسنجانی، خاتمی و احمدی‌نژاد ابتکار عمل‌هایی صورت گرفت که یخ‌های روابط ایران و مصر آب شود، هر چند تاکنون مسائلی مانع نتیجه‌گیری از این تلاش‌ها شده است. در کنار دولت‌های پیشین و کنونی، جدی‌ترین اقدامی که برای برقراری رابطه بین 2 کشور مسلمان صورت گرفت، سفر علی‌اکبر ناطق نوری به مصر بود. بعد شمار دیگری از مقامات جمهوری اسلامی ایران از جمله حدادعادل، زمانی که رئیس مجلس بود و لاریجانی وقتی دبیر شورای عالی امنیت ملی بود، از قاهره دیدار کردند و به مقامات مصری گفتند نام یک خیابان مساله‌ای مهم نیست و باید در اندیشه بهبود مناسبات دیپلماتیک میان تهران و قاهره بود. احمدی‌نژاد هم تلاش‌هایی را برای برقراری مناسبات دوستانه با مصر انجام داد.

وی بصراحت اعلام کرد که می‌توان بدون فوت وقت، مناسبات سیاسی بین 2 کشور را به حالت عادی بازگرداند و سفیر مبادله کرد. اما مقامات مصری با وجود دیدارهایی که با نمایندگان اعزامی جمهوری اسلامی ایران از جمله با منوچهر متکی، وزیر امورخارجه ایران داشتند، تاکید کردند نام خیابان خالد اسلامبولی باید عوض شود.

اگر اوایل سال گذشته و با اظهارات صریح احمدی‌نژاد در مورد آمادگی برای راه‌اندازی سفارت 2 کشور و مبادله سفیر و تغییرنام خیابان خالد اسلامبولی، این امید به وجود آمد که تیرگی روابط 30 ساله پایان یابد، اما در پایان سال و با حمله اسرائیل به غزه و نقش متضادی که ایران و مصر در حمایت از حماس و دیگری در حمایت از دولت خودگردان محمود عباس به عهده گرفتند باز هم تیرگی بر روابط 2 کشور سایه انداخت، هر چند عده‌ای هم در ایران با ساختن فیلمی به نام اعدام فرعون، مشکل کوچک نام خیابان را به مشکلی بزرگ‌تر در روابط 2 کشور تبدیل کردند.

اگرچه این فیلم توانست بر ایجاد روابط دوستانه میان مصر و ایران در آن مقطع خاص زمانی (که رئیس دولت نهم در پی حل مساله ایران و مصر بود)‌ سایه افکند، اما به نظر نمی‌رسد مشکلات تهران  قاهره تنها بر سر نام خالد اسلامبولی یا ساخت یک فیلم باشد و به نظر نمی‌رسد اگر تهران  قاهره به شکل جدی منافع خود را در ایجاد ارتباط با یکدیگر ببینند، برداشتن نام خالد اسلامبولی از روی خیابانی در تهران کاری سخت و دشوار باشد. مسائل عمیق‌تر از وجود نام اسلامبولی بر خیابانی در تهران تاکنون مانع برقراری رابطه میان 2 کشور شده است؛ مسائلی که در همین چند روز گذشته با متهم کردن سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان از سوی دولت مبارک به تلاش برای تاثیرگذاری بر سیاست‌های داخلی مصر و تضعیف دولت در میان مردم این کشور مطرح شده است.

به خطر افتادن جایگاه منطقه‌ای و اتهام‌زنی مصر

مصری‌ها با دستگیری 49 نفر به اتهام همکاری با حزب‌الله لبنان و اقدام علیه دولت مصر، حزب‌الله لبنان را گروهی وابسته به ایران خواندند. در این زمینه وزیر امور خارجه مصر، ایران را متهم کرده که از طریق حزب‌الله لبنان به دنبال نفوذ در مصر است.

احمد ابوالغیط، وزیر امورخارجه مصر در گفتگویی با روزنامه الشرق الاوسط که معمولا دیدگاه‌های نزدیک به دولت عربستان سعودی را منتشر می‌کند، ایران را متهم کرده که از طریق حزب‌الله لبنان به دنبال نفوذ در مصر است و از شبکه‌ای حمایت کرده است که قصد حمله به تعدادی اسرائیلی در مصر را داشته‌اند.

همچنین در تازه‌ترین اظهارنظر سخنگوی وزارت خارجه و رئیس کمیته روابط خارجی پارلمان این کشور، تهران را به ثبات‌زدایی و تلاش برای تسلط بر منطقه، متهم و آن را مانعی در جهت ازسرگیری روابط دوجانبه بین ایران و مصر قلمداد کردند.

فراتر از اظهارات فوق، اظهاراتی غیررسمی نیز در این زمینه در رسانه‌های مصر انعکاس یافت که کشمکش‌های 2 کشور را وارد رقابت رسانه‌ای کرد.

رسانه‌های مصری به بهانه دستگیری 49 نفر از اعضای یک شبکه که مدعی شده‌اند با پشتیبانی حزب‌الله، قصد خرابکاری در مصر را داشته‌اند، حملات شدیدی را علیه حزب‌الله، سیدحسن نصرالله، شبکه العالم و سرانجام دولت ایران آغاز کرده‌اند.

بنابر اخبار غیررسمی که در روزنامه‌های مصری منتشر شده است، آنان مدعی شده‌اند دفتر شبکه العالم در قاهره، آموزش افراد نامبرده را به‌عهده داشته و روابط ایران و حزب‌الله با این افراد بوده است و به همین دلیل، بزودی دفتر العالم در مصر تعطیل خواهد شد. منابع امنیتی مصر نیز در مصاحبه با نشریه الجریده اعلام کردند 3 نفر از کارکنان دفتر شبکه العالم در قاهره را به اتهام انتقال اطلاعاتی از رهبران حزب‌الله به افراد گروه بازداشت شده در مصر بازداشت کرده‌اند.

مسوولان شبکه العالم نیز از فشار کم‌سابقه مصری‌ها برای محدودیت در فعالیت‌هایشان در آن کشور خبر دادند.

دولت مصر در تذکری شدید به خبرنگاران و حتی بنگاه‌های خصوصی خبری مصر اعلام کرده است که از گفتگو یا ارسال گزارش به العالم خودداری کنند.

این در حالی است که دفتر شبکه خبری العالم در قاهره، ادعای ارتباط برخی کارکنان این شبکه با حوادث اخیر مصر را تکذیب کرد.

احمد السیوفی، مدیر دفتر شبکه العالم در قاهره در مصاحبه با نشریه القبس چاپ کویت، ارتباط برخی کارکنان العالم را با گروهی که مصر آنها را مرتبط با حزب‌الله دانسته، منتفی دانست.

السیوفی از تلاش‌هایی که با هدف درگیر کردن العالم با این مساله صورت می‌گیرد، ابراز تعجب کرد و گفت: فعالیت شبکه العالم فقط رسانه‌ای است.

در مهر ماه امسال نیز پلیس مصر به دفتر این شبکه حمله کرده و تعدادی از وسایل موجود در دفتر را مصادره کرده بود؛ در حالی که السیوفی، مدیر دفتر این شبکه در قاهره اعلام کرد: دفتر، مجوز کار خود را قبلا تحویل داده و با موافقت کلامی مقامات به فعالیت خود ادامه داده است.

دلایل متهم کردن العالم

در جریان جنگ 22 روزه رژیم صهیونیستی علیه غزه، خبررسانی صریح و شفاف العالم از وقایع میدان جنگ دوباره باعث خشم این رژیم شد.

در این زمینه سایت NEW America Media می‌نویسد: مصر از برنامه شبکه العالم که غزه زیر آتش نامیده می‌شود، عصبانی است. در این برنامه، العالم از بینندگان این شبکه در سراسر جهان دعوت می‌کرد حکومت مصر را به همدستی با اسرائیل در مقابل حماس متهم کنند.

بازتاب اطلاع‌رسانی العالم از اوضاع غزه در بین مردم مصر و تظاهرات مردمی این کشور علیه دولت، موجب واکنش مصر شد. براین اساس، دولت مصر به همه کسانی که با شبکه خبری العالم در داخل مصر مصاحبه کرده بودند، هشدار داد در صورت مصاحبه مجدد با این شبکه بشدت با آنها برخورد خواهد شد. همچنین گروه خبری شبکه العالم در مصر بشدت تحت مراقبت امنیتی قرار داشت و تلاش می‌شد از کار آنها جلوگیری شود.

نفوذ رسانه‌ای ایران، واکنش مصر

نفوذ رسانه‌ای ایران نزد افکار عمومی منطقه بویژه نوع خاص اطلاع‌رسانی شبکه‌های بین‌المللی این کشور در جریان جنگ‌های 33 روزه لبنان و 22 روزه غزه کشورهای محافظه‌کار و غیردموکراتیک منطقه بویژه مصر و عربستان را ناچار به اتخاذ مواضعی در این زمینه کرده است. مصر که همواره درصدد سیادت بر دنیای عرب بخصوص نقش‌آفرینی در مسائل فلسطین بوده است، از گسترش نفوذ رسانه ایران بسیار خشمگین است. همچنین مصر به دلیل آن که شکست خود در جریان جنگ غزه را متوجه ایران می‌داند، تلاش گسترده‌ای را برای تخریب ایران و همپیمانانش مانند حزب‌الله آغاز کرده است.

در همین زمینه، یک کارشناس عرب مسائل مصر می‌گوید: شواهد، حکایت از آن دارد که حسنی مبارک پس از شکست سیاسی در ماجرای جنگ غزه و نقش بر آب شدن آرزوهایش، مبنی بر پیروزی اسرائیل در بدترین موقعیت خود در جهان عرب قرار دارد؛ بنابراین به دنبال ناکامی‌ در پروژه ایجاد دولت موردنظرش در فلسطین برای بازسازی چهره مصر در میان اعراب، حربه دخالت ایران را مطرح می‌کند.

آنچه موجبات نفوذ منطقه ایران را فراهم آورده است، تلاش‌های گسترده دیپلماتیک و پیگیری اهداف سیاست خارجی این کشور در برابر واقعیات منطقه بوده است که حاصل آن افزایش توان بازیگری و نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران است و در این میان رسانه‌ها به سبب ویژگی اطلاع‌رسانی، توان بازیگری جمهوری اسلامی ایران را افزایش داده‌اند، بویژه که پیام سیاست خارجی کشورمان برای ملت‌های منطقه دارای مطلوبیت و مقبولیت است. هم‌اکنون رسانه‌های برون‌مرزی از موقعیت متمایزی برخوردار شده‌اند. شبکه العالم در این میان با طرح مسائل و مشکلات جهان اسلام، مخاطبان زیادی را در سطح کشورهای منطقه جذب کرده است و این موضوع موجب ناخرسندی حکومت‌های محافظه‌کار منطقه و در نتیجه افزایش فشارهای شدید و محدودیت‌های این حکومت‌ها شده است، بنابراین برای آن که چنین رفتارهای مغرضانه و بی‌اساس علیه این شبکه به رویه‌ای معمول برای دیگر کشورهای منطقه تبدیل نشود، نیاز است مقامات وزارت خارجه کشورمان، واکنش متناسبی در این خصوص اتخاذ کنند.

جواد سوری