کوچک‌ترین قرآن ایران در تبریز

از زمان شاه تهماسب تنها دو طاق مرمری نقش دار در مدخل‌های دهلیز و اندرون بقعه باقی مانده است. حجاری‌های زیبایی از نقوش گل و بوته اسلیمی و ختایی از جمله تزئینات معماری این بناست. سنگ نبشته مرمرینی هم در کنار یکی از طاق‌های آن نصب شده است. در بالای طاق دیگر سوره «الجن» به خط علاء‌الدین، خوشنویس معروف زمان شاه تهماسب صفوی نوشته شده است.

این مسجد پس از عقب‌نشینی عثمانیان در زمان شاه سلطان حسین صفوی توسط وزیر آذربایجان «میرزامحمد ابراهیم» بازسازی شد. زلزله سال 1193 ه-ق که شهر تبریز را در هم کوبید و هزاران کشته بر جای نهاد، این بنای عظیم را نیز ویران کرد. در سال 1266 ه- ق میرزا علی‌اکبر‌خان، مترجم کنسولگری روس که مرد ثروتمندی بود به آئینه‌بندی قسمتی از بقعه و دهلیز و تعمیرات آن اقدام کرد و صحن و مدرسه کنونی را احداث و موقوفاتی برای آنها تعیین کرد. این صحن و مدرسه در بدو تاسیس «مدرسه اکبریه» نام داشت ولی بعدها به «صحن صاحب‌الامر» معروف شد. با توجه به قداست این بنا پس از انجام تغییرات لازم، این مکان به عنوان موزه قرآن و کتابت تبریز در نظر گرفته شد. در این موزه مجموعه نفیسی از نسخ قرآن مربوط به ادوار مختلف تاریخ و قطعات زیبایی از آثار خوشنویسان بنام ایران به نمایش گذاشته شده است.علاوه بر این نسخ خطی انواع قلمدان‌های تذهیب شده با نقوش مینیاتوری و روکش لاکی، انواع پلاک‌های فلزی منقش به ادعیه و اوراد، ظروف چینی، سفالی و برنجی مزین به آیات قرانی و بسیاری از آثار و تصاویر بزرگان دینی در این موزه به نمایش در آمده‌اند.

از جمله نفایس این مجموعه می‌توان به یک صفحه از قرآن کریم منسوب به دست خط مبارک حضرت امام رضا (ع) اشاره کرد که بر روی تکه‌ای از پوست نوشته شده است.

همچنین آثاری از خوشنویسان بزرگ تبریزی مانند ملاعبدالباقی تبریزی استاد خط ثلث، میرزا محمد شفیع تبریزی، میرزا طاهر خوشنویس از اساتید خط نسخ و آثاری از محمدحسین تبریزی، درویش عبدالمجید و میرعماد حسنی، علیرضا عباسی، علا‌ءالدین بیک تبریزی را نیز در این موزه می‌توان دید.

از دیگر آثار برجسته می‌توان به لباس قسم منقش به کل آیات قرآن، کوچک‌ترین قرآن خطی مطلا، جام شفابخش و کتیبه سنگی به خط میخی اشاره کرد. قرآن مجید به خط نسخ و با قلم غبار، کوچک‌ترین قرآنی است که به اندازه 4x6 سانتیمتر با مرکب مشکی نوشته شده است. این قرآن که به دست مسیح‌الطالقانی در سال 1293 هجری قمری تحریر شده زیبایی‌های چشمگیری دارد. صفحه اول و دوم آن طلاکاری شده و نشان جزء و حزب‌های آن نیز تذهیب و طلاکاری گردیده است.

این بنای عظیم و تاریخی در مهر سال 1380 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.