سرنوشت چه کارهاییکه نمی‌کند!!

کاهانی در بیست و پنجمین جشنواره فیلم فجر با اولین فیلم خود با عنوان «آدم» نشان داد که سبک سینمای او متفاوت و تجربی است. او در اولین اثرش نیز از حضور بازیگران مطرحی چون مهتاب کرامتی، فرشته صدر عرفایی، بابک بهداد و... بهره برده بود.

«آن‌جا» دومین ساخته کاهانی یک فیلم کاملا تجربی بود که با فرمت سیاه و سفید ساخته شد. این فیلم که به دلایلی نتوانست در بیست و ششمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآید، در حضور‌های جهانی خود در جشنواره تسالونیکی جایزه اسکندر طلایی را برای کاهانی به ارمغان آورد. این جایزه اتفاق مهمی در کارنامه این کارگردان جوان به حساب می‌آید. «بیست» که فیلمنامه آن پیش از ساخت «آن جا» توسط کاهانی و حسین مهکام به نگارش درآمده است، فیلمی با موضوع اجتماعی است که تمام اتفاقات آن در یک تالار پذیرایی در جنوب تهران می‌گذرد.

«این فیلم قبل از فکر کردن به «آن جا» شکل گرفت، اما تبدیل شد به سومین فیلمم پس از «آن جا.» در واقع «بیست» درست پس از اتمام «آدم» شکل گرفت. دلیل فاصله زمانی بین شکل‌گیری تا مرحله ساختش هم این بود که می‌خواستم بازیگران مورد علاقه‌ام را در اختیار داشته باشم.» این حرف‌ها را علیرضا کاهانی می‌زند که نشان بدهد مدت‌های مدیدی با فکر ساخت چنین فیلمی زندگی کرده است.

او می‌گوید: «می‌دانستم به دلیل همین سادگی باید از فیلمنامه فاصله بگیرم و از حضور نویسنده‌ای مثل حسین مهکام استفاده کنم و از افراد دیگر هم مشاوره بگیرم. باید به این نکته نیز اشاره کنم، «بیست» برخلاف ظاهری که دارد ساختش چندان هم ارزان تمام نشد. در نهایت مجموعه‌ای از این عوامل باعث شد، برای ساخته شدن آن صبر کنم.»

کاهانی با تاکید بر این که فضای ایجاد شده همه اعضای گروه را به نظر دادن برای بهتر شدن کار ترغیب می‌کرد، می‌گوید: همه دوست داشتند در موفقیت کار سهیم باشند و به نوعی سرنوشت فیلم برای آنها مهم شده بود. این نکته به رفتار کارگردان سر صحنه برمی‌گردد که اگر به گونه‌ای دیگر باشد، فضایی دیگر ایجاد می‌کند که لزوما هم بد نیست، اما فضایی که من دوست دارم در آن کار کنم بر این مبنا شکل می‌گیرد.

فیلم «بیست» در مدت زمان 35 روز تولید شده است و کاهانی معتقد است: «ساخت این فیلم به شکل متعارف حداقل 45 تا 50 روز وقت لازم داشت. هرچند لوکیشن ما در تهران بود، ولی رفت و آمد به آن نقطه از شهر ساعت‌ها وقت می‌برد و مسائل خاص دیگر. خوشحالم این توانایی را دارم تا با افراد گروه و فیلم همدلی متقابل ایجاد کنم و هنوز هم این رفاقت‌ها ادامه دارد. این وجه برای من ارزشش بیشتر از سینماست.»

ارزیابی کاهانی هم از این فیلم خواندنی است: «نمی‌گویم این فیلم صددرصد رضایت مرا جلب می‌کند. من نمره 18 17 به آن می‌دهم، اما معتقدم این نمره برای این نوع فیلم کم نیست و با نمره 20 برابری می‌کند. این جنس فیلم‌ها را هر طور بسازی باز هم می‌توان به آن نکته‌ای وارد کرد، البته همه فیلم‌های من دچار این سرنوشت می‌شوند.»

در این فیلم که در جشنواره سال گذشته توانست جوایزی چون بهترین بازیگر نقش مکمل زن و مرد را برای علیرضا خمسه و مهتاب کرامتی و دیپلم افتخار بهترین کارگردانی را از آن خود کند، بازی‌های متفاوتی از این بازیگران دیده می‌شود.

علیرضا خمسه کمدین سینمای ایران این بار یک نقش کاملا جدی را ایفا می‌کند. در «بیست» ما با شخصیتی با نام «فرخ» روبه‌رو می‌شویم که فردی جدی است که آشپزی این تالار را بر عهده دارد و حتی یکی از دست‌های وی نیز دچار مشکل است.

به گفته کاهانی زمانی که روی فیلمنامه کار می‌کرده، به حضور او در این نقش فکر کرده و زمانی که این پیشنهاد را به خمسه داده، او با علاقه این نقش را پذیرفته است.

خمسه درباره حضورش در این فیلم می‌گوید: دهه 60 و 70 در سینمای ایران کمدی‌های بهتری ساخته می‌شد و من نیز حضور پررنگ‌تری داشتم، اما در سال‌های اخیر متاسفانه سطح فیلم‌های کمدی نازل شده و من فقط در آثاری محدود چون «قاعده بازی» معتمدی حضور داشتم. در این سال‌ها کمدی با تنزلی ملموس به حیات خود ادامه داده است. او درباره واکنش مخاطبان به حضور در نقش‌های جدی می‌گوید: «مخاطب آگاه معمولا صبر می‌کند تا ببیند بازیگر چه کاری انجام می‌دهد. اگر کار خنده‌دار کند، می‌خندد و اگر کار جدی باشد به راحتی می‌پذیرد، اما یک مخاطب با سطح آگاهی کمتر همیشه فکر می‌کند، بازیگر باید کلیشه باشد و در قالب از پیش‌تعیین شده حضور پیدا کند.»

پرویز پرستویی بازیگر نقش سلیمانی صاحب تالار نیز این بار هم مثل همیشه بازی جدیدی را به نمایش گذاشته است. او در این فیلم شخصیت درونگرایی دارد که به گفته کاهانی اگر بخواهیم دیالوگ‌های او را بنویسیم حتی دو صفحه نیز نمی‌شود.

سلیمانی دچار یک بیماری روحی و روانی است و وسواس دارد. پرستویی با تکیه بر جزییات، شخصیت سلیمانی را متبلور می‌کند و مخاطب را با همین بازی درونی بر حرکات خود متمرکز می‌کند.

کارگردان فیلم ساخت «بیست» را مدیون پرستویی است. پس از مدتی از شروع پیش تولید و انتخاب بازیگران پروژه سرمایه‌گذار اولیه به دلایلی با این فیلم همکاری نکرد و پروسه تولید متوقف می‌شود. البته این توقف باعث شد حامد بهداد یکی از بازیگران نیز جذب کار دیگری شود و کاهانی از حضور حبیب رضایی به جای وی استفاده کند.

برای ادامه کار این‌‌‌بار پرستویی سرمایه‌گذار جدیدی را به پروژه تزریق می‌کند و باعث می‌شود این فیلم روند تولید خود را آغاز کند. این اتفاق مهمی است که توسط یک بازیگر صورت می‌گیرد. اتفاقی که کمتر در سینمای ایران شکل می‌گیرد.

مهتاب کرامتی بازیگر نقش فیروزه نیز بازی کاملا جدیدی ارائه کرده است. کرامتی با این حضور متفاوت نشان داد که بازیگر توانایی است.

او می‌گوید: «ابتدا برای حضور در نقش فیروزه و باورپذیری آن برای مخاطب، ترس زیادی داشتم، اما در طول کار اتفاق‌های خوب و مثبتی روی داد و از حضور دوستان و کمک‌های آنها بسیار استفاده کردم. در تمام سکانس‌های فیلم ما کنار یکدیگر بودیم و این موضوع به من کمک کرد تا حدی جلو بروم که بازی‌ام توی ذوق نزند. در همین مسیر تلاش کردیم چیزهایی را که قبلاً از مهتاب کرامتی دیده بودیم، حذف کنیم و نکات دیگری را وارد کار کنیم.»

به گفته کرامتی، «فیلمنامه با آن چیزی که شما هم اکنون می‌بینید تفاوت داشت و احساس می‌کنم پخته‌تر شده است. تمام اینها کمک کرد نقش فیروزه شکل بگیرد و خوشحالم این نقش جدا از بقیه نبود. در جشنواره فیلم فجر هم مخاطبان از کارگردانی و بازی‌های یکدست کار راضی بودند.»

کرامتی درباره دیالوگ‌های محدود این نقش و تکیه برجزییات رفتاری آن هم حرف‌هایی برای گفتن دارد: «من پیش از این تجربه بازی در سکوت را در فیلم «آتش سبز» تجربه کرده بودم. در چنین شرایطی کار بازیگر کمی مشکل‌تر می‌شود. در واقع متکی بودن به دیالوگ به بازیگر کمک می‌کند تماشاگر را درگیر کند، زیرا مخاطب در این نوع بازی جذب دیالوگ‌ها می‌شود.»

این بازیگر سینما که خود نیز به حضور در نقش‌های متفاوت علاقه دارد. برای روز اول گریم با چادر در دفتر حاضر می‌شود و تا حدودی خود را با یک گریم محدود به شخصیت فیروزه نزدیک می‌کند.

فرشته صدر عرفایی دیگر بازیگر «بیست» است که بعد از فیلم‌ «آدم» برای دومین بار با کاهانی همکاری کرده است. او در این فیلم نقش فرشته زن فرخ(علیرضا خمسه) را بازی می‌کند. زنی که به نوعی به لحاظ اقتصادی به همسر خود وابسته است و هیچ حقوقی ندارد.

«همیشه دوست دارم تجربه‌های جدید داشته باشم و به رشد خودم در هر کاری نسبت به گذشته اهمیت می‌دهم. به همین دلیل نقش فرشته برای من و آقای کاهانی اهمیت بسیار داشت. کاهانی کارگردانی تواناست و نیازی ندارد از بازیگری استفاده کند که از قالب گذشته خود بهره می‌گیرد. او در 2 فیلم قبلی خود نشان داد همیشه از بازیگران در نقش‌هایی متفاوت استفاده می‌کند و با هدایت از آنها بازی خوب می‌گیرد.» این جملات را صدر عرفایی می‌گوید و ادامه می‌دهد: «به همین دلیل تفاوت نقش ریحان و فرشته مساله هر دو نفر ما بود و نمی‌خواستیم در همان نگاه اول این ذهنیت را برای مخاطب ایجاد کند. ایشان سعی کردند در قاب‌بندی‌ها و دکوپاژ مرا در شرایطی مشابه قرار ندهند. البته این تمایز را می‌توان به طور مشخص در شخصیت‌پردازی فرشته نسبت به ریحان حس‌کرد.»

بیتا موسوی