امروز روز شوراهاست

اگرچه با تشکیل شوراها یکی از مهم‌ترین اصول قانون اساسی تحقق یافت و زمینه برای ورود برگزیدگان مردم به عرصه‌های مدیریتی شهرها و روستاها هموار و بستری برای مشارکت مردم در تصمیم‌‌گیری‌ها فراهم شد.

اصل 100 قانون اساسی نیز وظیفه مهم شوراها را پیشبرد سریع برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی، عمرانی، فرهنگی و سایر امور رفاهی از طریق همکاری مردم دانسته است اما به نظر می‌رسد با گذشت نزدیک به 10 سال از فعالیت شوراها به عنوان یک تجربه موفق جهانی، هنوز گامی جدی و موثر برای تحقق مدیریت واحد شهری به عنوان پیش‌ نیاز مدیریت شورایی در کشور برداشته نشده است و شوراها همچنان با موانع قانونی و اجرایی و مقاومت از سوی برخی سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی مواجه هستند.

بررسی هرچند کوتاه و گذرا بر 3 دوره فعالیت شوراهای شهر تهران بیانگر این امر است که شوراها همواره طی 10 سال اخیر با فراز و نشیب‌های بسیاری مواجه بوده‌اند.

چالش دائمی فرمانداری با شوراها

یکی از مشکلات فراروی شوراهای شهرها طی سال‌های اخیر، چالش‌ها و تنش‌های میان آنها با فرمانداری‌ها بوده است که همین امر گاه زمینه برخی موضعگیری‌ها از سوی شوراها و فرمانداری‌ها را پدید آورده است، به‌طوری که بخش قابل توجهی از مصوبات شوراها که پس از تصویب برای تصویب نهایی به فرمانداری‌ها ارسال می‌شود، به دلایل گوناگون مورد اعتراض فرمانداری واقع شده و مجددا برای رفع نواقص بازپس فرستاده می‌شوند.

چنین اختلاف نظرهایی که به نظر می‌رسد در دوره دوم و سوم شورای اسلامی شهر تهران شکل پررنگ‌تری به خود گرفته است، زمینه انتقاد اعضای شورای شهر تهران را به این اقدام فرمانداری‌ها فراهم آورد.

به‌طوری که رئیس شورای شهر تهران در یکی از جلسات علنی شورای شهر در جمع خبرنگاران از اعتراض‌های مکرر فرمانداری به مصوبات شورای شهر انتقاد کرده و می‌گوید: اعتراض مستمر فرمانداری به مصوبات شورا هنر نیست!

اما به نظر می‌رسد شوراها به‌عنوان یک نهاد مردمی که نزدیک به 10 سال از فعالیتشان می‌گذرد، هنوز جایگاه واقعی خود را به دست نیاورده و آنچنان که باید از حمایت‌های سایر نهادهای تصمیم گیرنده و اجرایی در امور شهرها بی‌بهره‌اند و گویی در این راه به شوراها به چشم یک رقیب نگریسته می‌شود تا نهاد مردمی و بازوی اجرایی که تلاش می‌کند در قالب همکاری با سایر دستگاه‌های متولی و مرتبط همچون دولت، شهرداری و فرمانداری‌ها در اداره امور شهرها با یکدیگر مشارکت فعال داشته باشند.

بر این اساس نایب رئیس شورای اسلامی شهر تهران، با اشاره به حمایت نکردن دولت از شوراها، یکی از معضلات جدی شوراها را تفکر سنتی فرمانداری‌ها که هنوز نتوانسته‌اند شوراها را بپذیرند و اگر هم پذیرفته‌اند تقریبا ظاهری است می‌داند و می‌گوید: نقص‌های موجود در فعالیت شوراها به دلیل ساختار غلطی است که از گذشته در آنها وجود دارد و یکشبه نیز قابل حل نیستند.

حسن بیادی با تاکید بر این که حمایت دولت از شوراها کافی نبوده، معتقد است: هرچه کمک دولت به شوراها بیشتر باشد، به همان میزان موفقیت شوراها و به تبع آن دولت بیشتر شده و رضایتمندی مردم افزایش خواهد یافت.

وی با اشاره به کارکردهای چشمگیر شوراها بخصوص در امور شهری می‌گوید: از زمانی که شوراها تشکیل شد، شهرداری‌ها دارای برنامه خاصی شدند، فعالیت‌ها نیز با نظارت بیشتری دنبال شد ، همچنین انتخاب شهرداران نیز هدفمند صورت گرفته است.

این در حالی است که شوراها با توجه به نظارتی که بر مدیریت‌های شهری داشتند چشم انداز خود را تعیین و بر اساس آن طرح‌های استراتژیک و برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت را برنامه‌ریزی کردند، در نتیجه فعالیت‌ها تخصصی‌تر و اجرای برنامه‌ها و تفریغ بودجه معنادار شده است.

نایب رئیس شورای شهر تهران معتقد است: اهداف کلی شوراها رسیدن به جایی است که همه کارهای شهر به دست مردم انجام شود و تحقق مدیریت واحد شهری به این معناست که در آن فقط شهرداری مسوول شهر نبوده و همه ارگان‌ها و سازمان‌ها در اداره امور شهر دخیل باشند.

شوراها چشم به راه حمایت دولت

چالش میان شوراها و دستگاه‌های اجرایی در سال‌های گذشته گاه موجب تحدید وظایف شوراها شده است؛ در صورتی که شوراها نمایندگان مردم هستند و بر اساس قانون به عنوان ناظر بر دستگاه‌های اجرایی عمل می‌کنند، اما به نظر می‌رسد این جریانات به سمتی سوق یافته که به جای نظارت شوراها، این دستگاه‌های اجرایی هستند که ناظر بر شوراها شده‌اند.

احمد مسجدجامعی یکی از اعضای شورای اسلامی شهر تهران با تایید این امر، معتقد است: باید وظیفه نظارت شورا بر دستگاه‌های اجرایی افزایش یابد و حدود اختیارات شوراها نیز متناسب با آنچه که قانون گفته است، باشد.

به طور مثال؛ ساختاری که در قانون اساسی پیش‌بینی شده، به مدیریت‌های محلی و ملی اشاره کرده و در واقع مدیریت ‌های محلی به عهده شوراهاست، اما چون مدیریت‌های ملی احساس می‌کنند اختیاراتشان توسط مدیریت‌ های محلی کاهش می‌یابد، عموما با این نوع مدیریت‌ها همراهی نمی‌کنند.

این‌که چقدر شوراهای شهر توانسته‌اند در تحقق رسالت خود و ارتقای جایگاه خود موفق باشند را می‌توان در سیر تحولات شورا از دوره اول تاکنون ملاحظه کرد، با این همه به نظر می‌رسد این نهال که عمرش هنوز به 10 سال نیز نمی‌رسد نیاز به حمایت، پشتیبانی و توجه در زمینه‌های مختلف قانونی، سیاسی و مدیریتی دارد.

به نظر می‌رسد دولت هنوز هم تکلیف خود را در طول زمان تأسیس شوراها تاکنون روشن نکرده است، ضمن این‌که نکات مبهم زیادی در خصوص جایگاه، اختیارات و وظایف شوراها در قانون وجود دارد که توجه بیشتر مجلس را برای اصلاح می‌طلبد و خود شوراها نیز با در نظر گرفتن ظرفیت‌ها، توانایی‌ها و استعدادهای نهفته در کار شورایی هنوز به باور مطلوبی در این خصوص نرسیده‌اند تا همچنان شورای شهر در فضای بیم و امید قدم در مسیر آینده بگذارد.

پوران محمدی