وقتی سیستم عصبی بیمار میشود

نام اصلی این بیماری مولتیپل اسکلروزیس است که دستگاه عصبی مرکزی را درگیر می‌کند. در حالت عادی یک بافت محافظ رشته‌های عصبی را دربرمی‌گیرد که وجود این بافت سبب می‌گردد انتقال پیام‌های عصبی بخوبی انجام شود و حرکات هماهنگ بدن صورت گیرد. در بیماری ام‌اس بافت محافظ فیبرهای عصبی آسیب می‌بیند که این آسیب ممکن است به مقدار کم یا زیاد باشد و عملکرد بافت عصبی دچار اختلال می‌شود.

این بیماری در سنین 20 تا 40 سال خود را نشان می‌دهد، از این رو به بیماری جوانان شهرت دارد و در خانم‌ها دو برابر آقایان رخ می‌دهد.

بیماری که در هاله‌ای از ابهام قرار دارد

اگرچه بیماری ام‌اس یک بیماری خودایمن است، اما علی‌رغم مطالعات فراوان هنوز علت اصلی بیماری در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. فرضیه‌های بسیاری در این زمینه مطرح شده که هیچ‌کدام صددرصد توجیه‌کننده علت بیماری نیستند. از میان نظرات بهترین فرضیه مطرح می‌کند که به علت عفونت‌های ویروسی سیستم دفاعی بدن علیه بافت محافظ رشته‌های عصبی وارد عمل شده و موجب تخریب این بافت می‌شود و علائم ام‌اس بروز می‌کند.

اما در عین حال به نظر می‌رسد عوامل متعددی در علت این بیماری دخیل هستند، چرا که افراد از گونه‌ها و جمعیت‌های خاص استعداد بیشتری در ابتلا به ام‌اس دارند. از طرفی بروز بیشتر این بیماری در خانم‌ها اثر تفاوت‌های هورمونی را در این بیماری مطرح می‌کند. جالب است که این بیماری در طبقه اجتماعی اقتصادی بالا بیشتر دیده می‌شود.

روش‌های تشخیص برای مبتلا‌یان

به سبب درگیری قسمت‌های مختلف دستگاه عصبی این بیماری خود را در فرم‌های متفاوت نشان می‌دهد. برخی بیماران تنها چندین حمله ام‌اس را در طول زندگی خود تجربه و باقی عمر با سیر آهسته بیماری دست و پنجه نرم می‌کنند، اما عده‌ای نیز با سیر پیشرفته بیماری همراه هستند. برخی علائم این بیماری به صورت انقباضات عضلانی، گزگز، دوبینی، تاری دید در یک چشم، اختلال تعادل، مشکلات مثانه و مشکلات حافظه و تمرکز است. در این بیماری بسته به شدت آسیب در بافت محافظ دوره‌های بهبودی موقت یا کامل رخ می‌دهد. این‌که واقعا چه اتفاقاتی در انتظار بیمار ام‌اس است، تقریبا ممکن نیست. مبتلایان به این بیماری مانند افراد طبیعی به سایر بیماری‌ها مبتلا می‌شوند و این بیماران به سبب درگیر بودن سیستم عصبی مرکزی مشکلات روحی را نیز تجربه می‌کنند.

از آنجا که علائم این بیماری به صورت دوره‌ای است، قرار گرفتن این بیماران در برخی شرایط علائم بیماری را شدت می‌بخشد که باید از این شرایط مانند استرس، خستگی و تب اجتناب کنند. یکی دیگر از شرایط بدتر شدن بیماری، قرار گرفتن در معرض گرما برای این بیماران است. لذا باید از قرار گرفتن در گرما یا سونا بپرهیزند.

روش تشخیص قطعی برای ام‌اس وجود ندارد و تنها بعد از بروز علائم عصبی می‌توان به این بیماری شک کرد. گاهی تشخیص این بیماری ماه‌ها و شاید سال‌ها به طول می‌انجامد که علت آن علائم متفاوتی است که ایجاد می‌کند.

معمولا پس از یک معاینه عصبی کامل، از روش‌های تکمیلی برای تشخیص استفاده می‌شود. پتانسیل‌های القایی که برای اندازه‌گیری میزان انتقال پیام‌های عصبی در سیستم عصبی صورت می‌گیرد، یکی از روش‌های تشخیصی است. از طرفی ام‌آرآی و سی‌تی‌اسکن می‌تواند در تشخیص کمک‌کننده باشد. کشیدن مایع مغزی نخاعی نیز در تشخیص استفاده می‌شود.

ام‌اس و زندگی

بیماران بسختی ابتلا به ام‌اس را می‌پذیرند و سیر آهسته این بیماری و علائم دوره‌ای آن بیمار را ناتوان خواهد ساخت. این بیماران نیاز به حمایت همه‌جانبه خانواده خواهند داشت تا بتوانند زندگی عادی خود را از سر گیرند. از آنجا که استرس و خستگی موجب تشدید علائم بیماری می‌شود، باید شرایط شغلی و تحصیلی این بیماران به دور از هیجان و اضطراب باشد. برای این بیماران، حرکات ورزشی منظم و سبک روزانه و ورزش‌های توانبخشی توصیه می‌شود. شنا یکی از ورزش‌هایی است که در این بیماری توصیه می‌شود، اما باید از ورزش‌های سنگین پرهیز نمایند. از آنجا که این بیماران به یبوست مبتلا می‌شوند، باید میزان فیبر و مایعات روزانه را در رژیم غذایی خود افزایش دهند و از رژیم غذایی کم‌چربی و استفاده از چربی‌های گیاهی استفاده کنند.

حساسیت‌های غذایی بیماری را تشدید می‌بخشد، بنابراین باید از ادویه‌ها و شکلات کمتر استفاده کنند. سن درگیری بیماران بخصوص خانم‌ها به گونه‌ای است که سن باروری را در بر می‌گیرد. مطالعات نشان داده‌اند بارداری بر روند بیماری ام‌اس تاثیری ندارد، اما امکان افزایش عود بیماری در 3 ماهه اول پس از زایمان گزارش شده است. مادرانی که از درمان اینترفرون استفاده می‌کنند، قادر نخواهند بود به فرزند خود شیر دهند.

درمان‌های نوین برای یک بیماری ناشناخته

متاسفانه هنوز درمان قطعی برای ام‌اس شناخته نشده است. برخی از داروهای مصرفی در این بیماران مربوط به درمان علامتی علائم این بیماری است. مثلا برای رفع انقباضات عضلانی، داروهای مسکن استفاده می‌شود.

درمان دیگر استفاده از کورتون‌هاست که شدت علائم بیماری را در مراحل اولیه کاهش می‌دهد و به سبب داشتن عوارض جانبی، این داروها باید با احتیاط مصرف شوند.

پژوهش‌ها تزریق ایمونوگلوبولین را در این بیماران مفید مطرح کرده‌اند، زیرا روند و عوارض بیماری را کاهش می‌دهد.

اما دسته مهم دارویی در این بیماران، داروهای اینترفرون هستند که پروتئین‌های ساخته شده از روش بیوتکنولوژی بوده و موجب تقویت سیستم ایمنی بدن می‌شوند. این دسته دارویی از عود بیماری جلوگیری می‌کنند و به صورت عضلانی تزریق می‌شوند و کسانی از آن استفاده می‌کنند که بیش از یک حمله در سال دارند.

این دسته دارویی تنها از عوارض بعدی بیماری جلوگیری می‌کنند، اما در بهبود ناتوانی‌های ایجاد شده قبلی تاثیری ندارند. 3 نوع اینترفرون برای درمان بیماری ام‌اس ساخته شده که خوشبختانه با تلاش پژوهشگران ایرانی مشابه این اینترفرون‌ها در کشور در حال ساخت است و با این خودکفایی علاوه بر کاهش هزینه‌های این بیماران، دسترسی آنها به دارو آسان می‌شود.

نوع دیگری از داروها به نام گلاتیامر استات نیز به عنوان جایگزین اینترفرون‌ها استفاده می‌شوند که تزریق آنها زیرپوستی است و از عود بیماری جلوگیری می‌کنند.

پژوهش‌های جدید، استفاده از داروهای ضدسرطانی چون سیکلوفسفاماید را در انواع ام‌اس‌های پیشرونده مطرح کرده‌اند که تحقیقات بر اثر این داروها همچنان ادامه دارد.

تعویض پلاسمای خون نیز در بیمارانی که به درمان‌های دیگر پاسخ نمی‌دهند، در جلوگیری از عود این بیماری استفاده می‌شود.

دکتر کیوان رضوانی