نگاهی به بودجه شهرداری ها

انتخاب شهردار و تعیین تکلیف شهرداری تهران شاید هیچ زمانی به اندازه ماههای اخیر برای برخی از تهرانی ها مهم نبوده است .شهروندانی که با بی تابی اخبار مربوط به شهرداری و شورای شهر را پیگیری می کردند

کد خبر: ۲۳۸۷۱

، کسانی نبودند جز بساز و بفروش ها یا مالکانی که قصد داشتند ساختمان های تازه ای بنا کنند و تحقق اهداف آنها به تصمیمات جدید شهرداری مبنی بر توقف فروش تراکم بستگی داشت . تصمیم ناگهانی شهرداری تهران برای توقف فروش تراکم و جایگزین کردن درآمدهای پایدار شهری به جای درآمدهای ناسالم کنونی ، آینده شهرهای بزرگ دیگر کشور را نیز که در این سالها ساخت و سازهای بی رویه ای به خود دیده اند، بی تاثیر نمی گذاشت . اگر امروز نوبت شهرداری تهران بود، فردا حتما قرعه به نام سایر شهرداری های کشور می افتاد و همین مساله شهرداری تهران را در کانون توجهات قرار داد. شهرداری های ایران کار خود را با درآمد حاصل از عوارض دروازه ای آغاز کردند. ماموران شهرداری که در پاسگاه های مستقر در دروازه های شهر، گمارده شده بودند، براساس تعرفه مصوب انجمن شهر و وزارت کشور از کالاهای وارده یا صادره از شهر عوارض می گرفتند. در آن زمان شهرداری ها منابع درآمد دیگری نیز داشتند: عوارض خودرو، عوارض کشتارگاه و حمل گوشت ، عوارض بلیت سینما و تماشاخانه ، پروانه ساختمان کوره پز خانه ، عوارض اماکن عمومی (هتل و رستوران)، برقهای اختصاصی ، بلیت مسافرت ، محصولات کارخانه ها و عوارض بر دخانیات ، کبریت ، کالاهای وارده از طریق گمرک ، بنزین ، مواد نفتی ، قند و شکر، تمبر اسناد رسمی ، مشروبات الکلی و 10درصد از مالیات بردرآمد افراد و شرکتها. عوارض دروازه ای در سال 1342 متوقف شد و درآمدهای دیگری جای خالی آن را پر کرد. در سال 1347 با تصویب قانون نوسازی و عمران شهری ، عوارضی به نام نوسازی به درآمدهای شهرداری ها اضافه شد که تا پیش از متداول شدن فروش تراکم و کاربری در شهرداری ها بخش قابل ملاحظه ای از درآمد شهرداری ها را تشکیل می داد. به طوری که در سال 1351 ، 28درصد درآمدهای شهرداری تهران از همین منبع تامین می شد. 2نوع عوارض دیگر نیز شامل عوارض بر محصولات نهایی کارخانه ها و موسسات تولیدی و فروش تراکم و کاربری بعد از انقلاب به منبع درآمد شهرداری ها افزوده شد.

تکیه بردرآمدهای ناپایدار

کارشناسان ، درآمد مدیریت شهری را که مهمترین نهاد آن شهرداری است به 2دسته درآمدهای پایدار و درآمدهای حاصل از عوارض خاص تقسیم می کنند و معتقدند که عواید حاصل از درآمدهای پایدار باید برای نگهداری و مدیریت شهر و ارائه و حفظ سطح خدمات صرف شود و عوارض نیز به مصرف توسعه شهر، اجرای طرحهای عمرانی و ارتقای سطح خدمات رسانی برسد. مشکل شهرداری ها از آنجا آغاز می شود که دسترسی به همه منابع موجود درآمدی میسر نیست . اکنون درآمد شهرداری شهرهای بزرگ ، کاملا به عوارض ساختمان و تراکم وابسته است . به تعبیری ، شهرداری ها شهر را می فروشند تا از پس اداره آن برآیند. در این مقطع زمانی شهرداری ها راهی جز فروش شهرها از طریق فروش تراکم در مقابل خود نمی دیدند. سود کوتاه مدت ؛ اما سرشار حاصل از تراکم فروشی که در سال 1375 به اوج خود رسیده بود ، موجب شد که شهرداری شهرهایی از جمله تهران دریافت صحیح عوارض و مالیات ها را فراموش کنند. کاهش کمکهای دولتی به شهرداری ها به کمترین میزان ممکن در حالی صورتی می گرفت که در برخی موارد به دلیل درآمد بالای شهرداری ها ، دولت نیز اجرای پروژه هایی خارج از وظایف شهرداری ها را به عهده آنها می گذاشت .

جای خالی تراکم

فروردین ماه سال گذشته ، یکی از شهرداران اخیر تهران که در این پست چندان ماندگار نمی شدند تصمیم سرنوشت سازی برای توقف متراکم شدن شهر گرفت . ملک مدنی ناگهان فروش تراکم را در 7منطقه شمال تهران تا اتخاذ تصمیم مجدد و مناسب قطع کرد. این تصمیم مخالفت های بسیاری را برانگیخت . از یک سو شورای شهر را به عنوان نهاد ناظر بر شهرداری مجبور به گرفتن تصمیمات جدی در زمینه درآمدهای شهرداری کرد و اختلافاتی را در شورای شهر تهران موجب شد و از سوی دیگر بازار مسکن را با تورمی تصاعدی مواجه ساخت . سیدمحمود علیزاده طباطبایی ، عضو شورای سابق شهر تهران در مصاحبه ای گفت : ما بر مبنای یک تحقیق کارشناسی ، همه مبانی قانونی درآمدهای شهرداری را بازنگری کرده و گزارش مفصلی از عوارض زیربنا، عوارض سطح شهر، عوارض پر مصرف ، عوارض خودرو تهیه کردیم . با تمام مشکلاتی که شورا داشت ، جز عوارض زیربنا و عوارض تراکم که حساسیت خاصی پیدا کرده بود، بقیه این عوارض را در لایحه بودجه سال 81 تصویب کردیم ؛ ولی این مصوبات شورا یا از سوی وزارت کشور رد شدند و یا به شهرداری ابلاغ نشدند.موضوعی که مهندس حسن زیاری ، عضو شورای شهر کنونی را نیز نگران کرده و او را به گفتن این موضوع وامی دارد: به نظر من بودجه 770میلیارد تومانی که برای شهرداری تهران در سال 82 بسته شده ، قابل تحقق نیست ؛ چون سال گذشته بودجه 640میلیارد تومانی پیش بینی شده بود و در وضعیتی که فروش تراکم هنوز وجود داشت ، فقط 460میلیارد تومان آنان محقق شد. اگر بخواهیم وضعیت امسال را با توجه به نبود درآمد تراکم در نظر بگیریم ، این درآمد دور از دسترس به نظر می رسد. این عضو شورای شهر، برنامه شورا برای اصلاح درآمدهای شهرداری را تنها وابسته به تصمیمات شهردار و معاونانش در این زمینه عنوان می کند و می افزاید: وصول طلبهای شهرداری از نخستین اقداماتی است که باید انجام شود. به این ترتیب برای شهرداری ها، بخصوص شهرداری تهران که یک منبع بزرگ درآمد را از دست می دهد و بودجه سرانه 50-60 هزار تومانی معادل با دو برابر میانگین سرانه خدمات شهری در سایر شهرهای کشور را برای ارائه خدمات شهری به شهروندان صرف می کند، باید به درآمدهای جدیدی اندیشید. اصلاح عوارض و مالیات ها راهکاری است که همه کارشناسان در مورد آن توافق دارند، آنها معتقدند برخی اقشار بسیار کمتر از آنچه می توانند یا فعالیت هایشان به شهر زیان می رساند، عوارض می پردازند و شهرداری باید به سمتی حرکت کند که درآمدهایش را از فعالیت های اقتصادی شهر کسب کند. مثلا از بازار تهران با این گردش مالی هنگفت عوارضی دریافت نمی شود. اما نه تنها بازار تهران ؛ بلکه مردم تهران و سایر شهرها نیز حاضر به پرداخت عوارض و مالیات های واقعی نیستند. نتایج یک پژوهش که در مورد راههای توسعه شهر اصفهان صورت گرفته نیز تمایل نداشتن مردم به پرداخت مالیات شهری و عوارض و توجیه نشدن مردم درخصوص منافع خاص حاصل از پرداخت مالیات ها و عوارض شهری را از جمله موانع تامین مالی مورد نیاز برای اجرای برنامه های توسعه شهری نشان می دهد. شاید نقطه شروع ، به وجود آوردن فرهنگ پرداخت عوارض در مردم باشد. مردم باید نسبت به این موضوع که پرداخت عوارض در درازمدت برخلاف زیان مادی ظاهری در درازمدت به نفع آنان است ، توجیه شوند.