هیپنوتیزم از منظر علم

به هر حال با این‌که هنوز مکانیسم‌های مختلفی برای هیپنوتیزم مطرح می‌شود، اما در هر صورت می‌توان گفت هیپنوتیزم حقیقت دارد و علت آن هم این است که با ویژگی‌های مغز ما سازگاری دارد، همین! هیپنوتیزم ماهیت متافیزیک و فرامادی ندارد. هیپنوتیزم جادوگری نیست، هیپنوتیزم قابل اندازه‌گیری و تکرارپذیر و روشی علمی است.

عده‌ای از دانشمندان اعتقاد دارند در حین هیپنوتیزم قسمت‌هایی از مغز از کار می‌ایستد و تمرکز زیادی بر یک موضوع به وجود می‌آید. حتی عده‌ای (مثل دکتر هایدن هین) معتقدند سلول‌های کورتکس مغز به طور موقت از کار می‌افتد. این حالت باعث می‌شود فاکتور تلقین بر مغز بیشتر اثر بگذارد. در واقع می‌توان گفت پذیرش مغز بالاتر می‌رود و قدرت تلقین‌پذیری مغز چند برابر می‌شود. باید توجه داشت با این‌که هیپنوتیزم به معنای به خواب رفتن است و در هیپنوتیزم هم بیمار دچار حالت کاهش سطح هوشیاری می‌شود، اما صدای هیپنوتیزم‌کننده را بخوبی می‌شنود و خواب نیست.

بر اساس نظر هیلگارد (روان‌شناس و هیپنوتیزور) هنگام هیپنوتیزم تغییرات زیر در عملکرد مغز انسان رخ می‌دهد:

برنامه‌ریزی متوقف می‌شود. کسی که هیپنوتیزم می‌شود حالت پذیرنده(passive )پیدا می‌کند. دیگر تمایلی به تعیین عملکرد و برنامه‌ریزی ندارد و صبر می‌کند تا دستورات هیپنوتیزم‌کننده را اجرا کند.

توجه گزینشی‌تر از معمول می‌شود. به عنوان مثال اگر به فرد هیپنوتیزم شده دستور داده شود فقط یک صدای خاص را بشنود، توجه او صرفا به همان صدا معطوف می‌شود. تخیلات غنی به آسانی برانگیخته می‌شود. بیمار می‌تواند در حالت هیپنوتیزم تجربه‌های لذتبخشی را خارج از زمان و مکانی که در آن قرار دارد، تجربه کند.
واقعیت‌آزمایی کاهش می‌یابد و تحریف واقعیت پذیرفته می‌شود. در این وضعیت بیمار براحتی توهم پیدا می‌کند؛ مثلا ممکن است چیزی را که وجود ندارد ببیند یا با کسی که آنجا نیست صحبت کند. تلقین‌پذیری افزایش می‌یابد. در حین هیپنوتیزم در اثر تمرکزی که به وجود می‌آید تاثیر تلقین بیشتر می‌شود. در بیشتر موارد فراموشی بعد از هیپنوتیزم (posthypnotic amnesia) رخ می‌دهد. معمولا کسی که هیپنوتیزم می‌شود، با دستور هیپنوتیزم‌کننده، وقایع حین هیپنوتیزم را فراموش می‌کند.