مهاجرت به غرب ادامه دارد

از جنوب اروپا گرفته تا آفریقای‌جنوبی و ایالات‌متحده و حتی چین شواهد زیادی در دست است که نشان می‌دهد دولت‌ها و ملت‌ها به یک اندازه صبر و شکیبایی خود در برابر خارجی‌ها را از دست می‌دهند. روبرتو مارینی، وزیر کشور ایتالیا هفته گذشته اعلام کرد رم ناچار است سیاست سختگیرانه‌تری در قبال مهاجران غیرقانونی اتخاذ کند.

براساس گمانه‌زنی‌های موجود تعداد بیکاران ایتالیا در سال جاری میلادی با رشدی 5/1 درصدی در قیاس با سال 2008 به 2/8 درصد بالغ خواهد شد. این کشور که به خط ساحلی 4500 کیلومتری خود با دریای مدیترانه می‌بالد، انتخاب اول مهاجران آفریقایی است که به سمت اروپا رهسپار می‌شوند.

تنها در سال 2008 میلادی 36 هزار مهاجر خارجی خود را به قلمرو ایتالیا رساندند که به مراتب بیش از 22 هزار نفر سال قبل از آن بود. برای درک علاقه مهاجران غیرقانونی برای رسیدن به خاک ایتالیا کافی است نگاهی به آمارهای سازمان ملل بیندازید که از مرگ 525 نفر در آب‌های مدیترانه و قبل از راهیابی به مواصل این کشور خبر می‌دهد.

جزیره کوچک لامپدوسا حدفاصل سیسیل و شمال آفریقا از دیرباز نقطه اصلی ورود مهاجران به دروازه اروپا بوده است. همین ماه گذشته بود که ساکنان بومی با این استدلال که نگهداری مهاجران غیرقانونی در این جزیره به صنعت گردشگری جزیره لطمه زده است به تصمیم رم برای احداث یک مرکز جدید نگهداری از مهاجران اعتراض کردند.

نارضایتی از هجوم مهاجران غیرقانونی تنها به نقطه ورود آنها ختم نمی‌شود. روز دوم فوریه بود که گروهی از جوانان ایتالیایی، مهاجری هندی را در شهر نتوندو واقع در نزدیکی رم، پایتخت این کشور به‌شدت کتک زدند و سپس او را به آتش کشیدند. ماه گذشته هم مهاجمانی ناشناس در آتن، پایتخت یونان به صورت کارگری بلغار اسید پاشیده و سپس گریختند.

خارجی‌ستیزی و افزایش رقابت برای فرصت‌های شغلی کم‌شمار عامل اصلی ناآرامی‌های تابستان گذشته در آفریقای‌جنوبی معرفی شد که طی آن صدها مهاجر از زیمبابوه و موزامبیک به دست اوباش بومی به قتل رسیدند.

هر چند برخی از این اقدامات را می‌توان با نژادپرستی نسبت داد اما این واقعیتی غیرقابل کتمان است که افول اقتصادی به رقابت برای یافتن شغل دامن زده و موجبات خشم و نارضایتی بومی‌ها از حضور مهاجران را فراهم آورده است. کارگران بریتانیایی هم به حضور کارگران خارجی در این کشور معترض هستند.

دامنه این خشم و اعتراض به ایالات‌متحده که از دیرباز کشوری مهاجرپذیر بوده هم رسیده است. چارلز گراسلی، سناتور ایالت آیووا از شرکت مایکروسافت خواسته در چارچوب طرح کاهش نیروی کار خود، اول کارگران خارجی را اخراج کند. سنای ایتالیا پنجشنبه گذشته لایحه‌ای را به تصویب رساند که پزشکان را ملزم می‌کند مهاجران غیرقانونی را که برای درمان به آنان مراجعه کرده‌اند یا در آینده مراجعه خواهند کرد، معرفی کنند.

به عبارت ساده‌تر وقتی روزهای بد از راه می‌رسند خارجی‌ستیزی جدی‌‌تر می‌شود. فرانچسکو بیلادی، استاد جمعیت‌شناسی دانشگاه بوکونی میلان -در ایتالیا- می‌گوید: تاریخ مملو از نمونه‌‌هایی است که بحران‌های اقتصادی زمینه‌ساز تحرکات اجتماعی بوده ‌است. او می‌افزاید: مهاجران اولین قربانیان هستند چرا که شاید نتوان با چین که به‌واسطه صادرات کالاهای ارزان خود عامل تعطیلی کارخانجات و بیکار شدن مردم است، جنگید اما می‌توان تلافی این عملکرد را سر مهاجران چینی درآورد.

این سکه روی دیگری هم دارد. بحران اقتصادی به مثابه ضدمحرکی برای مهاجران بالقوه عمل می‌کند که ممکن است در تصمیم خود برای مهاجرت به کشورهایی که درگیر بحران هستند، بازنگری کنند. به عنوان مثال طی تنها یک سال گذشته هزاران کارگر مهاجر لهستانی با ترک بریتانیا به کشور‌‌خود بازگشته‌اند در حالی که تعداد مکزیکی‌هایی که مترصد مهاجرت به ایالات‌متحده هستند طی دو سال گذشته از 6/14 در هزار به کمتر از 4/8 کاهش یافته است.

با این حال وضعیت اقتصادی جهانی به احتمال زیاد تاثیری جدی بر آن دسته از مهاجران فقیر که در جستجوی سرزمین رویاهایشان با ترک موطن خود قدم در راه آینده‌ای متفاوت می‌گذارند، نخواهد داشت.

جمینی پاتریا، از کارکنان سازمان بین‌المللی مهاجرت در ژنو معتقد است هیچ چیز از جمله افول شرایط اقتصادی تاثیری بر اشتیاق و اراده نزدیک به 200 میلیون مهاجر که در جایی خارج از موطن خود زندگی می‌کنند، ندارد. او یادآوری می‌کند نیازی ساختاری به مهاجران وجود دارد که به واسطه تغییر در شرایط اقتصادی جهان دچار تحول و تغییر نمی‌شود.

برای بسیاری از فقرا زندگی در اروپا یا ایالات‌متحده حتی در بحبوحه بحران اقتصادی بر ماندن در سرزمین مادری و دست و پنجه نرم کردن با فقر، جنگ یا تنش‌های قومی و مذهبی که ممکن است با آن مواجه باشند، ارجحیت دارد. ویلیم اسپیندلر، از آژانس مهاجران سازمان ملل متحد می‌‌گوید: این که مهاجران به کدام سو می‌روند چندان مهم‌تر از این که از کجا می‌آیند، نیست. او می‌افزاید: عواملی که باعث می‌شود به مساله مهاجرت پرداخته شود، ‌این است که چه عواملی افراد را به ترک موطن خود ترغیب می‌کنند.

با افزایش فشارهای اقتصادی احتمال درگرفتن منازعات هم بیشتر می‌شود. پاندایا می‌گوید: مهاجران به طور متعارف رقیبی برای فرصت‌های شغلی‌ نیستند که بومی‌ها برای به دست آوردن‌شان باهم به رقابت می‌پردازند. او می‌افزاید: با این حال همین که بومی‌ها بیکار می‌شوند خواسته یا ناخواسته احساس می‌کنند مهاجران عامل بیکاری آنها بوده‌اند و این سرآغازی بر تشدید اصطکاک‌ها خواهد بود.