وقتی دروغ فاجعه می‌آفریند

 با چنین توقعی وقتی به تماشای فیلم می‌نشینیم تا یک سوم اول آن این حس نگرانی وجود دارد و به نظر می‌رسد کارگردان تلاش کرده تا با ساخت فیلمی از جنس «فیلم‌های نامتعارف تقلبی» که این روزها در سینمای ایران ساخت آن بشدت رواج پیدا کرده مخاطب خود را گمراه کند.

 در توضیح این نکته باید به این مساله هم اشاره کرد که فیلم تا یک سوم اول آن چیزی جز نمایش روابط چند خانواده متوسط شهری که برای گشت و گذار به شمال کشور آمده‌اند، نیست؛ اما دقیقا آنجا که مخاطب از تماشای این روابط خسته شده و بازی والیبال این جماعت به ظاهر خوش را هم به زور تحمل می‌کند، ناگهان افتادن پسربچه‌ای خردسال به دریا تمام پیش‌فرض‌های ذهنی مخاطب را به هم می‌ریزد. موضوع غرق شدن کودک چیزی نیست که مخاطب بتواند بسادگی از کنار آن بگذرد.

 این مساله هول و ولای زیادی را در فیلم ایجاد می‌کند و پرداخت دقیق و سینمایی فرهادی در این صحنه واقعا جان مخاطب را به لبش می‌رساند اما این همه اتفاقی که در فیلم رخ داده، نیست. از مقطعی که شخصیت‌های داستان تازه به یاد الی می‌افتند فیلم روال دیگری را در پیش می‌گیرد و هول و هراس چند دقیقه قبل جای خود را به ترس بزرگ‌تری می‌دهد.

از این مقطع به بعد داستان سراغ شخصیت‌های دیگری می‌رود و طی گفتگوهای پرتنشی که میان آنها شکل می‌گیرد، مشخص می‌شود هیچ‌کس چیزی درباره الی نمی‌داند. نکته جالب این است که قرار بوده این دختر، عروس این خانواده شود! از این به بعد فرضیه‌های مختلفی درباره این شخصیت مطرح می‌شود. آرامش این خانواده‌های به ظاهر خوش بسادگی دچار تزلزل می‌شود و‌بر‌هم می‌ریزد. همه چیز رنگ و بویی از «زهر مار» به خود می‌گیرد و آدم‌ها تلخ و غیرقابل تحمل می‌شوند.

درباره الی، فیلم پیچیده‌ای نیست که برای فهمیدن و درک آن نیاز به خواندن نقدها و مصاحبه‌های مختلف باشد. این نوشته هم چیزی نیست جز یک نگاه کوتاه و ساده به فیلمی که پایه و اساس قصه آن بر یک «دروغ» شکل می‌گیرد و نشان می‌دهد که دروغ و مخفی کردن حقیقت می‌تواند باعث یک فاجعه شود و خانواده‌ای را متلاشی کند.

فرهادی این پیام اخلاقی را با زیرکی خاص و به هنری‌ترین و سینمایی‌ترین شکل ممکن در فیلم خود گنجانده و البته این مساله به گونه‌ای نیست که گل درشت و زمخت به نظر بیاید. تماشای فیلم علاوه بر مخاطب عام برای طرفداران و علاقه‌مندان سینمای اخلاقی و اجتماعی که معمولا با انتخاب موضوع‌های اخلاقی «بدترین» فیلم‌های سینمای ایران را می‌سازند؛ می‌تواند بسیار مفید و الهام‌بخش باشد. هنر فرهادی در این فیلم ساخت اثری است که در آن تمرکز بر سوژه و موضوع اصلی یکی دیگر از امتیازهای مهم و غیرقابل انکار آن است.