به موی سپید احترام می‌گذاریم، اما...

وقتی محمود سراغ مادربزرگ می‌آید پیشانیش را می‌بوسد و با او شوخی می‌کند. سراغ یخچالش می‌رود و آب برمی‌دارد و در حالی که دارد آب را با دهان سر می‌کشد قربان صدقه موهای سپید مادربزرگ می‌رود. گوشه‌ای لم می‌دهد و به او می‌گوید قرص‌هایت را خورده‌ای یا بازفراموش کرده‌ای؟

پیرزن نوه‌اش را خیلی دوست دارد، اما می‌داند احترامی که او به بزرگترهایش می‌گذاشته هیچ شباهتی به این نداشته است.

سالمند که سال‌های ضعف و خستگی را طی می‌کند اعتماد به نفس ضعیفی دارد و براحتی ممکن است آزرده و غمگین شود و حس کند دیگر به درد نمی‌خورد و کسی به او احترام نمی‌گذارد.

دکتر زهره استوار، نگارنده جزوات آموزشی بهداشت روانی در دوران سالمندی اعتقاد دارد هرگونه بی‌احترامی می‌تواند دنیای درون سالمند را آشفته کند و بر عملکرد و تعامل او با دیگران اثر بدی بگذارد.

وی می‌افزاید:‌ نباید فراموش کنیم که این افراد در گذشته برای اداره کردن خود و ما قدرت زیادی داشته‌اند و حالا نوبت ماست که با رفتاری بجا و شایسته شان آنها خدماتشان را پاس بداریم.

وی معتقد است گرچه سالمندان برای ارتقای سلامت جسمی و روانی خود تلاش می‌کنند اغلب این تلاش کافی نیست و تناسبی با حجم وسیع تغییرات جسمانی و روانی آنان ندارد.

باید رفتار ما با وی به نحوی باشد که او خود را از میان این برخورد‌ها فردی شایسته و مورد توجه ما بداند سوالاتی که در مورد داروهای او یا تغذیه‌اش می‌پرسیم نیز باید توام با احترام و مودبانه باشد و در مقابل آنان از عباراتی نظیر رفتار سالمندان مثل بچه‌هاست استفاده نکنیم.

به اعتقاد دکتر استوار چنین برخوردهایی در رفتارهای تعاملی سالمند با دیگران تاثیر منفی بر جای می‌گذارد.

از صحبت تا مراقبت

احترام گذاشتن روش‌ها و شیوه‌های گوناگونی دارد همان‌طور که احترام نگذاشتن هم به یک شیوه نیست.

مشهدی حسین سالمند 84 ساله‌ای است که گوشش سنگین شده است. او دوست دارد فرزندان و نوه‌هایش را ببیند، اما تک تک.

فکر می‌کنید دلیلش چیست؟ وقتی بچه‌ها دور هم جمع می‌شوند و به دیدنش می‌آیند شروع می‌کنند با هم صحبت کردن و عمدا برای این‌که او خیلی از چیزها را به دلایلی نشنود آرام‌تر از حد معمول حرف می‌زنند و پیرمرد تنها با این‌که چهره‌های خندان آنان را ببیند اکتفا می‌کند، اما فقط از این که می‌بیند سالم هستند راضی است. او می‌گوید آنها دارند رفع تکلیف می‌کنند و حوصله حرف زدن با من پیرمرد را ندارند. آنها اگر یک نفر یک نفر سراغ من بیایند با من با صدای بلند حرف می‌زنند و بیشتر به من توجه می‌کنند، اما وقتی باهم هستند انگار نه انگار که من آنجا نشسته‌ام.

سخن گفتن در حضور سالمند طوری که او نشنود یک توهین آشکار است و نباید فراموش کنیم که سالمند حواس پنجگانه ضعیف‌تری دارد و خودش نیز از این موضوع در رنج است و کار ناپسندی است که از این وضع سوء استفاده کنیم.

حتی سالمند ممکن است دچار ، توهم ناشنوایی و یا نا بینایی نیز شود که این حالت او را پریشان می‌کند.

وضع وقتی بدتر می‌شود که سالمند و خانواده او شرایطی بحرانی را می‌گذرانند. شکستگی‌ها، عمل‌های جراحی و بیماری‌ها از این قبیل مواردند که خیلی وقتها سالمند در این مواقع کنترل ذهنی خود را از دست می‌دهد و با کسی که مراقب اوست پرخاشگری می‌کند و فرزند او نیز متقابلا با دعوا و ناراحتی پاسخ او را می‌دهد و زحماتی را که برایش می‌کشد به رخ او می‌کشد.

دکتر استواری پیشنهاد می‌کند: ‌وقتی با سالمند صحبت می‌کنید به صورتش نگاه کنید و جملات را واضح و کوتاه و روشن ادا کنید.

خشم و نارضایتی از وضع و رفتارهای او گرهی نمی‌گشاید و ارتباط شما را از بین می‌برد.

اگر بسیار خسته یا آزرده‌اید و مسائل جسمی یا روانی سالمند شدت یافته است بهتر است به جای درگیری شخصی که روابط شما را مختل می‌کند از افراد متخصص و سایر افراد خانواده کمک بگیرید. وضعیت بحرانی سالمند توان انجام رفتار مناسب را از سالمند می‌گیرد بنابراین بهتر است وضع او را درک کنید و با حمایت و مهربانی به او کمک کنید که از وضع بحرانی عبور کند.

فاصله گرفتن برای مدتی کوتاه فرصت و وسیله‌ای برای تجدید نیرو و کسب توانایی بیشتر برای کمک به شما و اوست.

سخنان ناخوشایندی که از سالمند بیمار خود می‌شنوید مثل عبارات:‌ همه شما به من مدیونید یا از صدقه سر من دارید زندگی می‌کنید. دال بر این است که سالمند احساس بی‌کفایتی و عدم کنترل پیدا کرده و نیاز دارد که به او احترام گذاشته و محبت و توجه بیشتری داشته باشیم. به توانایی‌های او توجه نشان دهیم و در بهداشت شخصی و دادن به موقع داروها به او بیشتر تلاش کنیم و تلاش او برای بهبود زندگی را مورد تقدیر قرار دهیم.

با این کار هم خودمان نگرش مثبت‌تری پیدا می‌کنیم و هم با توجه بدون قید و شرط به پیشرفت فرد سالمند برای توانمندتر شدن کمک می‌کنیم و احساس کفایت و توانمندی را در او رشد می‌دهیم و امکان دارد بتواند بهتر خود را اداره کند. این بدان معنا نیست که رفتار نامناسب فرد سالمند نباید مورد انتقاد قرار گیرد، اما انتقاد نیز باید سازنده و محترمانه باشد.

ماندانا ملاعلی