احساسات سپید، تصاویر سیاه

 طبق تحقیقات انجام شده که در سال 2001 میلادی در کانادا منتشر شد، کودکان نزدیک به 15 ساعت در هفته را به تماشای تلویزیون می‌گذراندند. به طور کلی طی 2 دهه اخیر، میزان برنامه‌های خشونت‌آمیز پخش شده از طریق ماهواره‌ها، فیلم‌های ویدئویی،DVD ها وCD ها و حتی بازی‌های کامپیوتری بشدت افزایش یافته است.

گزارش این هفته ما درباره همین پخش برنامه‌های خشونی و تاثیرات ناشی از آنهاست. تاثیراتی که به عقیده کارشناسان و روان‌شناسان امکان زیادی دارد تا به جرم و بزهکاری ختم شود.

«رکسانا» دختر 5 ساله پدر و مادری وکیل است. او که از یک سال قبل تحت مشاوره‌های مشاور «فریبا ایزدی‌پناه» قرار گرفته، همواره دچار ترس از امکان و احتمال آزار دیدن است. ایزدی پناه می‌گوید: «این یکی از تاثیرات دیدن برنامه‌های خشن است. رکسانا روزها توی خانه با پرستارش تنها بوده و همیشه یا مشغول بازی کامپیوتری می‌شده یا همراه پرستارش که زنی 27 ساله است، برنامه‌های ماهواره را تماشا می‌کرده است. او بشدت می‌ترسد. دایم نگران است. ناخن‌هایش را می‌جود. شب‌ها کابوس می‌بیند و... رکسانا از این که مورد آزار قرار بگیرد در هراس دائم است.»

طبق تحقیقات انجام شده توسط گروه‌های مختلف تحقیقاتی،3‌واکنش ممکن در کودکانی که در معرض تماشای صحنه‌های خشونی هستند، شناخته شده است:

1 - افزایش ترس و اضطراب

2 - عادی شدن مفهوم خشونت به طور کل

3 - افزایش رفتارهای خشونت‌آمیز

ایزدی‌پناه این 3 واکنش را این طور تعریف می‌کند: «افزایش ترس و اضطراب که یکی از اولین واکنش‌های دیده شده ناشی از دیدن خشونت تصویری است، بیشتر در دختران دیده می‌شود. این گروه بعد از دیدن صحنه‌های خشونی همواره در هراس به سر می‌برند و خیال می‌کنند که قربانی آزار و اذیت خواهند شد. همین مساله باعث بدبینشدن آنها نسبت به جهان پیرامون‌شان می‌شود. این بدبینی‌ نتایج ناگواری دارد نتایجی که با عدم امکان برقراری ارتباط، سوءظن و شک و... خودش را نشان می‌دهد.»

همچنین این روان‌شناس درباره واکنش دوم می‌گوید: «برخی کارتون‌های تلویزیون سرشار از صحنه‌های خشونی هستند. از سوی دیگر شخصیت‌های برنامه‌های کارتونی معمولا در نتیجه خشونت چندان آسیبی نمی‌بینند. بنابراین توهم برای بچه‌ها ایجاد می‌شود خشونت خطری ندارد و رفتارهای خشونی امری عادی می‌شوند.»

او ادامه می‌دهد: «اخبار و حوادث نشان می‌دهند که کودکان پس از تماشای برنامه‌های خشن دست به اعمال و رفتار خشونت‌آمیز زده‌اند و حتی در این میان افرادی مجروح و کشته شده‌اند. تا به حال بارها اتفاق افتاده که کودکی بعد از دیدن صحنه‌های خشونی، اقدام به مجروح یا حتی به قتل رساندن دوست، همبازی یا یکی از اعضای خانواده‌اش کرده است. در اکثر اوقات این اتفاق بعد از دیدن فیلمی جنایی پلیسی اتفاق افتاده است. به نظرم والدین باید روی برنامه‌هایی که بچه‌ها می‌بینند و بازی‌هایشان نظارت کنند.

تصاویر تاریک

تحقیقات پزشکی و روانپزشکی نشان می دهد که اکثریت خانواده‌ها از دیدن صحنه‌های خشونی اخبار توسط بچه‌هایشان بیشتر هراس دارند تا دیدن صحنه‌هایی که به صورت غیرواقعی است. آنها معتقد هستند که بچه‌ها از واقعی و مستند بودن تصاویر خشونی اخبار آگاه هستند و در صورتی که به راحتی از غیرواقعی بودن تصاویر کارتون‌ها، بازی‌ها و فیلم‌ها مطلع می‌شوند.

اما در این میان موضوع دیگری که وجود دارد تاثیرات همه انواع تصاویر خشونی روی افراد است. «افسانه توشه» مشاور خانواده می‌گوید: حتی این تاثیرات روی افراد بزرگسال هم دیده می‌شود. یعنی نمی‌شود خیال کرد که چون این گروه در سن 20 و 30 به بالا هستند می‌توانند از بزه و نتایج دیدن خشونت دور بمانند. وقتی شما اخبار حوادث را نگاه می‌کنید به آمار قابل توجهی از بزه‌ها و جرم‌ها می‌رسید که نتیجه الگوبرداری از تصاویر خشونی هستند.

یک سال قبل، بعد از پخش شدن بیشتر فیلم‌هایDVD شده غیرمجاز و انواع بازی‌های کامپیوتری آمار بزه‌های شبیه به تصاویر فیلم، افزایش یافت و شاید این دقیقا همان اتفاقی باشد که طی یک دهه اخیر و با افزایش استفاده از ماهواره‌ها در کشورمان افتاد.

هرچند که نیروهای امنیتی کشور مثل پلیس، اطلاعات و... تلاش داشتند با جمع‌آوری ماهواره و فیلم مانع ترویج استفاده از این وسیله شوند؛ اما عملا چندان اتفاق خاصی نیفتاد. به طور کلی و در آمار غیررسمی تعداد خانواده‌هایی که از آنتن‌ ماهواره‌ها و برنامه‌های آن استفاده می‌کنند، افزایش یافتند. حتی این آمار در روستاها و شهرستان‌های دورافتاده هم با افزایش روبه‌رو شد.

ایزدی پناه که جزو انجمن روان‌شناسان هم هست می‌گوید: «استفاده از ماهواره به طور کل بد نیست. موضوعی که خوب نیست نداشتن فرهنگ صحیح در استفاده از آن است. اصولا ما در استفاده از هر وسیله‌ای باید بدانیم که از آن چطور استفاده کنیم. کجا آن را به کار ببریم. چه محدودیت‌هایی برای استفاده از آن داشته باشیم. فرصت‌های که استفاده از این وسیله به ما می‌دهد چیست و... این آگاهی‌ها و اطلاع از ضررهای احتمالی و همچنین سودهای ممکن باعث می‌شود که بدانیم چطور از آن استفاده کنیم تا ضررهای ناشی از آن کاهش یابد.»

مجرم‌های رنگی

این طور که پژوهشگران اعلام کرده‌اند افراد تحت تاثیر برنامه‌های خشونی، یک سری رفتارهای بزهکارانه نشان می‌دهند. این رفتارها از پرخاشگری‌های ساده می‌تواند شروع شود و به دزدی، کلاهبرداری، بچه‌دزدی، قاچاق و قتل برسد.

روان‌شناسان می‌گویند که گاهی این رفتارهای خشونی به علت ترس، اضطراب، افسردگی، به دست آوردن موقعیت بهتر و... روی می‌دهد.

طبق آمارهای به دست آمده طی 20 سال اخیر با رشد برنامه‌های خشونی و در عین حال با مضامین جنسی، بزهکاری‌های یکسانی را به بار می‌آورد. به طور مثال طی سال گذشته با رشد برنامه کامپیوتری و بازی که در آن یک گروه گیر افتاده در جنگل گروه‌های دیگر بومی را به قتل می‌رساندند، چاقوزنی‌هایی به آن شکل بشدت رشد کرد. بازی‌ای که در خیلی مواقع تصاویر جنگ در ویتنام را بازسازی می‌کرد.

به هر حال آنچه در این شرایط مهم و انجام آن به نظر تاثیرگذار می‌رسد، توجه به برنامه‌هاست. برنامه‌هایی که به شکل غیرملموس خشونت را افزایش می‌دهند. راه‌های بزه را آموزش می‌دهند و افراد مستعد را تحت این تفکر قرار می‌دهند که گاهی خشونت راهگشاست.

حدیث ضابطی