در عجبم که من تو‌ام یا تو منی؟!!

 در این رهگذر، عبارتی بین اهالی دوبلاژ مصالح است که مثلا فلان فیلم دوبله خور است، یعنی باتوجه به جنس بازی هنرپیشه‌ها و حجم دیالوگ‌ها این پیش‌بینی را می‌توان متصور شد که دوبله فیلمی، با کیفیت از آب درآید. این نکته به طور کامل در دوبله فیلم بازرس مشهود بود و مدیر دوبلاژ با تجربه‌ای چون جلال مقامی نشان دادکه در ابتدا با خود فیلم و روند داستانش ارتباط خوبی برقرار کرده سپس دوکار مهم و تاثیرگذار مدیریت دوبلاژ  دیالوگ نویسی و انتخاب گویندگان  را هوشمندانه ارائه نمود. وی برای صدای تنها دو شخصیت حاضر در فیلم (با حضور مایکل کین و جود لا) از صداهای ناصر طهماسب و کیکاوس یاکیده بهره گرفت. به کارگیری از صدای ناصر طهماسب برای مایکل کین، جوری ادای دین و احترام به حافظه مخاطب، از سوی مقامی بود چراکه در نسخه‌های قبلی دوبله بازرس (ساخته جوزف ل. منکیویچ، محصول 1972) طهماسب به جای این بازیگر نقش‌گویی کرده بود که این حرکت از جانب مقامی قابل تقدیراست. صحبت از نسخه‌های دوبله بازرس منکیویچ شد که برای علاقه‌مندان به دوبلاژ خاطره‌انگیز بوده است. برای بار اول این فیلم، توسط فریدون دائمی دوبله شد که نصرالله مدقالچی به جای شخصیت اندرو ویک (با بازی سرلارنس الیویه) و ناصر طهماسب به جای شخصیت میلیو تیندل (مایکل کین) صحبت کردند که حاصل کارشان به یادماندنی بود. مدقالچی به جنبه‌های خوفناک و مزورانه شخصیت اندرو نزدیک شده بود و طهماسب حالات احساساتی و انتقام‌جویانه پرسوناژ میلو را ارائه داد که در جای ‌جای دوبله این فیلم، هر دو گوینده کارکشته در بده‌بستان‌های دیالوگ‌های‌شان نهایت دقت را خرج کرده بودند بخصوص در سکانس‌هایی که دو شخصیت داستان به یکدیگر نارو  می‌زدند و هر کدامشان سعی برخارج نمودن رقیب از صحنه دارند که این نوع نقش‌گویی‌های مسلط با نقش‌آفرینی درخشان هنرپیشه‌ها، کارگردانی کم‌نظیر منکیویچ و دیالوگ‌های تاثیر‌گذار نمایشنامه‌نویسی چون آنتونی شافر، همگام بود. سرپرستی نسخه دوم دوبله بازرس، برعهده امیرهوشنگ زند بود که آن را برای تلویزیون دوبله کرد که با تغییر گوینده نقش اندرو همراه بود و این بار پرویز بهرام به جای لارنس الیویه نقش‌گویی کرد که حال و هوای دوبله این نقش بیشتر به سمت خطابه‌های دادگاهی سوق پیدا کرد ولی همچنان طهماسب به عنوان گوینده ثابت پرسوناژ میلو، در این نسخه نیز حضور داشت.

مایکل کین در بازرس ساخته اریک برانا، با توجه به سن و سال کنونی‌اش و خاطره حضور در فیلم منکیویچ، عهده‌دار نقش اندرو، نویسنده داستان‌های معمایی  جنایی است و نقش مقابلش (میلو)‌ را جودلا بازی می‌کند (نقش همان جوانی که مایکل‌کین در قبل عهده‌دارش بود)‌ و همان‌طور که ذکر شد، مقامی هوشمندانه مجددا صدای طهماسب را برای کین و یاکیده را برای جودلا در نظر گرفت، این درحالی است که خود مقامی به جای کین چه در گذشته و چه در حال نقش‌گویی کرده که شاهد این مهم دوبله فیلم‌هایی چون حرفه ایتالیایی، وقتی سلطان بودم، بتمن آغاز می‌کند، شوالیه تاریکی و... است، اما مقامی با تیزهوشی مدیر دوبلاژی بازرس را فدای نقش‌گویی به جای مایکل کین نکرد (چیزی که برخی از مدیران دوبلاژ، ضمن سرپرستی کار علاقه دارند که جای شخصیت فیلم نیز صحبت کنند که در بسیاری از موارد به خاطر این حرکت، کلیت دوبله فیلم‌شان آسیب می‌بیند)‌ و ترجیح داد که نقش‌گویی گویندگانش را با توجه به حجم بالای دیالوگ‌های اثر مدیریت کند. در اینجا ذکر این نکته خالی از لطف نیست که مایکل کین نیز به مانند برخی از بازیگران، در تاریخچه دوبلاژ ایران با مقوله چندصدایی شدن مواجه شده و تا به حال به غیر از جلال مقامی و ناصر طهماسب (به جز دوبله نسخه‌های بازرس، وی در فیلم بازیگران نیز به جای کین صحبت کرده است)‌، دوبلورهای دیگری چون منوچهر اسماعیلی (در فیلم تمام عیار)‌، خسرو خسروشاهی در فرار به سوی پیروزی (اثر جان هیوستن، 1981)‌، ناصر نظامی (هواشناس، پرستیژ، نسخه دوبله تلویزیونی بتمن آغاز می‌کند)‌  و چنگیز جلیلوند صداهایشان بر روی چهره کین شنیده شد اما با توجه به شخصیت مرموز و چند لایه پرسوناژ اندرو، صدای طهماسب در دوبله بازرس بهترین گزینه بود.

دوبله فیلم با صدای مقامی در قسمت تیتراژ آغاز می‌شود که می‌توان تیتراژگویی وی را به عنوان امضای کارش در دوبله بازرس تعبیر کرد. سپس در سکانس ملاقات ابتدایی اندرو و میلو، دیالوگ‌های مقطعی را در باب بزرگ و کوچک بودن خودروهای شخصیت‌های داستان، از زبان طهماسب و یاکیده می‌شنویم که با نوعی سرعت در بیان دوبلورها به هنگام رد و بدل کردن دیالوگ‌ها همراه است. یاکیده که در قبل تجربه نقش‌گویی زیبایی به جای جود لا در فیلم کوهستان سرد (به مدیر دوبلاژی عباس نباتی)‌ داشته ، این بار نیز خیلی مسلط به جای این هنرپیشه جوان شاخص صداپیشگی کرد، بویژه با تغییر شخصیتی میلو در میانه‌های فیلم، دو لحن متفاوت از سوی یاکیده شنیده شد. در میانه اول فیلم، با حالتی شاد و شنگول گویای خصوصیات جوانی عاشق‌پیشه می‌شود و در میانه دوم، با لحنی متفاوت که حس انتقام‌جویی و تغییر کاراکتر به کارآگاهی رازآلود را نشان می‌دهد، این خصوصیت را در صدایش بروز می‌دهد که در کارنامه کیکاوس یاکیده این نوع نقش‌گویی از جایگاه معتبری برخوردار می‌شود. این نکته برای ناصر طهماسب نیز مشهود بود که استادانه جنبه‌های پیچیده پرسوناژ اندرو را دریافت کرده و آن را در شیوه نقش‌‌گویی‌اش متجلی کرد. طهماسب شیوه جدیدی را برای اجرای صدایی این شخصیت‌ها بتازگی رو کرده و آن حالت نجواگونه‌ای است که به صدایش می‌دهد طوری که ابتدا بیان جمله‌ای را با لحن عادی‌اش آغاز می‌کند، سپس تن صدایش پایین آمده و انتهای جمله حالت زمزمه و نجوا را به خود می‌گیرد که تناسب غریبی با پرسوناژهای مورد ذکر دارد. برای نمونه در سکانسی که اندرو، میلو را خطاب قرار می‌دهد که در این بازی من توام، یا تو منی، طهماسب این جنبه مرموزانه را درخشان اجرا می‌کند. در کنار ترجمه با کیفیت حسین شایگان که تبحر خاصی در ارائه ترجمه فیلم‌های فاخر دارد، دیالوگ‌نویسی و تنظیم جمله‌ها به دست جلال مقامی فوق‌العاده به نتیجه رسیده و به اصطلاح ریتم و آهنگ یکنواخت دیالوگ‌ها در تمام سکانس های فیلم حفظ شده است. عامل مهمی که در دوبله‌های تلویزیونی (به علت تعدد مدیران دوبلاژ گوناگون)‌ کمتر بدان توجه می‌شود و بیشتر حواس مدیران به انتخاب صداها معطوف است تا دیالوگ‌نویسی، اما مقامی در دوبله بازرس نشان داد که هنوز هم هنر دیالوگ‌نویسی از جانب مدیر دوبلاژ چقدر بر روند ساختار دوبله یک فیلم تاثیرگذار است و به جرات می‌توان دوبله بازرس را در کنار باقی دوبله کارهای تلویزیونی مقامی چون سریال‌های مارکوپولو، شینگن، خانواده رابینسون، شهر مرزی و فیلم‌های بی‌خوابی، کاپیتان هوک، در دره الاه، کاپوتی و ... جزو یادگارهای دوبله رسانه ملی برشمرد.

نیروان غنی‌پور