ایران ‌‌در ‌چهار ‌کهکشان‌ ‌

او در مسیر همین‌ کوشش، به‌ این‌ نتیجه‌ رسیده‌ است‌ که‌ تمدن‌ کهنی‌ چون‌ ایران، به‌ جای‌ سه‌  کهکشان‌  شفاهی، گوتنبرگ‌ و مارکس‌  چهار کهکشان‌ ارتباطی‌ را طی‌ کرده‌ است. کتاب‌ که‌ گویا  حاصل‌ تلاش‌ 7 ساله‌ مولف‌ آن‌ است، در سه‌ جلد و با حدود هزار صفحه‌ منتشر شده‌ است. در  انتهای‌ جلد سوم‌ خلاصه‌ای‌ از محتوای‌ سه‌ جلدی‌ به‌ زبان‌ انگلیسی‌ آمده‌ است. در فصل‌ اول،  بحث‌ درباره‌ نخستین‌ کهکشان‌ را به‌ آثار بازمانده‌ از دوردست‌ پیش‌ از تاریخ‌ آغاز کرده‌ و از تصاویر  عجیبی‌ سخن‌ گفته‌ که‌ انسان‌ ساکن‌ ایران‌ بر دیواره‌ غارها و پهنه‌ کوه‌ها از خود به‌ جای‌ گذاشته‌  است. روایت‌ ایران‌ از دومین‌ کهکشان‌ ارتباطی، طولانی‌ترین‌ بخش‌ کتاب‌ است‌ که‌ حدود 41  درصد حجم‌ کتاب‌ را شامل‌ و از 5 فصل‌ تشکیل‌ شده‌ است. دکتر محسنیان‌ راد، با در نظر گرفتن‌  سهم‌ داریوش‌ در به‌ کارگیری‌ برجهای‌ انتقال‌ پیام‌ نوری‌ و سهم‌ مانی‌ در تکثیر پیام، نام‌ کهکشان‌  جدید را داریوش‌ مانی‌ یا کوتاه‌ شده‌ آن‌ «دارمانی» انتخاب‌ کرده‌ است. سومین‌ فصل‌ کهکشان‌  دارمانی، با توصیف‌ عصر بعثت‌ پیامبر اسلام(ص) آغاز شده‌ و نویسنده‌ نشان‌ می‌دهد که‌ چگونه‌  یکی‌ از کم‌نظیرترین‌ اقناع‌های‌ عمیق‌ و وسیع‌ به‌ وقوع‌ پیوسته‌ است. آخرین‌ فصل‌ کهکشان‌  دارمانی، با عنوان‌ «واقعیت‌ مجازی» به‌ توضیح‌ جزئیات‌ یکی‌ از عظیم‌ترین‌ طرحهای‌ پروپاگاندا در  طول‌ تاریخ‌ پرداخته‌ است؛ طرحهایی‌ که‌ هدف‌ آن‌ ایجاد اختلاف‌ میان‌ جوامع‌ مسلمانان‌ بوده‌  است، اما مباحث‌ مربوط‌ به‌ کهکشان‌ گوتنبرگ‌ 23 درصد صفحات‌ کتاب‌ را شامل‌ می‌شود.‌

 اولین‌ فصل‌ این‌ بخش‌ با عنوان‌ «فرصت‌ از دست‌ رفته» به‌ ماجرای‌ اختراع‌ دوباره‌ ماشین‌ چاپ‌  حروف‌ مجازی‌ گوتنبرگ‌ در ایران‌ پرداخته‌ و نشان‌ می‌دهد که‌  چگونه‌ در سال‌ 1639 میلادی‌ یکی‌  از کشیشان‌ کلیسایی‌ در جلفا که‌ یکی‌ از محلات‌ شهر اصفهان‌ در مرکز ایران‌ است، صرفا با دیدن‌  یک‌ انجیل‌ چاپی، به‌ کمک‌ تخیل‌ فناوری‌ بازار حکاکان‌ اصفهان، ماشین‌ چاپی‌ را می‌سازد. دومین‌  فصل‌ از بخش‌ کهکشان‌ گوتنبرگ‌ به‌ عنوان‌ نمادین‌ «تاخیر» را دارد اگرچه‌ مقصود از تاخیر، فاصله‌  انتشار کاغذ اخبار به‌ عنوان‌ اولین‌ روزنامه‌ فارسی‌ ایرانی‌ در سال‌ 1837 نسبت‌ به‌ 200 سال‌ قبل‌ از  آن‌ یعنی‌ ساخت‌ ماشین‌ چاپ‌ جلفای‌ اصفهان‌ است. اما خواننده‌ به‌ وضوح‌ آثار تاخیر در  حوزه‌های‌ دیگر بویژه‌ دوری‌ از استبداد حکومت‌ و رهایی‌ از سلطه‌ سانسور را که‌ در جوامع‌ غربی‌  آغاز شده‌ بود، در عصر ورود اولین‌ رسانه‌ مدرن‌ به‌ ایران‌ می‌بیند و تلخی‌ مفهوم‌ کشور عقب‌مانده‌  را حس‌ می‌کند. البته‌ همین‌ رسانه‌های‌ نوپا، شمشیر دولبه‌ای‌ می‌شوند که‌ اگرچه‌ استبداد از طریق‌  آنها سلطه‌ بر افکار عمومی‌ را توسعه‌ می‌دهد ولی‌ به‌ عواقب‌ افزایش‌ ماهیت‌ «رویت‌پذیری» خود  نیز دچار می‌شود.‌

 آخرین‌ فصل‌ کهکشان‌ گوتنبرگ‌ با عنوان‌ «سنت‌ یا تجدد» به‌ نقش‌ منبر و شب‌نامه‌ها در پاسداری‌ از  سنت‌ و نقش‌ حمایت‌ روزنامه‌های‌ متکثر سالهای‌ آغازین‌ پیروزی‌ انقلاب‌ مشروطیت‌ از تجدد  پرداخته‌ است.