اجازه استاد! من هم حرفی دارم‌

به گفته یکی از مسوولان وزارت علوم و تحقیقات، خشکی و سردی رابطه بین استاد و دانشجو در دانشگاه‌های ایران با هیچ دانشگاهی در دنیا قابل مقایسه نیست. این رابطه می‌تواند یکی از مهم‌ترین علل فشارهای روانی و عصبی و بی‌انگیزگی دانشجویان و کاهش طراوت محیط‌های علمی باشد.

سنجش سلامت دانشجویان آغاز شد

براساس آمارهای موجود، در سال‌های اخیر به طور متوسط حدود 430 تا 440 هزار نفر به طور سالانه در دوره‌های متمرکز دانشگاه‌های دولتی پذیرفته شده‌اند که از این میان، تنها 80 تا 85 هزار نفر دانشجویان روزانه و در مقطع کارشناسی هستند. سال گذشته تنها 40 هزار نفر از این دانشجویان جدیدالورود تحت پوشش طرح پایش و سنجش سلامت جسمی و روانی قرار گرفتند که خوشبختانه فقط 6/1 درصد بیماری پوستی، 3/2 درصد میگرن، 5/1 درصد تالاسمی، 5/1 درصد آسم، 69/0 درصد بیماری دریچه قلبی، 6 درصد دیابت، 5/0 درصد پرکاری تیروئید و 3/3 درصد کم‌خونی داشتند، اما نتایج این طرح نشان داد که از میان این 40 هزار نفر که کمتر از 10‌درصد دانشجویان ورودی به دانشگاه‌ها بودند، 48/17 درصد به مشکلات اعصاب و روان دچارند و 98/13 درصد هم از اضطراب رنج می‌برند، اگرچه آمار موجود چندان حاد نیست که نگرانی خوانندگان را برانگیزد، اما با توجه به سراسری نبودن طرح و دربرگیری ناچیز آن بین کل دانشجویان، ابتلا به بیماری عصبی و اضطراب رقم ناچیزی نیست.

طرح سنجش سلامت روحی و جسمی دانشجویان امسال نیز از هفته گذشته آغاز شده و تا 15 آبان ماه ادامه دارد. این طرح امسال دانشجویان جدید‌الورود بیشتری را در دوره‌های روزانه و مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد  که تعداد آنان حدود 120 هزار نفر است  دربر می‌گیرد. بنابراین می‌توان پیش‌بینی کرد که با استناد به آمارهای سال گذشته به دلیل رشد دربرگیری ‌طرح، تعداد دانشجویانی که به بیماری روحی و اضطراب دچار باشند، افزایش یابد. ضمن این که طرح هنوز دانشجویان دوره‌های شبانه، پیام نور، غیرانتفاعی و دانشگاه آزاد اسلامی را دربر نمی‌گیرد که در این صورت، به طور مسلم شمار دانشجویان مبتلا به برخی بیماری‌های عصبی بیش از این اعلام می‌شد.

سال اولی‌هادر معرض مشکلات روانی بیشتر

براساس آمارهای آخرین سمینار سلامت روانی دانشجویان که 2 سال قبل برگزار شد، 1/59 درصد از دانشجویان کشور، نسبت به دوری از خانواده و نبود چتر حمایتی احساس دلتنگی می‌کنند، 2/30 درصد از آنها به رشته تحصیلی‌‌شان علاقه ندارند و 7/43 درصد در پذیرش قوانین خشک دانشگاه احساس اجبار می‌کنند. یکی از نتایج این سمینار نشان می‌دهد که فضای محیط‌های آموزشی  دانشگاهی کشور در بروز بیماری‌های روحی  روانی چه در آغاز ورود به دانشگاه و چه در سال‌های بعد از آن با رشد بی‌انگیزگی در فعالیت‌های علمی موثر است. به گفته مریم رامشت، دبیر اجرایی این سمینار قرار گرفتن دانشجویان در محیط جدید، فشارهای روانی و نگرانی‌های جدیدی همراه می‌آورد که این استرس‌ها، عملکرد او را در دانشگاه تحت تاثیر قرار می‌دهد.

دانشگاه یا پادگان

مشکلات روحی - روانی دانشجویان در سال‌های گذشته همیشه دستمایه تهیه گزارش‌های متعددی در علت‌یابی و راه‌های درمان آن بوده است. هرچند در این گزارش‌ها که بعضی محرمانه مانده و بعضی هم در رسانه‌ها منتشر شده است، فشار روانی ناشی از کنکور، زندگی در خوابگاه، دوری از خانواده، مشکلات مالی، نبود چشم‌انداز شغلی و درآمد مناسب، نبود تغذیه مناسب و مقوی و ... همواره به عنوان دلایل این فشارها مطرح می‌شود، اما کمتر به محیط دانشگاه و ارتباطات متقابل دانشجویان با استادان به عنوان یکی از عوامل بروز آسیب‌های روانی اشاره شده است.

«حوصله حرف زدن ندارند، فقط کافیه 5 دقیقه بیشتر وقتشان را بگیریم آن وقت کم‌مانده با تیپ‌پا از اتاق بیرونمان کنند.»

«اگر سر کلاس بیشتر سوال کنیم، خیلی راحت توهین می‌کنند. اگر بخندیم، ایراد می‌گیرند. اگر چند سوال پشت سر هم بپرسیم، می‌گویند چقدر وقت دیگران را می‌گیری»

«چند ماه برای یک استادکار پژوهشی انجام دادم، او قول داده بود دستمزد بدهد، اما پس از یک سال وقتی در یک دانشگاه دیگر او را دیدم، از من فرار کرد و حاضر به سلام و علیک هم نشد.»

«بحث کردن ممنوع است هرچه بگویند؛ اگر اشتباه هم باشد، باید بگوییم چشم»

«به آدم مثل پادو نگاه می‌کنند، بعضی هم انگار قهرند، به صورت آدم نگاه نمی‌کنند.»

«من اصلا استادانم را نمی‌شناسم با این‌که سال آخر هستم، هیچ وقت نه آنها حاضر شدند از من چیزی بدانند و نه در این مورد به من اجازه دادند. تنها اطلاعات خصوصی که از آنها دارم، اسم کوچکشان است.»

«استاد یک ترم از ما کار کشید، آن وقت کتاب نوشت به اسم خودش، حتی در مقدمه و پیشگفتار اسمی از ما نیاورد و فقط از همسرش تشکر کرد ...»

«برخی‌استادها خودشان ناامیدند، افراد خوشبین را دوست ندارند من 23ساله به امید نیاز دارم، وقتی سر کلاس حرف‌های خوب می‌زنیم، ما را مسخره می‌کنند و ...»

همه اینها تجربه روزانه دانشجویانی است که به گفته خودشان در محیط دانشگاه کسب کرده‌اند و چه بسا در ایجاد فشارهای روانی بر آنها بی‌تاثیر نیست.

حسن مسلمی نایینی، مدیرکل دانشجویان داخل وزارت علوم، دانش‌آموخته دانشگاه توکیوست که به طور تلویحی مقدمه گزارش ما را تایید می‌کند. او که رابطه بین استاد و دانشجو را در ایران با همه دنیا متفاوت می‌خواند، توضیح می‌دهد: ما به الگوسازی در دانشگاه‌ها نیاز داریم.

در گذشته رابطه استاد و دانشجو، مراد و مریدی بوده است. در حوزه‌های علمیه نیز این ارتباط وجود داشته، اما امروز میان استاد و دانشجو رابطه متقابل و عاطفی برقرار نیست و با رابطه در و دیوار تفاوتی نمی‌کند!

وی استادان دانشگاه را در حکم پدران و مادران دانشجویان می‌داند و بر ایجاد رابطه دوستانه بین دانشجویان دوره‌های قدیم و جدید تاکید می‌کند.

مسلمی نایینی با اشاره به تجربه خود در دوران تحصیل در دانشگاه توکیوی ژاپن می‌گوید: ارتباط بین استاد و دانشجو آنقدر عاطفی و صمیمانه بود که ما دوست داشتیم او کاری ازما بخواهد و ما زودتر از موعد مقرر آن را انجام دهیم. شاید باور نکنید، اما من حتی با خانواده‌ام به منزل استادم رفتم و او رابطه دوستانه‌ای با فرزندانم داشت. او حتی می‌دانست که ما چه غذایی دوست داریم. اما امروز متاسفانه دانشجویان داخل شماره تماسی از استادشان ندارند، چه برسد به این که به خانه‌اش بروند؛ مدیرکل دانشجویان داخل از روزی می‌گوید که پس از فارغ‌التحصیلی قصد داشت به ایران بازگردد و استادش با یک قابله غذا به بدرقه او آمد؛ او تکریم استاد را امری متقابل می‌داند و اضافه می‌کند: نمی‌توانیم فقط از دانشجو انتظار داشته باشیم که احترام بگذارد، این رابطه باید دوجانبه باشد. این سخنان شباهت زیادی به دیدگاه‌های رئیس نهاد نمایندگی ولی‌فقیه در دانشگاه‌ها دارد؛ هنگامی که در بحث فشارهای روحی  روانی به دانشجویان و التهاب آنها می‌گوید: غرور دانشمندان ما را گرفتار کرده که اجازه نمی‌دهند جوانان وارد عرصه شوند و کسی را در درون محدوده علمی‌‌شان راه نمی‌دهند، این مساله قدرت نوآوری را از دانشجوی جوان می‌گیرد.

تهران ...دانشکده علوم انسانی‌

«دانشجو موافق نظر استاد نیست، دیدگاهش را توضیح می‌دهد، استاد سرش پایین است و به کتابی که در دست دارد خیره شده است... دانشجو به جمله‌ای می‌رسد که می‌گوید: استاد من فکر می‌کنم که ... استاد به میان حرفش می‌دود که: پسرم فکرت را برای خودت نگهدار، هر چه باشد من در این رشته صاحب‌نظرم، تو به من می‌خواهی یاد بدهی چطور فکر کنم؟»

حوزه علمیه قم‌

استاد بلند پایه حوزه در حال درس است .

صدایی از گوشه ای بلند می شود.طلبه ای جوان  به استاد اشکال می کند... استاد پاسخ می گوید...طلبه ای دیگر اشکالی جدید مطرح می کند ... استاد پر حوصله تر از قبل توضیح می دهد... جوان قانع نمی شود و باز استاد ... و در آخر مناظره ای جدی شکل می گیرد... .