هر چند دیوار چین بیش از 7200 کیلومتر امتداد یافته، اما این استحکامات از مدار زمین قابل مشاهده نیست

آیا‌‌ دیوار‌‌ بزرگ چین ‌‌از‌ فضا قابل رویت است؟

شاید بارها این جملات را شنیده‌ یا خوانده باشید که دیوار بزرگ چین، یکی از معدود سازه‌های ساخت بشر است که از مدار زمین رویت می‌شود و یا تنها ساخته دست بشری است که از کره ماه دیده می‌شود، اما بهتر است بدانید به گفته فضانوردان و رصد‌کنندگان حرفه‌ای، هر دوی این باورها غلط است. در واقع اگرچه دیوار بزرگ چین نزدیک به 7200 کیلومتر امتداد دارد، ولی از مواد و مصالحی ساخته شده است که تشخیص دادن آن از فضا را مشکل می‌سازد.

کد خبر: ۲۰۸۲۹۴

حقیقت این است که دیوار بزرگ چین تنها از مدار پایین و تحت وضعیت آب و هوایی و شرایط نوری خاص قابل رویت است، در حالی که بسیاری از سازه‌های دیگر که از یک موضع مسلط زمینی کمتر تماشایی و قابل دید هستند مانند جاده‌های صحرایی بظاهر از یک چشم‌انداز مداری، برجسته‌تر به‌نظر می‌رسند.

اخبار نادرست و گمراه کننده درباره امکان دیدن این سد عظیم به سال‌ها پیش بازمی‌گردد. برنامه‌ای در سال 1932 ادعا کرد این دیوار، اثر توانمند و با عظمت بشر و تنها چیزی است که از ماه به چشم انسان قابل رویت خواهد بود.
این باور تا عصر فضا مورد پافشاری قرار گرفت تا این که نیل آرمسترانگ در بازگشت از سفر ماه در سال 1968 بارها هدف این پرسش واقع شد که توانسته است آن را مشاهده کند؟ پاسخ وی از مرکز فضایی جانسون ناسا به‌طور شفاهی پخش شد. در واقع آرمسترانگ عوارض مختلف، دریاچه‌ها و لکه‌های سفید روی آب را دیده بود، اما نتوانسته بود از هیچ سازه ساخت انسان موقع تماشای زمین از سطح ماه و در واقع از فاصله‌ای تقریبا 370‌هزارکیلومتری از زمین سردرآورده باشد. بنابراین دیوار بزرگ چین تنها از مدار پایین زمین و در ارتفاعی از سطح دریا حدود 160کیلومتری قابل رویت است.

بد نیست بدانید در حال حاضر دیوار چین آنچنان که ما تصور می‌کنیم طولانی و با عظمت نیست و اگر چه بخش‌هایی از دیوار که نزدیک پکن، پایتخت چین قرار دارد برای گردشگران به حالت اولیه مرمت شده است، ولی ساختار آن در بسیاری از نواحی خرد شده و فرو ریخته است. در جایی که دیوار هنوز برپاست، مخلوطی از سنگ و رس دیوار با زمین اطراف ترکیب و آمیخته شده است.

جفری هوفمن، فضانورد سابق ناسا که از سال 1985 تا 1996 در 5‌ماموریت پرواز شاتل فضایی حضور داشته است نیز می‌گوید: من وقت زیادی را صرف نگاه کردن زمین از فضا کرده‌ام، از جمله پروازهای بیشماری بر فراز چین داشته‌ام؛ اما هرگز دیوار بزرگ را ندیده‌ام. مساله این است که چشم انسان نسبت به کنتراست تصویر (هم‌سنجی یا اختلاف شدت فرورفتگی بین اجزای مختلف یک تصویر) بسیار حساس است و رنگ این دیوار با زمینه آن تفاوتی نمی‌کند. این پروفسور مهندسی هوافضای ام آی تی به همین دلیل در مورد اهرام مصر نیز به جایی نرسید؛ اما توانست جاده‌ها، باندهای فرودگاهی و نهرهای آبیاری را بسهولت مشاهده کند چون آنها نسبت به محیط اطرافشان برجسته هستند.

البته برخی فضانوردان آمریکایی گفته‌اند دیوار بزرگ را از مدار پایین دیده‌اند، اما این اتفاق تنها در شرایط نوری معین صورت می‌گیرد؛‌ مثلا وقتی خورشید در پایین افق قرار دارد، دیوار سایه‌های کشیده‌ای می‌اندازد که تشخیص نیمرخ و محیط مرئی‌اش را امکان‌پذیر می‌سازد.

سال 2004 فضانوردی آمریکایی از ایستگاه فضایی بین‌المللی، عکسی از یک خط رد مانند باریک از داخل مغولستان در حدود 320‌کیلومتری شمال پکن انداخت، در حالی که زاویه خورشید مناسب بود. کارشناسان ناسا بعد تایید کردند که این عکس بنظر دیوار بزرگ چینی را نشان می‌دهد؛ اما فضانورد مذکور تصدیق کرد که وی نسبت به آنچه از فضا دیده مطمئن نیست.

اما ماشین‌ها کار بهتری می‌توانند در این زمینه انجام دهند. ماهواره‌های مدار پایین، حسگرهایی دارند که قادر است از میان غبارها و ابرها نفوذ کند و کار ایجاد تصاویر واضح و شفاف را برایشان آسان‌تر می‌کند؛ اما تشخیص دادن دیوار بزرگ با چشم غیر مسلح کار دشواری است. ماهواره‌هایی با قدرت تفکیک یا درشت‌نمایی متوسط مثل لندست (ماهواره دو منظوره سازمان زمین‌شناسی آمریکا) و ماهواره‌های دیدبان که در مدار 705 کیلومتری بالای سطح زمین می‌گردند، می‌توانند تحت شرایط آب‌وهوایی خاص چنین ساختارهایی را برداشت کنند. متخصصان برنامه مشاهدات از راه دور زمین می‌گویند ما تصاویر ماهواره‌ای داریم که در آن برف، اراضی نزدیک دیوار را پوشانده، ولی برف روی دیوار پاک شده بوده و این مساله اجازه داد دیوار را ببینیم. در واقع کلید کار همان اختلاف شدت فرورفتگی بین اجزای تصویر (کنتراست) است.

غالبا تعیین هویت و تشخیص این قبیل استحکامات در تصاویر ماهواره‌ای نیازمند مقداری تجسس بازی و ردگیری است. دانشمندان زمین شناس در نواحی آباد و دارای جمعیت، بخش‌هایی از دیوار را از طریق جستجوی توقفگاه‌ها و گذرگاه‌ها ردیابی و کنترل می‌کنند. در نواحی دور افتاده‌تر، ممکن است گسیختگی‌های واقع در پوشش گیاهی پیرامون این سازه را دنبال کنند؛ اما این تکنیک‌ها کاملا جواب نمی‌دهد و در بسیاری از نقاط پوشش گیاهی سراسر دیوار را پوشانده است. در حالی که طی سالیان قماری برای چینی‌ها قابل رویت بودن دیوار از فضا مایه غرور و سربلندی محسوب می‌شده است، وقتی نخستین فضانورد چینی (لانگ لیوای) از ماموریت شنژو5 در سال 2003 بازگشت و برای گزارشگران تایید کرد که دیوار بزرگ چین را ندیده است،یاس و دلشکستگی همه جا را فرا گرفت.
وزارت آموزش و پرورش حتی اقدام به اصلاح و بازبینی متون کتب درسی مدارس ابتدایی کرد که از مدت‌ها پیش ادعا داشتند این سنگربندی باستانی از فضا قابل مشاهده است. از آن موقع، بحث و مجادلات بسیاری در چین میان محققان برای به چنگ آوردن شواهدی در پاسخ به این پرسش در گرفت: دیوار واقعا چقدر بزرگ است؟ دانشمندان چینی معتقدند تحقیقات بیشتری در این خصوص لازم است و ادعا می‌کنند باید آزمایش‌های بیشتری صورت دهند و آموزش فضانوردان را بهبود ببخشند. برخی فضانوردان گفته‌اند دیوار بزرگ چین را ندیده‌اند، اما به معنای آن نیست که وجود ندارد.

همچنان که این کشور صنعتی می‌شود و کارخانه‌هایش گازهای مهلک بیرون می‌دهند، دیوار بزرگ بیش از پیش از دید محو می‌شود. در حال حاضر بزرگ‌ترین مساله، پوشش ضخیم آلودگی است که روی چین را فراگرفته و دیدن تقریبا هر چیزی را بشدت ناممکن‌می‌کند.