قهر طبیعت در پوشش نام‌های زیبا

توفان دریایی پدیده طبیعی است که با حضور عوامل سازنده‌ای همچون اختلالات آب و هوایی منطقه در هفته‌ها و ماه‌های گذشته، جریان آب‌های گرم اقیانوس‌های حاره‌ای، بخار موجود در هوا و بادهای نسبتا سبک سطوح فوقانی شکل می‌گیرند و در صورتی‌که ترکیب این شرایط به اندازه کافی پایدار باقی بمانند در آن صورت است که ترکیب آنها به ایجاد بادهای شدید و سهمگین، امواج دریایی غیرقابل تصور، بارش‌های سیل آسا و جاری شدن سیل در مناطق ساحلی منجر خواهد شد.

همه ساله و به طور میانگین 11 توفان دریایی و حاره‌ای بر فراز آب‌های اقیانوس اطلس، دریای کارائیب و خلیج مکزیک شکل گرفته و عمده آنها تا مدت قابل توجهی بر فراز اقیانوس باقی می‌مانند. با این حال اکثر این پدیده‌های دریایی تأثیری بر نوار ساحلی آمریکا به عنوان اصلی‌ترین قربانی این پدیده دریایی ندارند. طبق بررسی‌های به عمل آمده در مرکز ملی توفان‌شناسی آمریکا سالانه 6 مورد از این تندبادها به توفان‌های شدید و مخرب دریایی تبدیل می‌شوند و به طور میانگین هر 3 سال یک بار، 5 مورد از این توفان‌ها نوار ساحلی آمریکا را درنوردیده و ده‌ها کشته و مجروح و میلیاردها دلار خسارات مالی بر جای می‌گذارند. از این تعداد توفان، 2 مورد از آنها بر اساس معیارهای تعریف شده در مقیاس توفان‌شناسی Saffir-Simpson  در سطح 3 یا بالاتر قرار می‌گیرند و در این صورت است که فجایعی مشابه کاترینا و گوستاو شکل می‌گیرد.

اما یک توفان دریایی دقیقا چیست؟ این پدیده دریایی گونه‌ای ازcyclone یا بادهای شدید موسمی است که به عنوان عبارتی کلی برای سیستم‌های کم فشار شکل گرفته در مناطق حاره‌ای به کار برده می‌شود. بادهای شدید موسمی پس از شکل‌گیری اولیه با توفان‌های توام با رعد و برق در نیمکره‌شمالی زمین و چرخه پادساعت گردی از بادهای نزدیک سطح زمین ترکیب می‌شوند و در کل به سه رده مختلف طبقه‌بندی می‌شوند که عبارتند از: افت حاره‌ای، توفان حاره‌ای و توفان دریایی.

افت حاره‌ای سیستم سازمان یافته‌ای از ابرها و توفان‌های توام با رعد و برق است که عمدتا با وزش بادهایی باسرعت 38 مایل بر ساعت همراه می‌شود. توفان حاره‌ای نیز سیستم مشابهی است که سرعت وزش باد در آن شدیدتر شده و به 39 تا 73 مایل بر ساعت می‌رسد، اما آنچه موجب وحشت بشر و نمایش ناتوانی آن در برابر امواج خروشانش شده، سیستم حاره‌ای شدیدی است که با حداکثر وزش بادهای سهمگین با سرعت حداقل 74 مایل بر ساعت و بیشتر همراه است. در حقیقت توفان‌های دریایی مخرب‌ترین نوع وزش بادها و جریانات دریایی هستند که بین یک تا 5 سطح و بر اساس قدرتی که در دل خود دارند، طبقه‌بندی شده‌اند. با این حال همیشه اینگونه نیست و ممکن است با توجه به مکان شکل‌گیری و وزش توفان، شدت و قدرت تخریب آن نیز متغیر شود و چه بسا در پاره‌ای موارد توفان‌هایی در سطح یک و 2 آثار ویران‌کننده بیشتری بر جای بگذارند.

نام‌های زیبا برای پدیده‌های ویرانگر

زمانی که توفان شدید موسمی به حداقل سرعت 39 مایل بر ساعت می‌رسد، نامی بر آن گذاشته می‌شود. در حقیقت تعدد توفان‌های دریایی بخصوص در یک دهه گذشته، دانشمندان را بر آن داشته است تا برای سهولت در شناسایی و بررسی موارد گوناگون آنها، کمیته‌ای بین‌المللی برای نامگذاری توفان‌های دریایی تشکیل دهند. از این رو، سال 1979 از سوی مرکز تاریخ نامگذاری توفان‌های دریایی، فهرست چرخشی 6 ساله‌ای از توفان‌های شدید موسمی ارائه شد که بر این اساس و به تناوب از نام‌های رایج مرد و زن برای نامگذاری آنها استفاده می‌شود.

بررسی‌های مرکز ملی توفان‌شناسی آمریکا نشان می‌دهد در چند ماه مانده به پایان سال جاری میلادی ( 2008 ) بجز توفان‌های دریایی نظیر گوستاو و آیک سواحل آمریکا، کوبا و خلیج مکزیک، باید در انتظار وزش توفان‌های دیگری از جمله مارکو، عمر، سالی، تدی و چند توفان دریایی دیگر باشند. این رویه برای سال‌های بعد نیز ادامه داشته و از هم‌اکنون دانشمندان این مرکز با نامگذاری توفان‌هایی که تا سال 2013 میلادی خواهند وزید، تحقیقات دامنه‌دار خود را برای بررسی چگونگی پیدایش و عوامل مؤثر در تسریع وزش و افزایش قدرت ویرانگری آنها توسعه می‌بخشند.

دوقلوهایی به نام آیک و ژوزفین‌

توفان دریایی آیک که از میان تمامی توفان‌های دریایی شکل گرفته از ابتدای سال جاری میلادی به عنوان تلخ‌ترین آنها شناخته شده است، طی روزهای گذشته و با سرعت 230 کیلومتر بر ساعت، مناطق وسیعی از نوار ساحلی جنوب شرق آمریکا و منطقه کارائیب را درنوردیده است. با این حال، این توفان هم‌اکنون از سطح 4 به سطح 3 و 2 ارتقا یافته است و پیش‌بینی می‌شود با افزایش سرعت آن آثار ویرانگر اقتصادی و جانی مشابه توفان‌های دریایی مخرب تاریخ آمریکا برجای بگذارد. اما از کنار توفان دریایی ژوزفین نیز نباید براحتی گذشت. این توفان که دهمین توفان دریایی سال 2008 بوده است؛ طی هفته‌های گذشته با شکل‌گیری در منطقه آتلانتیک و تولید امواج سهمگین دریایی راهی جزایر کیپ وردا در غرب آفریقا شده و البته بدون برجای گذاشتن خسارات خاصی آرام گرفته است.

گوستاو، چهارمین توفان دریایی ویرانگر

توفان دریایی سهمگین گوستاو که هفتمین توفان شدید موسمی، سومین توفان دریایی و دومین توفان دریایی ویرانگر در سال 2008 بوده است، خسارات قابل توجهی در هائیتی، جمهوری دومنیکن، جامائیکا، جزایر Cayman، کوبا و آمریکا برجای گذاشت. خسارت بیش از 20 میلیاردی این توفان دریایی موجب شد تا کارشناسان آن را به عنوان چهارمین توفان دریایی ویرانگر تاریخ آمریکا برشمارند. این توفان که در 25 آگوست شکل گرفت در برخی ساعات با سرعتی بالغ بر 420 کیلومتر بر ساعت مناطق یاد شده را درنوردید. شدت این توفان دریایی به سطح 3 نیز رسید تا مردم این کشورها همواره خاطره‌ای تلخ از آن در ذهن داشته باشند.

آنچه دانشمندان درخصوص عوامل شکل گیری این توفان‌های سهمگین عنوان می‌کنند، عمدتا متوجه عوامل مؤثر بر افزایش تعدد و قدرت تخریب آنهاست. تداوم گرمایش زمین طی 2 دهه گذشته و گرم‌تر شدن آب اقیانوس‌ها و در نهایت افزایش ارتفاع آب در برخی از چرخه‌های مستعد اقیانوسی ازجمله عوامل تأثیرگذاری بوده که تعدد توفان‌های دریایی و در نتیجه قدرت ویرانگری آنها را موجب شده‌اند.

بررسی این پدیده دریایی امروزه به عنوان دانشی نوین و کاملا نوپا درآمده است؛ با این حال، به نظر می‌رسد تنها می‌توان به یافتن شیوهایی مؤثر برای کاهش عوامل تأثیرگذار در پیدایش آنها امیدوار بود و نه چیز دیگر.

مهدی پیرگزی‌