«بایدن» برگ‌ سبز‌ اوباما در‌ مواجهه ‌با ایران‌

بایدن؛ یک حامی، یک منتقد

سناتور بایدن یکی از 8  نامزد مقدماتی دموکرات‌ها برای انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده در نوامبر سال 2008 بود که در رقابت‌های درون حزبی و مقدماتی شکست خورد. وی در عین این‌که یکی از منتقدان سرسخت سیاست خارجی نومحافظه‌کاران بخصوص در زمینه مدیریت بحران و اتخاذ دکترین‌های امنیتی است، تنها دموکراتی در سناست که در همراهی با طرح‌های امنیتی بوش نظیر رای موافق به بودجه 110 میلیارد دلاری مورد درخواست بوش برای ادامه جنگ عراق همواره انتقادات بسیاری داشته است.

در این میان سیاست بایدن در قبال ایران از رویکردی منطقی‌‌تر نسبت به سایر مقامات آمریکا پیروی می‌کند. وی ضمن این‌که یکی از مخالفان جدی برنامه‌ هسته‌ای ایران است، از حق دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای نیز حمایت می‌کند. وی بارها درباره دکترین طرح دفاع مشروع و حملات پیشدستانه به تاسیسات هسته‌ای ایران هشدار داده و همانند راهبرد دموکرات‌ها معتقد است با تشدید حلقه تحریم‌ها می‌شود ایران را از هسته‌ای‌شدن بازداشت.

سناتور بایدن از منتقدان سیاست خارجی دولت بوش است و در گذشته خواستار نزدیکی آمریکا به ایران شده بود. بایدن اولین نامزد انتخابات ریاست جمهوری آمریکا بود که آگوست سال 2006 در گفتگویی اختصاصی با «جام‌جم» به تبیین اصول سیاست خارجی‌اش در مواجهه با  ایران پرداخت.

هرچند اکنون وی دیگر در قامت یک نامزد انتخابات ریاست جمهوری نیست، اما بسیاری بر این باورند که دیدگاه‌های وی نقش بسزایی در تدوین دورنمای دیپلماسی خارجی اوباما خواهد داشت. وی با استقبال از مذاکرات بغداد میان ایران و آمریکا بر این باور است: اگر مدل مذاکرات افغانستان درباره عراق اجرا شود، فرصتی که در آن ما شاهد همکاری‌های خوب ایران و آمریکا بودیم، تکرار خواهد شد. وی می‌گوید: اگر در عراق هم بتوان آن دیپلماسی را با مشارکت تهران عملی کرد، می‌شود در پیشبرد مذاکرات هم در مساله عراق پیشرفت داشت. بایدن تشریح می‌کند: واقعیت این است که کروکر، سفیر کنونی ما در عراق آن وقت با سفیر ایران مذاکره و گفتگو کرد تا فردی به نام حامد کرزای در افغانستان روی کار بیاید، این دقیقا اتفاقی بود که افتاد و ما هم می‌خواستیم. ما با گروه 2+6 که شامل 6 کشور همسایه افغانستان از جمله ایران و نیز 2 کشور آمریکا و روسیه می‌شد، مذاکره کردیم. من در مارس 2003 و پیش از ورود به عراق پیشنهاد کردم با ایران گفتگو کنیم، اما با گذشت 4 سال اکنون شروع کردیم که بفهمیم این در جهت منافع مشترک ماست.

نوع نگاه بایدن در برخورد با پرونده هسته‌ای ایران و تز جنگ‌طلبی و دکترین حملات پیشدستانه نومحافظه‌کاران قابل تامل است. وی در جلسه امنیت و کنترل تسلیحات روابط خارجی سنای آمریکا در مارس سال 2006 بشدت از موضع سناتور دموکرات، جوزف لیبرمن در طرح حمله نظامی به ایران انتقاد می‌کند. اما بعدها طی سخنرانی‌ای که در موسسه امریکن اینتر پرایز ایراد کرد مانند زبیگنیو برژینسکی، ایده‌پرداز اوباما گفت که ما همزمان باید راهکار نظامی را در صورت ضرورت دور از نظر نداشته باشیم. بایدن در توجیه این دیدگاهش و ادامه برنامه هسته‌ای ایران می‌گوید: گزینه نظامی ادامه و یک مکمل برای دیپلماسی است. از این رو ما هم هیچ وقت گزینه نظامی را از روی میز بر نمی‌داریم. ما می‌گوییم در برنامه هسته‌ای ایران باید هزینه‌های دستیابی ایران به فناوری هسته‌ای را با موضع واحد کشورهای جامعه جهانی و تنگ‌تر کردن تحریم‌ها بالا برد. بدیهی است که ما در کنار تحریم‌های سیاسی و اقتصادی از مذاکره و دیپلماسی هم حمایت می‌کنیم، تا اعتماد ما به گذشته برنامه هسته‌ای ایران بیشتر شود. وی می‌گوید: انتقادی که من به جو لیبرمن داشتم، این بود که وقتی آمریکا نمی‌تواند مشکلاتش را در کشور عراق با 27 میلیون نفر جمعیت حل کند، چطور می‌تواند به یک کشور 72 میلیون نفری حمله کند و شاهد افزایش مشکلات و اختلاف بین دوستانش در خاورمیانه نباشد؟ من می‌گویم آمریکا بهتر است به جای حمله نظامی به ایران در این زمان و متحد کردن مردم آن کشور با عراقی‌ها در برابر آمریکا در جهت جلب حمایت مردم ایران تلاش کند، کاری که ما در کشورهای شمالی ایران انجام دادیم.

بایدن هم به مانند اوباما از شیوه مدیریت بحران‌های امنیتی جمهوریخواهان انتقاد می‌کند و بر این باور است: «ما (دموکرات ها) بیش از 2 سال و نیم است‌ که‌ قدرت‌ را در کنگره‌ و سنا به‌ دست‌ گرفته‌‌ایم.‌ مردم‌ آمریکا از ما نمی‌خواهند که‌ به همان‌‌ راه جمهوریخواهان‌ برویم و همان کارها را تکرار کنیم. من می‌گویم ما باید به‌ بوش‌ بگوییم‌ پس از کمربند سبز بغداد،‌ دیگر برای‌ جنگ‌ بودجه‌ای اختصاص‌ نمی‌دهیم‌ و باید سربازانمان‌ را به‌ کشور بازگردانیم. امروز همه ما به این فکر رسیده‌ایم که ‌سربازان ما به زور اسلحه نمی‌توانند دموکراسی را نه برای عراق، بلکه برای هیچ کشوری به ارمغان بیاورند. مردم عراق خودشان باید دموکراسی را برقرار کنند و این مساله تا زمانی که رهبران عراق با یکدیگر مصالحه و دوستی نکنند، مقدور نخواهد بود. تا زمانی که ما برای خروج نیروهایمان از عراق ضرب‌الاجلی تعیین نکنیم، رهبران عراق اقدامی نخواهند کرد. نیروهای ما نباید به طور نامحدود در آنجا بمانند، بلکه باید سربازان آمریکایی را از خیابان‌های شهرهای عراق خارج و دستور کاری برای خروج آنان از این کشور ارائه کرد. او تاکید می‌کند: این در جهت منافع مشترک ایران و آمریکاست که در عراق جنگ داخلی تمام عیار درنگیرد.

بایدن؛ ضرورت گفتگو با ایران

توجه خاص افکار عمومی و محافل سیاسی ایران به انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده مساله‌ای است که حتی تعجب آمریکایی‌ها را نیز به دنبال داشته است. بایدن هم معتقد است که توجه و پیگیری‌ای که ایران به انتخابات آمریکا دارد را نیز حتی خود آمریکایی‌ها ندارند.

تقسیم قدرت جوزف نای به «قدرت نرم» و «قدرت سخت» شاید در هرمونوتیک‌شناسی دموکرات‌ها و جمهوریخواهان همواره نموداری از رفتارهای آنها نسبت به ایران را ترسیم کرده باشد. با انتقال دوره‌ای و تناوبی قدرت میان فیل‌ها و خرها در کاخ سفید، سنا و کنگره بخصوص پس از انتخابات 7 نوامبر  2006 و واگذاری سنگرهای قانونگذاری و نظارتی به دموکرات‌ها، همواره این دو در دامنه‌ای از کنش و واکنش نسبت به منافع و مصالح ایران در جابه‌جایی بوده‌اند؛ اما در شرایط فعلی کمتر تحلیلگری قائل به این تفکیک است؛ چرا که با نگاهی کوتاه در راهبری‌های واشنگتن به ایران می‌توان از نگاه فعالیت‌های دموکرات‌ها و جمهوریخواهان به حرکت در دامنه برخورد سخت و به قول نای، قدرت سخت تعبیر کرد. با این تفاوت که طیف بازهای کاخ سفید این برخورد سخت را در لوله سلاح و تیر و ترکش جستجو می‌کنند، اما رقبای دموکراتشان در تحریم و بلوکه کردن دلاری.

نگه داشتن شمشیر داموکلس حمله نظامی بر سر فعالیت‌های هسته‌ای ایران از سوی فیل‌ها و تلاش بیشتر برای گسترش دایره تحریم‌ها علیه ایران از سوی خرها تنها دو پرده از یک سناریو است. حمایت از آغاز تهاجم نظامی عراق به ایران، عملیات نظامی طبس، شروع تحریم‌های اقتصادی علیه ایران و بسیاری دیگر از رفتارهای تهدیدکننده و تحریم‌کننده گوشه‌ای از دستاوردهای دموکرات‌هایی است که همواره کوشیده‌اند در تامین منافع ملی، امنیت اقتصادی و حمایت از اسرائیل با استفاده از قدرت نرم از جمهوریخواهان سبقت بگیرند.

با انتخاب جوزف بایدن به عنوان معاون اوباما پیش‌بینی می‌شود سابقه بایدن در مقام ریاست بر کمیته روابط خارجی سنا به پیروزی اوباما در رقابت‌های انتخاباتی کمک بسیاری کند که این خود در نوع مواجهه با ایران مهم خواهد بود. انتخاباتی که بیش از همیشه مسائل خارجی نظیر ایران، عراق و روسیه در آن سرنوشت‌ساز است تا سیاست و مسائل داخلی خود آمریکا.  در اینجاست که اوباما با درک این واقعیت به انتخاب بایدن در سمت معاونت خود دست زده است. هر چند بایدن در نوع رویکرد با ایران فردی نرمال و متعادل به شمار می‌رود و اوج این تعادل هم به دیدار او با کمال خرازی وزیر خارجه سابق ایران در حاشیه اجلاس اقتصادی داووس در ژانویه 2005 بر می‌گردد که تاییدی بر تز گفتگوطلبی وی با ایران در ادامه راهبرد اوباما قلمداد می‌شود؛ اما بایدن در 2 سال اخیر حملات تندی را متوجه شخص احمدی‌نژاد، توانمندی‌های هسته‌ای و جهتگیری‌های سیاست خارجی ایران کرده است.

سناتور بایدن که ریاست کمیته روابط خارجی سنا را به عهده دارد از جمله سناتورهایی بود که سال 2007 با قرار دادن نام سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروه‌های تروریستی سنا مخالفت کرد. این در حالی بود که هیلاری کلینتون موافق این طرح بود. جوزف بایدن معتقد بود قرار دادن نام سپاه‌پاسداران در فهرست گروه‌های تروریستی پیامدهایی باور نکردنی بر اوضاع افغانستان، پاکستان و منطقه دارد. وی با انتقاد از هیلاری کلینتون و شماری دیگر از سناتورهای مجلس سنای آمریکا که از این طرح حمایت کرده بودند، گفته بود: 75 سناتوری که به این طرح رای دادند درک درستی از مساله و واقعیت ایران ندارند. جوزف بایدن بر این باور است که اقدام سنا این تلقی را به وجود می‌آورد که آمریکا در حال جنگ صلیبی با مسلمانان است.

جوزف بایدن همچنین با حمایت از ایده گفتگوی اوباما با ایران از مک کین انتقاد می‌کند و می‌گوید: شما یا باید گفتگو کنید یا وضع کنونی را حفظ کنید یا این که به جنگ بروید. اگر مک کین گفتگو را منتفی دانسته، ما می‌مانیم.
ابتکار اوباما در انتخاب جوزف بایدنی که از منتقدان روابط خارجی نومحافظه کاران بویژه در نوع برخورد، مواجهه و تقابل با ایران بوده و امیدوار است جشن تولد 66 سالگی اش را در زادگاه پدری اش در اسکرنتون پنسیلوانیا به عنوان معاون اول رئیس‌جمهور برگزار کند را می‌توان کیشی در صفحه شطرنج سیاست خارجی بوش دانست که انتظار می‌رود به کالبد مانیفست تحول خواهی و کمی ملایم‌تر ساختار شکنی اوباما در عرصه سیاست خارجی و نوع رابطه با ایران جامه عمل بپوشاند.

زندگینامه بایدن

جوزف بایدن 20 نوامبر 1942 در بحبوحه جنگ دوم جهانی در اسکرنتون ایالت پنسیلوانیا به دنیا آمد، در حومه ویلمینگتون بزرگ شد و برای تحصیل به مدرسه حقوق سیراکیوز رفت. تنها پس از یک ماه که جوزف بایدن به سنا راه یافت، همسر و 3 فرزندش دچار سانحه رانندگی شدند که به مرگ همسر و یک دخترش منجر شد. وی 5 سال پس از آن حادثه بار دیگر ازدواج کرد. جوزف بایدن هم اکنون 3 فرزند و 5 نوه دارد.

بایدن که فارغ‌التحصیل حقوق از دانشگاه سیراکیوز است، پس از پایان تحصیلات به عنوان سناتور از ایالت دلاور انتخاب شد و 2 بار برای شرکت در رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری از حزب دموکرات در سال‌های 1988 و 2008 نامزد شد که در هر دو دوره در مرحله رقابت درون‌حزبی شکست خورد. بایدن هر چقدر در کاندیداتوری انتخابات ریاست جمهوری ناموفق بوده، در سنا کارنامه موفقی از خود بر جای گذاشته است. ریاست کمیته قضایی مجلس سنا و حضور 3 دهه‌ای در کمیته روابط خارجی و سیاستگذاری مجلس سنای آمریکا از وی چهره‌ای برجسته در روابط بین‌الملل و سیاست خارجی ساخته است.

همه این برگ‌های برنده بایدن در کنار پیشینه خانوادگی و تعلق به طبقه کارگری و مذهب کاتولیکی وی، می‌تواند نه تنها به جلب آرای طبقه کارگری به نفع اوباما کمک کند، که به نسبت زیادی شانس وی را در ایالت‌های پنسیلوانیا، اوهایو و فلوریدا بالا ببرد.

ارسلان مرشدی‌