آن سوی جذابیت‌های طبیعت سرکش‌

برای خیلی از ما این اتفاق یک رویاست. البته مانند بسیاری از پدیده‌هایی که تنها سوی خوب و دلپذیر آن را دیده‌ایم این بار هم تنها نیمه پر لیوان را نظاره‌گر بوده‌ایم و خلاص. خیلی کم به جهات دیگر این مساله فکر کرده‌ایم و این‌که شهرنشینی چه بلایی سرمان آورده است. هیچ‌وقت فکر نکرده‌ایم که اگر روزی قرار باشد در دل طبیعت زندگی کنیم  جدا از همه قشنگی‌هایی که این فکر می‌تواند داشته باشد - بدن ما استعداد و قابلیت زندگی در آن فضا و قدرت انطباق با هارمونی تازه آن را دارد یا نه؟

از شبکه تهران روزهای جمعه مستندی به نام انسان و طبیعت پخش می‌شود که تلاش می‌کند به یکی از نیازهای این‌چنینی مخاطبان شهرنشینی که دسترسی چندانی به طبیعت و مناظر آن را ندارند، پاسخ گوید. این مستند هر بار جوان ماجراجوی تنهایی را در مکان‌هایی از طبیعت به تصویر می‌کشد که تلاش می‌کند مهارتش را برای زندگی در شرایط سخت نمایان کند. مکان‌هایی که او برای رویارویی با طبیعت بکر انتخاب می‌کند گاه چنان غبطه‌برانگیز و رویایی است که آدم را انگشت‌ به دهان باقی می‌گذارد و گاه چنان رعب‌آور و وحشت‌بار است که آدم خوشحال می‌شود در آن موقعیت نیست و توی خانه‌اش نشسته و چای می‌نوشد!

درواقع این مستند می‌کوشد دو روی طبیعت وحشی را از زیبایی‌های خیره‌کننده اش تا خطرات بی‌شمارش را به تصویر بکشد؛ کما بیش هم موفق  می‌شود دلهره‌های آدمی تنها را در مواجهه با مخاطرات طبیعت به مخاطبان منتقل کند. این مستند به خاطر نوع روایتش دارای همان عنصری است که بسیاری از آثار مشابه فاقد آن بوده‌اند و آن ویژگی چه چیزی می‌تواند باشد به جز «تعلیق هدفمند» که در یک اثر مستند تلویزیونی به خوبی جواب داده است. جوان راوی مدام با خطرات و موقعیت‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌شود که مخاطب دوست دارد بداند که «خب، حالا او چکار می‌کند؟» یا «الان چه اتفاقی برای او می‌افتد؟» خلق این سوال در نزد مخاطب، همان راز بزرگی است که باعث موفقیت این مجموعه مستند شده است. یعنی این مجموعه موفق شده شرایطی فراهم کند که برای مخاطب سوالاتی طرح شود که جوابش در پیگیری ادامه ماجراهای این مستند باشد. از آن گذشته این مستند به لحاظ ساختار هم در میان همتایان خود کاملا متفاوت است، وقتی بدانیم موقعیت‌های گوناگون یک فرد در برابر ابهت مکان‌های گوناگون و حوادث مختلف انسان و طبیعت را دیدنی کرده است.

سازندگان این مجموعه آگاهانه به دنبال این مهم بوده‌اند که روایت تازه‌ای از تعامل انسان و طبیعت به دست دهند، این‌که همان طبیعت بکر و رویایی و خواستنی که هر کدام از ما در خیالمان با آن زندگی می‌کنیم با یک انسان دور از تکنولوژی و تنها چه می‌تواند بکند، همه آن چیزی نیست که ما در این مستند می‌بینیم. این مستند می‌کوشد به شکل غیرمستقیم به معرفی طبیعت وحشی و تاکنون دیده‌نشده بپردازد؛ همان چیزی که جایش در مستندهای ما بشدت خالی است. این‌که با کمترین امکانات و تنها به مدد صبر و تیزهوشی و البته سختکوشی تحسین‌برانگیز همه عوامل پشت‌صحنه و جلوی صحنه بشود مجموعه‌ای ساخت که مخاطب احساس نزدیکی کند چیزی نیست که به این راحتی‌ها بشود نادیده‌اش گرفت.

این مستند به ما می‌گوید که تا چه اندازه مرزهای ساخت یک مستند دیدنی نامحدود شده است و چه اندازه می‌توانیم با کمترین امکانات به خود «سوژه»  که در اینجا انسان و طبیعت هستند  نزدیک شویم. چه اشکالی دارد مستند تلویزیونی ما هم فضاهای تازه این‌چنینی را که اتفاقا بار آموزشی و هیجانی را توامان دارند، تجربه کند. جایی‌که دوری توده مردم از طبیعت به یک سنت تبدیل شده، تلویزیون می‌تواند میعادگاهی مجازی باشد برای نزدیکی بیشتر «مردم و طبیعت».

مستندهایی که در حال حاضر با موضوع طبیعت کشور ما تولید و پخش می‌شوند، تقریبا از همان روش‌های قدیمی و از مد افتاده پیروی می‌کنند و هیچ نوآوری در ساختار و محتوای آنها دیده نمی‌شود. اگرچه که به شکل طبیعی باید میزان استقبال از این آثار زیاد باشد اما هیچوقت این استقبال به یک جریان تبدیل نشده است. شاید بزرگترین دلیل این اتفاق این باشد که «مستندساز» ما این نیاز را حس نکرده که به موضوع از دریچه دیگری نگاه کند و عجیب است که در این راه حتی از نمونه‌های موفق خارجی نیز تقلید نکرده است! چه اشکالی دارد برای ارائه یک تصویر مانا از طبیعت کشورمان از روی دست نمونه‌های خوب آن سوی آب نگاه کنیم و لااقل اثری با متر و عیار امروزی به مخاطب تحویل دهیم؟

فکر می‌کنم در حوزه مستند طبیعت  مجموعه انسان و طبیعت نمونه‌ای قابل اشاره برای این رویکرد تازه باشد  تلویزیون ما می‌تواند با تکیه بر اطلاعات روز، حضور تعیین‌کننده‌تری در همه زمینه‌های برنامه‌سازی داشته باشد و بیش از اینها به چشم آید.مستند انسان و طبیعت جمعه‌ها ساعت 20/11 از شبکه 5 سیما پخش می‌شود.

مهدی غلا‌محیدری‌