تلفن همراه در خدمت رادیو

آن روزهایی که خیلی‌ها ادعا می‌کردند عمر رادیو به سر آمده و دیگر طرفداری ندارد، عاشقان این رسانه رادیو‌های کوچک ترانزیستوری را مثال می‌زدند و می‌گفتند: رادیو همچنان می‌تواند باشد چون در دسترس‌ترین رسانه موجود است. شاید حتی خود این دوستداران رادیو هم فکرش را نمی‌کردند که روزگاری بیاید و دستگاه‌های کوچک و چند منظوره‌ای ساخته شوند که هم وسیله ارتباطی باشند و هم رسانه‌ها را پوشش بدهند. 

حالا دیگر خیلی از مردم به خاطر ضرورت‌های دنیای امروز برای خود  تلفن همراه تهیه می‌کنند و بیشتر آنها ترجیح می‌دهند گوشی موبایل آنها رادیو هم داشته باشد. آنچه حدود 10 سال پیش دوستداران رادیو درباره عمر ماندگار این رسانه می‌گفتند، رویایی دست نیافتنی و نگرشی ایده‌آلیستی نبود. چون حتی فراتر از تصور آنها هم پیش آمد و رادیو بدون این‌که تلاش مضاعفی هم برایش انجام شود، همراه همیشگی مردم شد. به ‌این فکر کنیم که  تا پیش از این گروهی از مردم در خانه‌ یا تاکسی‌ و برخی هم در محل کار خود رادیو گوش می‌کردند. اما جمعیت زیادی که در حرکت بودند بخصوص در طول روز به رادیو دسترسی نداشتند. گرچه رادیو‌های کوچک جیبی هم به بازار آمده بود، ولی کمتر کسی این رادیو‌ها را با خود حمل می‌کرد، مگر دوستداران و وابستگان رادیو. زندگی آدم‌های دنیای مدرن به‌رغم همه پیچیدگی‌های این عصر به سوی آسان‌طلبی  پیش رفته است و اصلا غریب نیست اگر مردم  نخواهند رادیو‌های کوچک جیبی را مگر به ضرورت با خود حمل کنند. این‌که گوشی‌های همراه جدید جمعیت مخاطبان رادیو را افزایش داده‌اند به هیچ عنوان از شأن رادیو نمی‌کاهد، چون مهم این است که در هر دوره‌ای متناسب با شرایط از ابزار‌های جدید رسانه‌ای استفاده شود. مهم این است که رادیو هم از این امکان برای بالا بردن ظرفیت‌های خودش استفاده کند و مهم‌تر که حالا دیگر رادیو می‌تواند گروه بیشتری از مردم را خطاب قرار دهد. به هر حال همه این رقابت‌های رسانه‌ای جدید به خاطر به دست آوردن مخاطبان بیشتر است. 

رادیو از تلفن همراه استفاده دیگری نیز کرده است. از سال‌های پیش تاکنون معمولا این طور مرسوم بوده که فقط گروه مخاطبان ثابت رادیو به برنامه‌های دلخواه خود زنگ بزنند و یا این‌که نامه بنویسند. اهالی رادیو از این گروه مخاطبان خود تحت عنوان «مخاطبان حرفه‌ای» یاد می‌کنند که اغلب با گروه شنوندگان رادیو که به آن گوش می‌سپارند و بجز در موارد خاص به آن زنگ نمی‌زنند، فرق دارند. مشکل آن روزها این بود که رادیویی‌ها هرگز نمی‌توانستند از طریق تماس‌ها و نامه‌هایی که دریافت می‌کردند کار خود را رصد کنند و به تعامل سازنده با شنوندگان خود برسند، چون مخاطبان حرفه‌ای رادیو افرادی درونگرا و با ویژگی‌های بسیار خاصی هستند. بی تعارف باید گفت افرادی هستند که به نام جایزه بگیران در رادیو مشهور شده‌اند که در مسابقه‌های مختلف شبکه‌های متعدد رادیو شرکت می‌کنند تا هدیه‌ای به یادگار بگیرند. بیشتر این هدایا ارزش معنوی برای آنها دارد. در مقابل افراد دیگری نیز هستند که در برنامه‌های مختلف از طریق تماس تلفنی شرکت می‌کنند تا متون یا شعر‌های خود را بخوانند. درصد این مخاطبان به نسبت شنوندگان رادیو بسیار کمتر است و طبیعی است که نمی‌توان از طریق استناد به چنین تماس‌هایی کار یک برنامه یا شبکه رادیویی را تحلیل کرد.

اینجاست که باید گفت رادیو از یک امکان دیگر تلفن همراه به نفع خود بهره برده است. از وقتی که برنامه‌های رادیو به سیستم پیام کوتاه مجهز شده‌اند و هر روز تعداد زیادی به قول خودشان پیامک دریافت می‌کنند بهتر می‌توانند نتیجه کار خود را بررسی کنند. حالا دیگر با قاطعیت می‌توان گفت که غیر از گروه مخاطبان حرفه‌ای، شنوندگان رادیو هم برای برنامه‌های مختلف پیامک ارسال می‌کنند، چرا که پدیده پیامک کوتاه مثل خود رادیو ویژگی منحصر به فردی چون سهل‌الوصول بودن دارد و در هر شرایط و هر موقعیتی ارسال آن ممکن است و از ارسال کننده وقت و انرژی زیادی نمی‌گیرد. نه محدودیت‌های تماس تلفنی را دارد که باعث ‌شود بسیاری از مخاطبان خودسانسوری کنند و نه به مطول‌گویی‌های نامه‌نگاری در آن نیاز است. دیگر این که منتقدان سر سخت برنامه‌ها نیز فقط از طریق ارسال یک جمله انتقادی اعلام حضور می‌کنند. خیلی از پیامک‌های کنونی برنامه‌های رادیو این چنین هستند. انتقاداتی که ما مردمان شرق در گفتگو‌های رو در رو یا تلفنی خود آنها را  یا مطرح نمی‌کنیم یا حداقل زهرشان را می‌گیریم؛ در صورتی که صراحت، ویژگی قابل توجه پیامک‌هاست.  مهم نیست که برنامه‌سازان رادیو این پیامک‌های انتقادی را روی آنتن بخوانند یا نه (که البته بسیاری از دوستان رادیو جسارت به خرج داده و بیشتر این پیامک‌ها را می‌خوانند) مهم این است که به طور متوسط برای برنامه‌های پر مخاطب رادیو روزانه بیش از 500 هزار پیامک ارسال می‌شود که‌ این رقم به مراتب بیشتر از تعداد تماس‌ها و نامه‌هایی است که هر برنامه‌ دریافت می‌کند. رادیو اکنون دیگر با استفاده از این ظرفیت فراگیر می‌تواند کار خود و حتی میزان اقبالش را در میان شنوندگان  رصد کند.

فاطمه رحیمی‌