رهبری برای انسانیت‌

رهبران و روسای جمهور بسیاری از کشورهای دنیا در همان روزهای اول رحلت امام، فقدان یک رهبر مذهبی که دارای بینش عمیق فلسفی و سیاسی بود را نه تنها برای جهان اسلام که برای بزرگ‌ترین انقلاب سده بیستم که نمایی تازه از مانیفست آزاد زیستی را ارائه کرد، سخت می‌دانستند. این واکنش ابتدا از رهبران مذهبی شروع شد. پاپ ژان پل دوم، رهبر کاتولیک‌های جهان در پیامی خود را شریک غم و آرزومند رفاه مردم ایران دانست و گفت: تحمل نبود یک رهبر مذهبی تاثیر گذار برای جهان اسلام سخت است.

میخائیل گورباچف، رئیس جمهور و رهبر حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در پی درگذشت رهبر انقلاب، پیشرفت سریع در روابط اتحاد جماهیر شوروی و ایران را از آن رهبر فقید دانست و گفت: ایرانیان مراتب تسلیت عمیق مرا بپذیرید. یان شان گون، رئیس‌جمهور چین نیز با تالم و تسلیت عمیق، ضمن همدردی صمیمانه با خانواده امام گفت: دنیا یک رهبر کاریزماتیک را از دست داد.

ابراز ارادت به امام که آیینه اندیشه و جهان‌بینی‌اش مرزها را درنوردیده بود، در میان مردم و افکار عمومی با انعکاس‌های قابل تاملی همراه بود که همگان را شگفت‌زده کرد. با این‌که کشور سریلانکا در خرداد 68 و پس از ویرانی‌های شدید سیل ویرانگر تیمبو، درگیر پیامدهای ناشی از سیل و توفان بود، ولی بلافاصله پس از ارتحال حضرت امام (ره) مطبوعات و رادیو و تلویزیون این کشور بخش وسیعی از مطالب خود را به این حادثه غم‌انگیز اختصاص دادند و روز 15 خرداد به عنوان عزای عمومی اعلام شد. اعلام روز عزای عمومی هم در هند، پاکستان، بنگلادش و چند کشور دیگر غرب و جنوب غرب آسیا، نشان از رسوخ آرمان‌های امام میان توده‌های مردم در آن سوی مرزهایی داشت که با امواج کلامش پیام انقلاب را صادر می‌کرد. کانال دوم شبکه تلویزیون سریلانکا و شبکه یک تلویزیون هند، این مراسم را بزرگ‌ترین تشییع جنازه‌ای نامیدند که تاکنون دیده شده است. رهبر شیعیان پاکستان هم گفت: حال ما در هجر رهبر کمتر از یعقوب نیست/ او پسر گم کرده بود و ما پدر گم کرده‌ایم.

ژاپن تایمز در مقاله‌ای با عنوان رحلت ‌یک ابر مرد، امام خمینی را شخصی خواند که دنیای اسلام را به لرزه درآورد و هر دو ابرقدرت را به مبارزه طلبید. وزارت امور خارجه ژاپن نیز در بیانیه‌ای حضرت امام را به عنوان پدر انقلاب، یک ملهم بزرگ و یک رهبر روحانی شناخت.

روزنامه گازته چاپ ترکیه نیز در یکی از شماره‌های خود نوشت: وی آموزگار بزرگ شهادت بود و درس شهادت را نیک به مسلمانان آموخت.

تلویزیون چکسلواکی در روز چهاردهم خردادماه68، خبر ارتحال امام خمینی را به عنوان «فاجعه‌ای عظیم» اعلام کرد. اریش هونیکر، دبیرکل حزب اس.ای.دی و رئیس شورای دولتی جمهوری دموکراتیک آلمان، امام را رهبر بزرگ مذهبی قرن بیستم خواند که جهان اسلام از فقدان او دردناک خواهد بود. روزنامه آلمان نوین هم روند بیماری و چگونگی درگذشت امام را اعلام کرد و تصاویری از امام همراه با اخباری از چگونگی مراسم تدفین و تعداد کشته‌شدگان و مجروحان در این ازدحام را به چاپ رسانید. یوهان کهل، رئیس سبزهای آلمان هم گفت: امام شخصیتی است که پیوسته با آغاز مرحله نوین در تاریخ ایران باقی خواهد بود. رادیو کلن هم در گزارشی مفصل اعلام کرد: بدون تردید، نام امام خمینی در تاریخ جهان در ردیف نام مردانی ثبت‌ خواهد شد که واقعیت‌ سیاسی قرن بیستم را تغییر دادند. مجله آلمانی اشپیگل اگر چه دیرهنگام، اما سرانجام سکوت رسانه‌ای خود را شکست و نوشت: فقط امام خمینی بود که به اعتراف حتی دشمنانش، در تمام عمر یک زندگی همراه با تواضع و محقر و دور از هرگونه تمایلات و تجملات دنیوی داشت و کوچک‌ترین لکه سیاهی در زندگی‌اش دیده نمی‌شود. تلویزیون آلمان نیز با قطع برنامه‌های عادی خود طی گزارشی مستقیم از تهران اعلام کرد: امروز بیشتر شیعیان جهان برای درگذشت مردی که او را مسیح قرن بیستم می‌دانند، عزاداری ‌می‌کنند. رادیو مسکو در خبری فوق‌العاده اعلام کرد: امروز انسانی چشم از جهان فرو بست که مردم ایران را برای پیکار علیه حکومت‌ سلطنتی برانگیخت و به سلطنت 2500 ساله ایران خاتمه داد. ولادمیر سایسوفکی، رئیس بنیاد لنین گفت: فعالیت‌های امام موجب تحولات و دگرگونی‌های بی‌نظیری در حیات اقتصادی، سیاسی و معنوی جامعه ایران شده است.

تلویزیون دانمارک نیز در برنامه خبری صبحگاهی خود اعلام کرد: این مراسم عزاداری بزرگ‌ترین مراسم پس از تظاهرات آغاز انقلاب در سال 1979 به شمار می‌آید. در این مراسم هزاران تن از مردم ایران به منظور ادای احترام و وداع با رهبر دینی خود در تهران حضور یافتند. این شور وداع به گزارش روزنامه پرچم سرخ با ورود بالگرد حامل پیکر امام؛ حزن و اندوه مردم به اوج خود رسید و در این مراسم تعداد بیشماری مجروح شدند.

رادیو فرانسه هم در خبری از تهران اعلام می‌کند: گفته ‌می‌شود که مرقد امام در آینده نزدیک، جزو اماکن مقدس مذهب تشیع می‌شود. در این برنامه، مقاله «هیجان در ایران عزادار» روزنامه فیگارو چنین نقل شد: تاثر مردم به هیجان تبدیل شد. ایران با حضور انبوهی از مردم همان طوری که تنها ایران در خاورمیانه می‌تواند انجام بدهد، تاثر خود را در سوگ رهبر انقلاب نشان داد.

با وجود انفعال خبری رسانه‌های غرب در آغاز اعلام خبر رحلت امام، رسانه‌های انگلیسی با هیجان و اشتیاق خاصی مبادرت به گزارش لحظه به لحظه اخبار مرتبط با رحلت پیر جماران کردند.‌ رادیو بی‌‌بی‌سی با قطع برنامه‌های عادی خود در شامگاه 13 خرداد با اعلام رحلت امام اعلام کرد: آیت‌الله خمینی به عنوان یکی از قدرتمندترین رهبران انقلابی قرن اخیر در خاورمیانه محسوب می‌شود. آیت‌الله خمینی موفق شد شخصیت و غرور مردم عادی ایران را بازگرداند. همین گزارش می‌افزاید: آیت‌الله خمینی مردی بود که توانست کشور ایران را که پرچمدار نفوذ غرب در خاورمیانه و آسیای شرقی بود به اولین جمهوری انقلابی اسلامی مدرن عالم مبدل کند. خبرگزاری رویترز نوشت: امواج جمعیت، گنبد و آرامگاه امام خمینی را به عنوان زیارتگاه جدید اسلام مورد تقدیس قرار داده‌اند. روزنامه ایندیپندنت با درج گزارشی در صفحه یک خود می‌نویسد: امام خمینی یک نظریه‌پرداز برجسته سیاسی بود که موفق شد اندیشه خود را در مورد یک حکومت اسلامی که به نظر می‌رسید باید در عرض دو سه قرن تحقق یابد به دست‌ خویش و در مدتی کوتاه به ثمر برساند. به نوشته تایمز مالی انتخاب سریع جانشین برای امام نشان می‌دهد در داخل ایران به ‌اندازه کافی همبستگی و اتحاد برای نشان دادن عکس العمل در مواقع بحرانی وجود دارد.

طبق نوشته روزنامه اکونومیست، عظمت مراسم سوگواری توده‌های ایرانی در غم فقدان رهبرشان نشان داد که جمهوری اسلامی رژیمی پایدار است. روزنامه گاردین هم ‌نوشت: بندرت اتفاق می‌افتد که یک مرد به تنهایی بتواند سیر تاریخ را عوض کند، اما این درست همان کاری بود که آیت‌الله خمینی از عهده آن برآمد. رادیو دویچه‌وله طی گزارشی تحلیلی از اندیشه‌های امام می‌گوید: آیت‌الله خمینی جهان اسلام را بیش از هر رویداد دیگری در قرن حاضر یا حتی در قرون دیگر تکان داد. هرگز هیچ انقلابی با نام اسلام روی نداده بود و در واقع انقلاب اسلامی واژه‌ای تازه است که با آیت‌الله خمینی مفهوم پیدا کرد.

در بین جامعه رسانه‌ای عرب، برخی کشورهای منطقه چون عربستان، اردن، امارات و... با سردی خبری خاص با این رخداد عظیم برخورد کردند. در عوض رسانه‌های مصر، لبنان، سوریه و فلسطین پوشش رسانه‌ای خبری وسیعی را تدارک دیدند. خبرگزاری رسمی سوریه اذعان کرد که رهبر کبیر انقلاب اسلامی، تاریخ مدرن ایران را رقم زده است. روزنامه الاخبار نوشت: شخصیت ارزنده امام خمینی قابل احترام و ستایش است، چرا که وی بزرگ‌ترین شخصیت دنیای معاصر است. همزمان هم روزنامه الاهرام از قول محمد حسنین هیکل در تیتر یک خود نوشت: او مردی بزرگ بود که از جهان دیگری آمده بود. صافی ناز کاظم، نویسنده مصری در گفتگو با سی. ان. ان با چشمانی اشکبار گفت: من احساس می‌کنم با از دست دادن امام خمینی یتیم شده‌ام. دنیای اسلام به رهبری مانند ایشان احتیاج مبرم داشت و اینک بسیار مشکل است ‌با گذشت ‌حتی بیش از یک قرن بتوان شخصیتی همتای او پیدا کرد.

با این همه، حیاط خلوت آمریکا در آمریکای لاتین با نگاهی تأمل گرایانه دیدی انقلابی و مذهبی به رحلت امام داشتند. به طوری که کائوندا، رئیس‌جمهور اکوادور در دفتر یادبود سفارت ایران نوشت: ما برای او عزاداریم، چون انقلاب او یک انقلاب مذهبی و معنوی بود. ما برای او عزاداریم، چون قبل از هر چیز، او به خداوند بخشنده مهربان خدمت کرد. امیدوارم روح او برای همیشه راهنمای ایرانی‌ها باشد.

همیلتون جردن، رئیس کارکنان کاخ سفید در زمان جیمی کارتر، در قسمتی از کتاب خاطرات روزانه‌اش، «سالهای کاخ سفید» می‌نویسد:... به میان خانواده رفتم. دیدم صحبتی جز گروگان‌ها و آیت‌الله خمینی نیست. بچه‌ها شوخی‌های بی مزه‌ای را که در این باره درست شده بود، تکرار می‌کردند؛ ولی جیمی 12 ساله جدی تر بود و از من پرسید: چرا رئیس جمهور کاری نمی‌کند؟

 به شوخی گفتم: تو فکر می‌کنی که رئیس جمهور چه کاری می‌تواند بکند؟

جیمی گفت: خیلی ساده ایران را بمباران کند و اینها را از روی زمین بردارد. خیلی از رفقای من در مدرسه می‌گویند کارتر عرضه چنین کاری را ندارد.

 من نمی‌دانستم چه جوابی به او بدهم. حرف‌های او شبیه همان حرف‌هایی بود که هفته قبل برژینسکی در دفتر کار من از روی اظهارات آیت‌الله خمینی می‌خواند: «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند.» آیت‌الله‌خمینی کسی بود که حتی افکار بچه مدرسه‌ای‌های آمریکا را هم تحت تأثیر خود قرار داده بود. 

بر خلاف کاخ سفید که با احتیاط و محافظه کارانه با این رخداد برخورد می‌کرد رسانه‌های آمریکایی مانور خبری گسترده‌ای را بر رحلت امام تدارک دیدند. نیویورک تایمز در خبری در صفحه یک 14 خرداد با تیتر درشت رحلت امام را پوشش داد. روزنامه یو‌اس‌اس تودی با چاپ تصویری بزرگ از حضرت امام و مراسم نماز جمعه تهران به امامت‌ آیت‌الله ‌خامنه‌ای در صفحه اول خود خبر رحلت ‌حضرت امام و انتخاب رهبر جدید ایران را به اطلاع همگان رساند.
شاید سیری کوتاه در جامعه رسانه‌ای و بازخوانی و بررسی بایگانی‌های خبری خود، مصداقی بارز برای این حقیقت انکارناپذیر در نوع برخوردی است که افکار عمومی، محافل سیاسی و رسانه‌های جهان پس از رحلت امام خمینی از خود نشان داد. چرا که پس از درگذشت رهبران سیاسی و مذهبی به طور معمول پیام‌های تسلیت اختصاص به دولتمردان و مقامات رسمی دارد، اما در خصوص امام چنین نبود. در این پیام‌ها که از اعماق وجود انسان‌های آزاده برخاسته بود می‌توان به طیفی وسیع از سازمان‌ها و موسسات، مقامات رسمی از کشورهای اسلامی و غیراسلامی، از آمریکای لاتین گرفته تا آفریقا، آسیا ، اروپا و... اشاره کرد که این تنوع، نشانگر شخصیت‌فراملی و فرامذهبی امام است بویژه که رهبر فقید انقلاب اسلامی را نه فقط یک پیشوای اسلامی که رهبر انسانیت می‌خوانند.

تغییر نظم حاکم بر  تحولات سیاسی

پس لرزه‌های خبری مبهوت کننده رحلت امام که مرز نمی‌شناخت، جامعه ملل متحد و آمریکا را هم درنوردید. خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل متحد با ابراز تاسف از رحلت امام خمینی گفت: برای من بسیار سخت است فقدان کسی را ببینم که توانست نظم حاکم بر تحولات سیاسی را تغییر دهد.
 
«یان هریتچ» بنیانگذار بنیاد مطالعاتی هریتچ هم با برشمردن اندیشه‌های متعالی امام گفت: با وجود استقلال سیاسی، بسیاری از کشورهای اسلامی فاقد استقلال فکری هستند و به‌ اندیشه‌های غربی متوسل می‌شوند، حال آن‌که ثمره رهبری امام خمینی ایجاد اعتماد به نفس و استقلال فکری در مردم است. هنری برکت، کاردار سیاسی قبل از انقلاب در وزارت خارجه آمریکا با حضور در تلویزیون سی. ان. ان گفت: تردیدی نیست که امام خمینی یکی از مردان بزرگ تاریخ در این قرن بود.

امروزه کمتر کسی را می‌توان یافت که از جاذبه و نفوذی همانند آنچه او نه تنها در ایران، بلکه در جهان داشت ‌برخوردار باشد و توجه قدرت‌های بزرگ را تا این حد به خود معطوف دارد.

به گزارش آسوشیتدپرس، چهره مصمم و پولادین امام خمینی هرگز نشانه‌ای از تردید و آشوب داخلی که معمولا بسیاری از افراد بر سر قدرت دچار آن می‌شوند به همراه نداشت.

ارسلان مرشدی‌