تهدیدهای ناپیدای اطراف ما

به سال نو نزدیک می شویم و در دید و بازدیدهای عید به بچه های کوچک تر اخطار می دهیم که با پرخوری ، خودشان را راهی درمانگاه نکنند اما دقت نمی کنیم که همین سموم بسیار رقیق روی بعضی میوه ها جا خوش کرده اند و اثراتی به مراتب ناگوارتر از پرخوری دارند تا جایی که حتی بر بدن ما اثر ندارند اما کودکانمان را مسموم می کنند...

این روزها پیشرفت روش های پرورش صیفی و سبزی در فصل های سرد سال وجود میوه ای مثل خیار را برای ما ممکن کرده و دیگر نمی خواهد بخوانیم «بزک نمیر بهار میاد...» اما مشکل اینجاست که همین عمل آوری در محیطهای گلخانه ای ، مصرف انواع و اقسام سموم شیمیایی نامطلوب را هم به دنبال دارد.

شاید پوست خیار سبز قلمی را هم نمی کنید، غافل از این که همین سموم رقیق در بافت های چربی بدن جا خوش می کنند و اگر بر اثر یک بیماری ، چند کیلویی وزن کم کنید نسبت مواد سمی در بدن بالا رفته و مسمومیت هم به دردهایتان اضافه می شود.

از خطرات سموم کشاورزی و آفات بر طبیعت کم نگفته ایم  اما تا به حال ، به اثراتی که بر سلامت خود ما دارد ، کمتر اشاره کرده ایم ، این بار ببینیم مواد شیمیایی که معمولا بدون دقت و در مقادیر بالا مصرف می شوند ، چه بر سر خود ما می آورند!

وقتی در گلخانه های کشت و تولید سبزی و میوه ، استفاده از بعضی سموم مرسوم شد، هرچند کشاورزان از دست آفات نفس راحتی کشیدند، اما محققان سلامت عمومی نگران تر شدند، چرا که برای از دست رفتن اثر هر سمی از روی گیاه ، باید دوره خاصی بگذرد اما بعضی کشاورزان عجول ، بدون توجه به این مهم ، محصولاتشان را در حالی که مقادیری سم به همراه دارند، وارد بازار می کنند و مردم هم نادانسته و بدون این که در شستشوی آنها دقت خاصی کنند، آنها را مصرف می کنند، نیترات در بسیاری از سموم به طور معمول وجود دارد و اثرات مضر آن کم نیست.

مسمومیت با نیترات

نیتروژن به تنهایی گاز بی اثری است که بیشتر هوایی که تنفس می کنیم ، از آن تشکیل شده است اما وقتی با اکسیژن ترکیب می شود به شکل یون های نیترات و نیتریت درمی آید. گیاهان نیترات های موجود در خاک را حل می کنند و آنها را طی تغییراتی به پروتئین تبدیل می سازند اما در معده انسان ، نیترات ها به نیتریت تبدیل می شوند که سم بالایی دارند. این یون می تواند از طریق دیواره معده و روده مستقیما جذب بدن شود.

خود گیاهان به ندرت مقادیر بالایی از نیترات را در بر دارند، اما بقایای سموم نیتراته که تعدادشان کم هم نیست روی میوه و سبزی ، نه تنها به صورت مستقیم حالت مسمومیت در بدن ایجاد می کنند، بلکه در صورت تجمع بیش از حد باعث بروز انواع سرطان های دستگاه گوارش می شوند.

اکثریت متخصصان تغذیه متفق القولند که وجود منابع عظیم هیدرات های کربن در معده (نظیر میوه و سبزی) از خطراتی که سوخت و ساز نیترات ها در بدن باعث می شوند، کم می کند.

نیترات ها فقط در سموم گیاهی نیستند، در ترکیبات انواع و اقسام شوینده ها می توان ترکیبات نیتراته پیدا کرد، وقتی یون نیترات به داخل سرم خون راه پیدا می کند، هموگلوبین ها به متوموگلوبین تبدیل می شوند و این تغییر و تبدیل ها باعث اختلال در انتقال اکسیژن به خون می شود.

همچنین نیترات ها گشاد شدن عروق خونی را به دنبال دارند، همین مساله باعث می شود اکسیژن به میزان کمتری در اختیار خون قرار بگیرد.

به هر  آبی اعتماد نکنید

خیلی وقت ها شده که در میان طبیعتی بکر چشمه ای پیدا کنیم و از آب زلالش لذت ببریم ، اما باغ های ساخته دست بشر که تعدادشان کم هم نیست ، چاه هایی دارند که نمی شود به آن اعتماد کرد. اشتباه نکنید، چرا که آب این چاه ها برخلاف چشمه بکر طبیعی ، می تواند هر نوع آلودگی را در خود حل کرده باشد. نمونه آب چاه های کم عمقی که به طور دستی کنده یا به اصطلاح حفاری شده اند، اغلب مقادیر بالایی نیترات را نشان داده اند.

براساس اطلاعاتی که محققان موسسه انستیتو پاستور در همایش میکروبیولوژی اعلام کردند، هرچند چاه های عمیق تر، آلودگی های کمتری دارند، هر چاهی که حفر می شود، مطمئنا به نیترات آلوده است. براساس همین اطلاعات ، میزان نیترات آب در چاه ها در روزهای بارانی و مرطوب به حداکثر و در روزهای خشک سال به حداقل خود می رسد.

قارچ ها قاتلان بی سروصدا

هرچند کسی پیدا نمی شود که از خوردن نان کپک زده یا خشکباری که بوی قارچ از آن به مشام می رسد، لذت ببرد، اما همه ما کم و بیش مقادیر زیادی از این قارچ ها را به بدنمان وارد می کنیم.

حتما شنیده اید که گاهی یک محموله بزرگ پسته یا هر خشکبار دیگری به خاطر نداشتن استانداردهای جهانی برگشت می خورد و صادر نمی شود. معمولا به مالکان هم توصیه می شود که این گونه محصولات را با سوزاندن از بین ببرند، اما بعضی افراد ناآگاه و سودجو این مواد غذایی را به همان شکل به بازار وارد می کنند.

یکی از مهم ترین قارچ های بیماری زا در این زمینه آسپرژیلوس است که سمی به نام آفلاتوکسین تولید می کند. این سم نه تنها در درازمدت باعث بروز انواع و اقسام سرطان های دستگاه گوارش می شود بلکه اثر سوئ خود را بر دستگاه گردش خون و اکسیژن رسانی هم نشان می دهد. همین نان های خشک کپک زده ای که به دست خود ما به دامداری ها می رسد، وارد بدن آنها می شود و سموم قارچی به همراه شیر دام به خود ما برمی گردد.

بسیاری از قارچ ها که روی غلات زندگی می کنند، در دام ها نوعی سنگ ایجاد می کنند. درجه حرارت بدن این دام ها بشدت بالا می رود و حرکات تنفسی شان تند می شود. بعضی از انواع علف های آلوده به نوعی قارچ به نام ارگوت ، باعث تورم در مفصل های پای دام می شوند و حتی برای این بیماری ها هیچ درمانی وجود ندارد.

مهمان ناخوانده

انواعی از ترکیبات سیانیدی ، مهمان خانه های ما پیش از بهار هستند، درست وقتی که به جد تصمیم گرفته ایم همه جا را تمیز کنیم و فکر می کنیم هر چه از مواد پاک کننده بیشتری استفاده کنیم ، تمیزی بیشتری را هم برای محیط زندگی به ارمغان خواهیم آورد!

اما مقادیر بالای سیانید مثل نیترات نه تنها از آب های فاضلاب به مزارع ، رودخانه ها و آب های زیرزمینی راه پیدا می کنند، بلکه روی انسان و دام هم آثار ناگواری به دنبال دارند. سیانیدها به عنوان ضدعفونی کننده های قوی استفاده می شوند، در پاک کننده ها، کودهای شیمیایی و سموم آفت کش هم میزان بالایی سیانید وجود دارد.

نشانی های اصلی مسمومیت با سیانید هم تنفسی است. وجود این سم که در بدن به شکل یک آنزیم عمل می کند، مانع انتقال اکسیژن از خون به بافت های بدن می شود. حتی دیده شده که با ورود مقادیر بالایی از این ماده شیمیایی به بدن ، گرفتگی عضلانی ، پیشرفت و توسعه پیدا می کند. گاهی هم کشیدگی های عضلانی و افزایش ضربان قلب را به دنبال دارد.

یکی از دلایل بوی بد دهان

بعضی قارچ ها در دهان حساسیت های شدید ایجاد می کنند و گاه زخم کوچکی روی مخاط لب و لثه ها و لبه قدامی زبان به جا می گذارند و گاهی این ضایعات را نسج مرده ای فرا می گیرد که تنفس همراه با بوی نامطبوعی از دهان را به همراه خواهد داشت.

سبزی ها را خوب پاک کنید

در طبیعت هم گیاهان سمی کم نیستند، شاید با شنیدن این حرف به یاد انواع قارچ های وحشی می افتیم که اتفاقا سمی هم هستند، اما بسیاری از گیاهان علوفه ای که گاهی به اشتباه حتی ممکن است لابه لای سبزیجات خوراکی وجود داشته باشند، در بدن عوارضی از سمی بودن نشان می دهند، گیاهانی مثل آروگراس ، جانسون گراس ، سودان گراس ، ذرت خوشه ای ، گیلاس وحشی سیاه و....

بهتر است برای جلوگیری از مسمومیت با گیاهان وحشی سمی ، سبزیجات را به دقت از علف های نابجا پاک کنید و اگر آنها را به صورت آماده و خرد شده مصرف می کنید، حتما از سلامت آن و نبود علف های هرز لابه لای آن مطمئن شوید.

بسیاری از همین علف هرز مضر، در دام ها مشکلاتی نظیر سقط جنین ایجاد می کنند که محققان ، موارد مشابهی را در انسان بررسی کرده اند و به نتایج تلخی رسیده اند، اثرات بعضی از این سموم ، درست مانند آثار سوئ ناشی از هوای آلوده و انواع گازهای آلوده صنعتی در معادن روی کارگران است.

محققان ایرانی در تلاش برای کم کردن آلودگی ها

گروهی از استادان دانشگاه علوم پزشکی مازندران ، با همکاری کارشناسانی از سازمان های مختلف با توجه به سطح بالای سموم شیمیایی در این استان و در سطح کشور، تصمیم گرفتند پروفایلی از ایمنی شیمیایی استان تهیه کنند که هرچند این گروه از ابتدای امسال کار خود را آغاز کرده اند، اما هنوز تا رسیدن به اهداف سلامت گرایانه جامعه ، راه طولانی در پیش دارند. این گروه معتقدند پروفایل استانی ایمنی شیمیایی ، نشان دهنده وضعیت موجود و نیازهای آینده و مدیریت جامع مواد شیمیایی و پیشگیری از خطرات و حوادث شیمیایی است.

این پروفایل درخصوص نوع ، مقادیر تولید مواد شیمیایی ، فرموله کردن واردات ، حمل ونقل ، استفاده و انهدام ، اولویت ها را بررسی می کند و سعی دارد با شناسایی سموم کشاورزی و مواد شیمیایی مورد استفاده در بسیاری از کارخانه ها و کارگاه ها، از اثرات مستقیم سموم و مواد شیمیایی بر سلامت جامعه ، بویژه کارگران و کشاورزان بکاهد و بر فروشندگان و عرضه کنندگان سموم و مواد شیمیایی و میزان توجه آنها به هشدارهای لازم در این زمینه برای مشتریان نظارت و کنترل داشته باشد.

هرچند این تلاش در نوع خود حرکت مثمرثمری است ، اما به نظر می رسد تا وقتی که گروه های بیشتری در این زمینه در دیگر مراکز علمی تشکیل نشود و به طور همه جانبه این مساله را بررسی نکند ، مشکل به قوت خود باقی خواهد ماند.