دیابت‌ و ‌آینده‌ شیرین آن‌

پزشکان می‌توانند دیابت و دشواری‌هایی را که به بار می‌آورد، آنقدر خوب کنترل کنند که افراد مبتلا بتوانند زندگی عادی خود را پی بگیرند. در درمان دیابت، توازن در رژیم غذایی، ورزش و دارودرمانی درجه اهمیت بالایی دارد. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO) بیش از 180 میلیون نفر در جهان مبتلا به دیابت هستند که البته این آمار متغیر بوده و گاهی به بیش از 200 میلیون نفر نیز می‌رسد. به گفته این سازمان، در صورت انجام ندادن اقداماتی مبنی بر کاهش این همه‌گیری، آمار مبتلایان به دیابت تا سال 2030 بیش از 2 برابر خواهد شد.

سال گذشته به طور تقریبی 1/1 میلیون نفر در اثر دیابت جان خود را از دست دادند که حدود 80 درصد این مرگ و میرها در کشورهایی با درآمد پایین و متوسط رخ می‌دهد. به گفته سازمان بهداشت جهانی تا سال 2025، آمار مبتلایان به دیابت در کشورهای در حال توسعه به دلیل رشد جمعیت، بالا رفتن سن، رژیم غذایی نامناسب، چاقی و زندگی کم‌تحرک، افزایش خواهد یافت. طبق ارزیابی سازمان بهداشت جهانی، در سال 2025، اکثر افراد مبتلا به دیابت در کشورهای توسعه یافته، 65 سال به بالا بوده و این در حالی است که بیشتر بیماران 45 تا 64 ساله در کشورهای در حال توسعه، بیشتر در سال‌های تولید، دچار این بیماری می‌شوند. موسسه بین‌المللی دیابت (IDF) پیش‌بینی می‌کند که در این دوره زمانی، کشورهای در حال توسعه، حدود 80 درصد از جمعیت دیابتی را به خود اختصاص خواهند داد.

دیابت نوع یک، به دلیل این که در سنین پیش از 40 سال و اغلب در سنین نوجوانی بروز می‌کند به دیابت کودکان موسوم است.

و اما دیابت نوع 2، زمانی ایجاد می‌شود که بدن قادر به ساخت انسولین کافی نبوده یا در صورت تولید انسولین به خوبی عمل نمی‌کند. این نوع دیابت با چاقی رابطه مستقیم دارد و بیشتر در افراد بالای 40 سال بروز می‌کند. این نوع دیابت شایع‌ترین نوع بوده و حدود 80 درصد مبتلایان را شامل می‌شود.

محاسبات نشان می‌‌دهد که بینش از 300 میلیون نفر  در مرحله پیش از بیماری قرار دارند و تخمین‌زده شده است که تا سال 2025، این آمار به حدود 500 میلیون نفر برسد و نیز طبق همین تخمین‌ها تا سال 2025، جنوب‌شرق آسیا بیشترین شیوع مرحله بیش از بیماری را با ‌آمار 5/13 درصد و بعد از آن اروپا با حدود 9/10 درصد قرار خواهد داشت.

به طور قطع طی دهه‌‌‌های آتی، درمان با انسولین جای خود را به روش‌‌های دیگر خواهد داد. یکی از رو‌ش‌ها استفاده از وسایل مکانیکی است که شامل حسگرهای قابل کاشت گلوکز و سیستم‌‌های دمنده و قابل کاشت انسولین و پیوند موفقیت‌آمیز پانکراس یا سلول‌های انسولین‌ساز بتا در غیاب نیاز به درمان‌های ایمنی به منظور جلوگیری از عدم پذیرش عضو می‌باشد و به همین منظور افرادی که از پیوند استفاده می‌کنند مستلزم استفاده از داروهای قوی‌‌تری هستند که معمولا این داروها گران‌قیمت بوده و نهایتا مشکلات بهداشتی دیگری ایجاد می‌کند. دانشمندان برای جلوگیری از عدم پذیرش عضو، تحقیقات خود را روی تولید داروهای کم‌ضررتر و روش‌‌های بهتر پیوند سلول‌‌های بتا انجام می‌‌دهند. محققان با استفاده از فناوری‌‌های زیست‌ مهندسی، سعی می‌کنند سلول‌های «بتا»ی مصنوعی بسازند که در پاسخ به سطح بالای گلوکز خون انسولین ترشح کنند.

به تازگی، محققان دانشگاه «آلبرتا» در «ادمونتون» خبر از نتایج امیدبخشی در پیوند جزایر لانگرهانس پانکراس در 7 بیمار مبتلا به دیابت نوع یک دادند. در زمان انتشار این خبر، تمام 7 بیماری که تحت عمل این پیوند قرار گرفته بودند تا 14 ماه پس از انجام این عمل از تزریق انسولین راحت بودند. موسسه دیابت اطفال با انجام آزمایش‌های بالینی سعی در بازسازی پیشرفت‌های محققان «ادمونتون» ‌دارند. دانشمندان با شناخت‌هایی که از این آزمایش کسب کردند، امیدوارند که روش‌‌های برداشت و پیوند جزایر لانگرهانس را بهبود بخشیده و اطلاعات خود را  راجع به فرآیندهای ایمنی که در پذیرش یا عدم پذیرش پیوند جزایر تاثیر می‌گذارد بالا برند.

در آینده، انسولین از طریق اسپری، قرص یا پت‌هایی که روی بدن قرار داده می‌شود، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این گونه وسایل هر روز در حال پیشرفت هستند تا جایی که بدون نیاز به سوراخ کردن نوک انگشت بیمار، اندازه‌گیری سطح قند خون امکان پذیر باشد. طبق مطالعاتی که محققان در دانشگاه‌های «میامی» و «ورمونت» روی بیماران مبتلا به دیابت نوع یک و 2 انجام دادند، نشان داد که انسولین انستنشاقی در کنترل علائم دیابت حداقل تاثیر را داشته و هیچ گونه عوارض جانبی ندارد. این نوع سیستم ارائه‌کننده انسولین، انسولین پودری را مستقیما وارد ریه‌ها کرده و از این طریق روش مدیریتی دو نوع دیابت را تسهیل می‌‌کند. انسولین‌ پودری برای نگهداری به یخچال نیاز نداشته و چون از طریق جریان خون جذب شده و وارد ریه‌ها می‌شود، نیازی به تزریق‌های زیرپوستی نیست. دیابت نوع یک هنوز به تزریق انسولین کم در زمان خواب نیاز دارد. در آینده استفاده از انسولین‌هایی در قالب قرص و پت، امکان‌پذیر خواهد شد. تمام این تجهیزات پیشرفته چهره دیابت را به آن گونه‌ای که ما می‌شناسیم دگرگون می‌کند.

محققان همچنین به دنبال مطالعه روی علت و عوامل دیابت و راه‌های پیشگیری و درمان این اختلال هستند. دانشمندان به دنبال ژن‌هایی هستند که ممکن است در دیابت نوع یک و 2 دخیل باشند. برخی از شاخص‌های ژنتیکی دیابت نوع یک شناسایی شده‌اند و این احتمال وجود دارد که گروهی از افراد مبتلا به دیابت نوع یک شناسایی شوند که در معرض خطر هستند. آزمایش‌‌های پیشگیرانه‌ای که روی دیابت نوع یک صورت گرفت گونه‌هایی از افراد را که در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع یک هستند، شناسایی می‌کند و از طریق دوزهای کم‌انسولین یا از عوامل مشابه انسولین به منظور پیشگیری از دیابت نوع یک به درمان آنها می‌پردازند.

در دیابت نوع 2، تمرکز بیشتر، روی راه‌های پیشگیری از دیابت است. راهکارهای پیشگیرانه شامل شناسایی افراد در معرض خطر بالا و تشویق آ‌نها به کم کردن وزن، فعالیت جسمانی بیشتر و پیروی از برنامه غذایی سالم است. دیگر برنامه‌های پیشگیرانه دیابت روی جلوگیری از شیوع این اختلال در جمعیت پرخطر متمرکز است که این جمعیت را افرادی با میزان گلوکز ثابت، امریکایی‌هایی با نژاد آفریقایی، اهالی اصیل آلاسکا، سرخپوستان امریکایی، امریکایی‌های جزیره‌نشین اقیانوس آرام و آسیایی، امریکایی‌های اسپانیایی یا زنانی که مبتلا به دیابت دوران حاملگی بودند، دربر می‌گیرد.

در حال حاضر، علاوه بر این روش‌هایی که در خصوص درمان و پیشگیری از دیابت ذکر شد، دانشمندان راهکارهایی را درخصوص کاهش وزن در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 مورد بررسی قرار می‌دهند.

ندا اظهری