طبق تحقیقات صورت گرفته روی گسل های تهران، خطرناک ترین مناطق از نظر وقوع زلزله، اراضی و مناطق محدوده های زیر هستند.
1- گسل شرق تهران که شامل اراضی سرخه حصار، بزرگراه شهید بابایی، امجدیه و سیدخندان می شود.
2- محدوده گسل ملاصدرا که از خیابان شریعتی شروع و تا شهرک غرب ادامه دارد. مناطق ونک، میرداماد، سعادت آباد و برج میلاد بر روی گسل ملاصدرا قرار دارند.
3- گسل شمال تهران که از لشکرک و سوهانک شروع می شود و تا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سوی غرب می رود و در مسیر خود مناطق نیاوران، زعفرانیه، الهیه، فرمانیه و تجریش را در بر می گیرد.
4- گسل شهرری که در زمان فعالیت به یکی از پرتلفات ترین گسلهای ایران و جهان تبدیل می شود و از جاده خاوران شروع و پس از گذر از دولت آباد روی جاده کمربندی تهران پایان می یابد.
طبق این تحقیقات تنها مناطق امن تهران که در زمان زلزله کمترین آسیب را می بیند: خیابان انقلاب، اطراف آزادی، راه آهن، اطراف میدان شوش، بازار تهران، مولوی، بهارستان، امیریه، 17 شهریور، کارگرجنوبی، امام خمینی ره و جمهوری اسلامی هستند.
دوره بازگشت
محققان با بررسی و مطالعه نقش گسل شمال و جنوب تهران در وقوع زلزله به این فکر افتادند که احتمالا دوره بازگشت زلزله مهم در گسلهای نزدیک تهران خیلی طولانی تر از آن چیزی است که بشر بتواند آن را ثبت کند. یک تئوری این است که گسل شمال تهران دوره بازگشتی 7 هزار ساله دارد، اما برای به یقین رسیدن در این مورد باید بررسی های بیشتری روی رسوبات جوان هولوسن در گسل شمال تهران صورت گیرد در بررسی و مطالعه ای دیگر، طبق آمار و اطلاعاتی که از زلزله ناحیه تهران و شهر ری ثبت شده است. دوره بازگشت برای تهران و شهرری را به طور متوسط 158 سال می دانند که درستی این احتمال بیش از 70 درصد است و این یک هشدار است برای همه، چه مردمی که در تهران زندگی می کنند و چه مسوولان چراکه آخرین زلزله تهران 172 سال پیش اتفاق افتاده است و بر همین اساس وقوع زلزله در تهران 14 سال تاخیر زمانی دارد و ما هر لحظه باید انتظار این حادثه ناگوار را داشته باشیم که در آن بیش از یک میلیون ساختمان تخریب و افراد بی گناه زیادی که تعداد آنها شاید بیش از یک ونیم میلیون باشد جان خود را از دست می دهند.
چه باید کرد؛
یکی از دانشمندان بزرگ می گوید: «انسان های پیروز کسانی نیستند که اشتباه نکنند، انسان های پیروز کسانی هستند که یک اشتباه را دو بار تکرار نکنند». چرا ما باید همیشه یک اشتباه را چندین بار تکرار کنیم، چرا باید از همین امروز کارشناسان و اساتید دانشگاه ها زمین لرزه آینده تهران را تسلیت بگویند، چرا از فاجعه بم و رودبار درس نگیریم و بعد از حادث شدن فاجعه سعی در مدیریت و کنترل آن بکنیم، چرا باید هموطنان عزیزمان را در کفن پیچیده و عده ای دیگر را زیر آوار ببینیم و بعد به فکر چاره باشیم، چرا باید در تهران زندگی کنیم که هرلحظه انتظار یک فاجعه از قبل پیش بینی شده را داشته باشیم. مردم و مسوولان بیایند هشدارهای کارشناسان و مهندسان زلزله را جدی بگیرند، دولت برنامه هایی برای مقاوم سازی ساختمان ها ارائه نماید، ارگان های مهندسی و قوی مسوولیت نظارت بر ساخت و ساز کشور، بخصوص مناطق زلزله خیز را به عهده بگیرند، ساختمان های قدیمی را تخریب و به جای آنها ساختمان های مقاوم در برابر زلزله بنا کنند، دولت از طریق رسانه ها و همایش هایی مردم را با زلزله و اقدامات لازم در برابر آن آشنا سازد و همچینن مردم تهران را تشویق به ترک تهران کند و برای کسانی که حاضر به ترک تهران می شوند، امتیازاتی قائل شود، گسترش شهرها و ساخت وسازها با یک طرح جامع و با مشورت با مهندسان و کارشناسان زلزله و معماری، عمران و جغرافیا صورت گیرد، ساخت ساختمان ها و محوطه هایی در نزدیک شهر و در جایی که از لحاظ زلزله امن است تا در صورت زلزله مردم را به آنجا انتقال دهند و خدمات رسانی به آنها آسان تر و سریع تر صورت گیرد، آشنا ساختن مردم با نکات ایمنی در هنگام زلزله، ساختن برنامه های تلویزیونی و سریال هایی در رابطه با زلزله و در نهایت زلزله و آموزش در برابر آن را به عنوان یک واحد درسی در برنامه درسی مدارس قرار دهند.
خالد رضایی
کارشناس جغرافیای طبیعی