محاصره ناکام
آمریکا و رژیمصهیونیستی بههمراه تعدادی از کشورهای حاشیه خلیجفارس، روز ۹ اسفند ماه با حمله به کشورمان جنگی گسترده را آغاز کردند. در همان ساعات اولیه تجاوز نظامی علیه کشورمان نیروهای مسلح ایران پاسخ شدیدی به کشورهای متخاصم دادند و پایگاههای آمریکا در کشورهای مختلف و همچنین مناطقی از سرزمینهای اشغالی را در هم کوبیدند.
آنطور که مقامات آمریکا از جمله رئیسجمهور این کشور، دونالد ترامپ اعلام کرد، قرار بود این جنگ سهروز بیشتر دوام نیاورد اما پس از ۴۰ روز جنگ آنها تقاضای آتشبس کردند. پس از آنکه دشمنان ایران متوجه شدند از مسیر نظامی نمیتوانند به اهداف خود برسند، محاصره دریایی را اجرا کردند. محاصرهای که از نظر کارشناسان در عمل ممکن نیست و این امکان وجود ندارد که همه ترددها با ناوهای آمریکا در آبهای آزاد مورد رصد قرار گیرد. ایران با برخورداری از بیش از ۸۷۵۵ کیلومتر مرز خشکی و دریایی و همسایگی با ۱۵ کشور (شامل روسیه، ترکیه، پاکستان، ترکمنستان و جمهوریهای آسیای میانه)، یکی از کمنظیرترین موقعیتهای ژئواکونومیک جهان را دارد.
همکاری بخش خصوصی و دولت
درست است که محاصره دریایی از سوی آمریکا اعلام شده اما در واقع این موضوع بیش از اینکه در عمل کارایی داشته باشد، نوعی جنگ روانی است. ایران اکنون مسیرهای ترانزیت کالاهای اساسی را جایگزین کرده و برخی کالاها را از شمال کشور وارد کرده است. رضا رستمی، رئیس کمیسیون حملونقل ترانزیت و لجستیک اتاق بازرگانی ایران، میگوید: بخش خصوصی حملونقل به کمک دولت آمده و با رایزنی با کشورهای همسایه، مسیرهای دسترسی متعددی از شرق و غرب و شمال و جنوب کشور ایجاد شده است تا نیازهای کشور به کالاهای اساسی در زمان جنگ تحمیلی تأمین شود. اگرچه تنگه هرمز یکی از حیاتیترین شریانهای تجارت دریایی ایران محسوب میشود اما تمام مسیر واردات کشور به این منطقه محدود نمیشود. مهراد عباد، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران نیز تاکید کرده در حال حاضر تنها حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از کالاهای مورد نیاز کشور از مرزهای جنوبی تامین میشود. این آمار بهتنهایی نشان میدهد که حتی در شرایط فشار، بخش قابل توجهی از واردات از مسیرهای دیگر انجام میگیرد.
براساس آمار جدید منتشرشده از تنگه هرمز، بین تاریخهای ۴ مارس تا ۲۰ آوریل، ۱۸۷کشتی از این مسیر عبور کردهاند که نشاندهنده تمرکز تجارت جهانی در دست چند کشور خاص است. دراین بین،چین وهنگکنگ با ۲۰درصدسهم، در صدر قرار دارند. پس از آنها، یونان با ۱۶ درصد، سهم قابل توجهی از حملونقل دریایی را به خود اختصاص داده است. همچنین ایران و امارات هرکدام با ۱۲.۳درصد در این آمار جای دارند.
فعالسازی کریدور ترانزیتی با پاکستان
طی ماههای اخیر تشدید ناامنیهای مرزی میان پاکستان و افغانستان، بخشی از مسیرهای سنتی دسترسی اسلامآباد به بازارهای آسیای میانه را مختل کرده و پاکستان را به سمت جستوجوی مسیرهای جایگزین سوق داده است. در این شرایط نگاه پاکستانیها بیش از پیش به سمت ایران معطوف شده است؛ کشوری که به دلیل موقعیت چهارراهی خود در اتصال شرق، غرب، شمال و جنوب همواره نقش کلیدی در شبکه ترانزیت منطقهای داشته است. موقعیتی که حتی با وجود فشارها و محدودیتهای ناشی از تحریمها و تلاش آمریکا برای محدودسازی مسیرهای تجاری ایران، قابل حذف یا محاصره نیست و همچنان ظرفیت اثرگذاری در شبکه تجارت منطقهای را حفظ کرده است. جواد هدایتی، مدیرکل دفتر ترانزیت و حملونقل بینالمللی سازمان راهداری و حملونقل جادهای، فعالسازی این کریدور را گامی مهم برای تقویت همکاریهای اقتصادی و تسهیل جابهجایی کالا میان دو کشور توصیف کرد.
وی با اشاره به اینکه پاکستان با جمعیتی حدود ۲۵۵ میلیون نفر یکی از بازارهای مهم منطقه برای صادرات ایران بهویژه در حوزه انرژی است، افزود: گاز از مهمترین اقلام صادراتی ایران به این کشور محسوب میشود. پاکستان دارای تفاهمنامههای اقتصادی با چین است و از طریق بنادر مهم خود مانند گوادر، کراچی و پورت قاسم ظرفیت قابل توجهی برای تجارت دریایی و اتصال به زنجیره تامین منطقهای دارد. این کشور همچنین از مسیر ایران میتواند به بازارهای آسیای میانه دسترسی بهتری پیدا کند.
شکستن محاصره با ظرفیت کریدورها
با تداوم محاصره دریایی ترامپ، ساختار لجستیک و تجارت خارجی ایران وارد مرحلهای تازه از بازتعریف شده است؛ مرحلهای که در آن، اتکای صرف به مسیرهای جنوبی جای خود را به یک شبکه چندمسیره داده است.
در این میان، دریای خزر بهعنوان مهمترین نقطه ثقل این تحول، از یک مسیر پشتیبان به یک «شریان حیاتی» ارتقا یافته است. بنادر شمالی ایران شامل انزلی، امیرآباد و آستارا اکنون در کانون توجه قرار گرفتهاند؛ بنادری که امکان اتصال مستقیم به روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و سایر بازارهای اوراسیا را فراهم میکنند.
در کنار مسیرهای دریایی، تقویت مسیرهای زمینی و ریلی نیز به یکی از ارکان اصلی تابآوری تبدیل شده است. ایران با برخورداری از ارتباط زمینی با بیش از هفت کشور و دسترسی به شبکههای ریلی منطقهای، توانسته بخشی از فشار ناشی از ریسکهای دریایی را جبران کند. مسیرهای ریلی بهویژه در اتصال به چین و آسیای مرکزی، زمان حمل را به حدود ۱۲ تا ۱۶ روز کاهش دادهاند که برای بسیاری از تجار قابل قبول است. مسئولان حوزه تجارت نیز تاکید دارند که در شرایط فعلی، نگرانی جدی درباره تامین و جابهجایی کالا وجود ندارد. بهگفته آنها، تنوع مسیرها، همکاری کشورهای همسایه و استفاده از ظرفیت بنادر منطقهای، امکان تداوم جریان تجارت را فراهم کرده است.
همکاری بخش خصوصی و دولت
درست است که محاصره دریایی از سوی آمریکا اعلام شده اما در واقع این موضوع بیش از اینکه در عمل کارایی داشته باشد، نوعی جنگ روانی است. ایران اکنون مسیرهای ترانزیت کالاهای اساسی را جایگزین کرده و برخی کالاها را از شمال کشور وارد کرده است. رضا رستمی، رئیس کمیسیون حملونقل ترانزیت و لجستیک اتاق بازرگانی ایران، میگوید: بخش خصوصی حملونقل به کمک دولت آمده و با رایزنی با کشورهای همسایه، مسیرهای دسترسی متعددی از شرق و غرب و شمال و جنوب کشور ایجاد شده است تا نیازهای کشور به کالاهای اساسی در زمان جنگ تحمیلی تأمین شود. اگرچه تنگه هرمز یکی از حیاتیترین شریانهای تجارت دریایی ایران محسوب میشود اما تمام مسیر واردات کشور به این منطقه محدود نمیشود. مهراد عباد، عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی تهران نیز تاکید کرده در حال حاضر تنها حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از کالاهای مورد نیاز کشور از مرزهای جنوبی تامین میشود. این آمار بهتنهایی نشان میدهد که حتی در شرایط فشار، بخش قابل توجهی از واردات از مسیرهای دیگر انجام میگیرد.
براساس آمار جدید منتشرشده از تنگه هرمز، بین تاریخهای ۴ مارس تا ۲۰ آوریل، ۱۸۷کشتی از این مسیر عبور کردهاند که نشاندهنده تمرکز تجارت جهانی در دست چند کشور خاص است. دراین بین،چین وهنگکنگ با ۲۰درصدسهم، در صدر قرار دارند. پس از آنها، یونان با ۱۶ درصد، سهم قابل توجهی از حملونقل دریایی را به خود اختصاص داده است. همچنین ایران و امارات هرکدام با ۱۲.۳درصد در این آمار جای دارند.
فعالسازی کریدور ترانزیتی با پاکستان
طی ماههای اخیر تشدید ناامنیهای مرزی میان پاکستان و افغانستان، بخشی از مسیرهای سنتی دسترسی اسلامآباد به بازارهای آسیای میانه را مختل کرده و پاکستان را به سمت جستوجوی مسیرهای جایگزین سوق داده است. در این شرایط نگاه پاکستانیها بیش از پیش به سمت ایران معطوف شده است؛ کشوری که به دلیل موقعیت چهارراهی خود در اتصال شرق، غرب، شمال و جنوب همواره نقش کلیدی در شبکه ترانزیت منطقهای داشته است. موقعیتی که حتی با وجود فشارها و محدودیتهای ناشی از تحریمها و تلاش آمریکا برای محدودسازی مسیرهای تجاری ایران، قابل حذف یا محاصره نیست و همچنان ظرفیت اثرگذاری در شبکه تجارت منطقهای را حفظ کرده است. جواد هدایتی، مدیرکل دفتر ترانزیت و حملونقل بینالمللی سازمان راهداری و حملونقل جادهای، فعالسازی این کریدور را گامی مهم برای تقویت همکاریهای اقتصادی و تسهیل جابهجایی کالا میان دو کشور توصیف کرد.
وی با اشاره به اینکه پاکستان با جمعیتی حدود ۲۵۵ میلیون نفر یکی از بازارهای مهم منطقه برای صادرات ایران بهویژه در حوزه انرژی است، افزود: گاز از مهمترین اقلام صادراتی ایران به این کشور محسوب میشود. پاکستان دارای تفاهمنامههای اقتصادی با چین است و از طریق بنادر مهم خود مانند گوادر، کراچی و پورت قاسم ظرفیت قابل توجهی برای تجارت دریایی و اتصال به زنجیره تامین منطقهای دارد. این کشور همچنین از مسیر ایران میتواند به بازارهای آسیای میانه دسترسی بهتری پیدا کند.
شکستن محاصره با ظرفیت کریدورها
با تداوم محاصره دریایی ترامپ، ساختار لجستیک و تجارت خارجی ایران وارد مرحلهای تازه از بازتعریف شده است؛ مرحلهای که در آن، اتکای صرف به مسیرهای جنوبی جای خود را به یک شبکه چندمسیره داده است.
در این میان، دریای خزر بهعنوان مهمترین نقطه ثقل این تحول، از یک مسیر پشتیبان به یک «شریان حیاتی» ارتقا یافته است. بنادر شمالی ایران شامل انزلی، امیرآباد و آستارا اکنون در کانون توجه قرار گرفتهاند؛ بنادری که امکان اتصال مستقیم به روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و سایر بازارهای اوراسیا را فراهم میکنند.
در کنار مسیرهای دریایی، تقویت مسیرهای زمینی و ریلی نیز به یکی از ارکان اصلی تابآوری تبدیل شده است. ایران با برخورداری از ارتباط زمینی با بیش از هفت کشور و دسترسی به شبکههای ریلی منطقهای، توانسته بخشی از فشار ناشی از ریسکهای دریایی را جبران کند. مسیرهای ریلی بهویژه در اتصال به چین و آسیای مرکزی، زمان حمل را به حدود ۱۲ تا ۱۶ روز کاهش دادهاند که برای بسیاری از تجار قابل قبول است. مسئولان حوزه تجارت نیز تاکید دارند که در شرایط فعلی، نگرانی جدی درباره تامین و جابهجایی کالا وجود ندارد. بهگفته آنها، تنوع مسیرها، همکاری کشورهای همسایه و استفاده از ظرفیت بنادر منطقهای، امکان تداوم جریان تجارت را فراهم کرده است.
