تختِ گاز مصرف نکنیم
کشورمان در حالی با بحران ناترازی گاز مواجه است که از نظر ذخایر و تولید، یکی از قدرتهای بزرگ جهان بهشمار میرود. براساس آمارها، ایران با در اختیار داشتن حدود ۱۷ درصد ذخایر گاز جهان، دومین دارنده این منابع است و در رتبه سوم تولید جهانی قرار دارد. با وجود جایگاه ایران در ذخایر گاز طبیعی، هر سال شاهد ناترازی جزئی در این بخش هستیم، بهطوریکه مصرف از تولید پیشی میگیرد و شاید به این دلیل است که حدود ۷۳ تا ۷۵ درصد از سبد انرژی کشور به گاز وابسته است.
تولید گاز ایران در سالهای اخیر به حدود ۲۴۵ میلیارد مترمکعب در سال رسیده اما مصرف نیز تقریبا همسطح تولید و حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ میلیارد مترمکعب قرار دارد. این به آن معناست که تقریبا تمام گاز تولیدی در داخل مصرف میشود و سهم صادرات بسیار محدود باقی مانده است؛ موضوعی که عملا ظرفیت درآمدزایی این بخش برای کشور را کاهش و فشار بر شبکه داخلی را افزایش داده است. در همین حال مصرف گاز در زمستان، مخصوصا بهمنظور مصرف خانگی، از تولید هم بالاتر میرود و باعث ناترازی میشود.میزان رشد مصرف نیز نگرانکننده است. طی یک دهه اخیر، مصرف گاز در ایران بیش از ۶۰ درصد رشد کرده و به یکی از بالاترین سطوح در جهان رسیده است. بخش خانگی، تجاری و صنایع کوچک بیشترین سهم را در این افزایش دارند؛ بهطوریکه در روزهای سرد سال، بیش از دوسوم گاز تولیدی کشور در این بخشها مصرف میشود. این الگوی مصرف نشاندهنده شدت انرژی بالا و نبود بهرهوری در مصرف است.در چنین شرایطی، ناترازی گاز در فصل زمستان به اوج میرسد. با افزایش مصرف خانگی، اولویت تأمین به این بخش داده میشود و در نتیجه صنایع و نیروگاهها با محدودیت یا قطع گاز مواجه میشوند. این وضعیت علاوه بر کاهش تولید صنعتی، به افزایش مصرف سوختهای آلاینده مانند مازوت منجر میشود که پیامدهای زیستمحیطی قابلتوجهی به همراه دارد. در واکنش به این شرایط، وزارت نفت برای سال ۱۴۰۵ برنامهای چهارمحوره برای مدیریت مصرف تدوین کرده است.
۴ محور برای مدیریت مصرف
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز چهار محور اصلی شامل جایگزینسازی و بهینهسازی مصرف، محدودیت و سهمیهبندی هوشمند، اولویتبندی و اطلاعرسانی و اقدامهای فرهنگی را از مهمترین اقدامات برای بهینهسازی مصرف اعلام کرد. او درباره برنامه مدیریت مصرف گاز در سالجاری گفت: برای هر یک از این محورها، برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت طراحی شده که اجرای آنها در سطح استانها از طریق کارگروههای انرژی با محوریت استانداریها پیگیری میشود.
معاون وزیر نفت با بیان اینکه هدف اصلی این بسته سیاستی، حفظ پایداری شبکه گاز کشور در عین صیانت از حقوق مشترکان است، افزود: در کنار تلاش حداکثری برای تعمیرات و بازسازی بخشهای آسیبدیده در پارس جنوبی و بازگشت به ظرفیت تولید پیشین، ناگزیر هستیم از تمام ابزارهای مدیریت مصرف، از اصلاح الگوی مصرف گرفته تا اعمال محدودیتهای هدفمند در بخشهای مختلف بهره بگیریم.
توکلی با اشاره به عملکرد شرکتهای گاز استانی در حوزه پروژههای بهینهسازی، گفت: از میان ۳۱ شرکت گاز استانی، ۲۰ شرکت تاکنون نسبت به عقد قرارداد در قالب این طرح اقدام کردهاند و هشت شرکت توانستهاند برنامه عملیاتی را بهطور کامل اجرا کنند.
وی با اشاره به نقش شرکتهای کارور در اجرای سیاستهای بهینهسازی مصرف بیان کرد: با ۴۷ شرکت کارور فعال قرارداد امضا شده و این تعداد بهطور مستمر هر هفته افزایش مییابد.
آمارها نشان میدهد استان تهران و استانهای شمالی کشور بهویژه بهدلیل تمرکز گلخانهها و مرغداریها ظرفیت بسیار بالایی برای صرفهجویی انرژی دارند. حدود ۳۳ درصد مرغداریهای کشور در سه استان گیلان، مازندران و گلستان قرار دارند که این موضوع میتواند از محورهای اصلی برنامههای بهینهسازی در این مناطق باشد.
براساس مصوبه هیأت وزیران درباره پیشآگهی مصرف، شرکتهای گاز استانی موظفند مصرف مشترکان را پیشبینی و به آنها پیامک اطلاعرسانی ارسال کنند. برای مثال به مشترک اعلام شود هماکنون در پله چهارم مصرف قرار دارد و اگر الگوی مصرف پارسال خود را تکرار کند، مبلغ قبض او چه مقدار خواهد شد. تجربه نشان داده چنین اطلاعرسانی شفافی بهطور مستقیم بر رفتار مصرفی مردم اثر میگذارد و آنها متناسب با این اطلاعات، الگوی مصرف خود را تنظیم میکنند.
در کنار سیاستگذاری و ابزارهای فنی، بدون همراهی مردم و مدیریت مصرف در سطح خانوار و واحدهای اداری و صنعتی، دستیابی به پایداری پایدار شبکه گاز ممکن نخواهد بود.
چالشی به نام مصرف
مصرف گاز یکی از مهمترین چالشهای بخش انرژی در کشور است، زیرا سهم بزرگی از تولید برق و تأمین انرژی کشور به گاز طبیعی وابسته است. بهعنوان مثال سالانه حدود ۸۰ میلیارد مترمکعب گاز در نیروگاهها مصرف میشود و این موضوع نشان میدهد مدیریت صحیح این منبع میتواند تأثیر قابلتوجهی بر اقتصاد و امنیت انرژی کشور داشته باشد. یکی از راهکارهای مهم در این زمینه، افزایش بهرهوری نیروگاههای گازی است. تبدیل نیروگاههای گازی به سیکل ترکیبی میتواند با همان میزان مصرف گاز، حدود ۶۰ درصد برق بیشتری تولید کرده و از اتلاف انرژی جلوگیری کند. با اینحال اصلاح ساختار حکمرانی انرژی نیز نقش مهمی در بهینهسازی مصرف گاز دارد. کارشناسان معتقدند ریشه اصلی بحران ناترازی گاز در ساختار اقتصادی و سیاستگذاری انرژی نهفته است. قیمتگذاری یارانهای، نبود انگیزه برای صرفهجویی، شدت انرژی بالا و وابستگی شدید به میدان پارسجنوبی ازجمله عواملی بوده که این بحران را تشدید کرده است. درمجموع، ناترازی گاز در کشورمان نه ناشی از کمبود منابع، بلکه نتیجه ترکیب مصرف بیرویه، اتلاف گسترده و ضعف مدیریت است. تداوم این روند میتواند امنیت انرژی کشور را با چالشهای جدیتری مواجه کند؛ مگر آنکه اصلاحات اساسی در حوزه مصرف، سرمایهگذاری و سیاستگذاری بهطور همزمان به اجرا درآید.
۴ محور برای مدیریت مصرف
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز چهار محور اصلی شامل جایگزینسازی و بهینهسازی مصرف، محدودیت و سهمیهبندی هوشمند، اولویتبندی و اطلاعرسانی و اقدامهای فرهنگی را از مهمترین اقدامات برای بهینهسازی مصرف اعلام کرد. او درباره برنامه مدیریت مصرف گاز در سالجاری گفت: برای هر یک از این محورها، برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت طراحی شده که اجرای آنها در سطح استانها از طریق کارگروههای انرژی با محوریت استانداریها پیگیری میشود.
معاون وزیر نفت با بیان اینکه هدف اصلی این بسته سیاستی، حفظ پایداری شبکه گاز کشور در عین صیانت از حقوق مشترکان است، افزود: در کنار تلاش حداکثری برای تعمیرات و بازسازی بخشهای آسیبدیده در پارس جنوبی و بازگشت به ظرفیت تولید پیشین، ناگزیر هستیم از تمام ابزارهای مدیریت مصرف، از اصلاح الگوی مصرف گرفته تا اعمال محدودیتهای هدفمند در بخشهای مختلف بهره بگیریم.
توکلی با اشاره به عملکرد شرکتهای گاز استانی در حوزه پروژههای بهینهسازی، گفت: از میان ۳۱ شرکت گاز استانی، ۲۰ شرکت تاکنون نسبت به عقد قرارداد در قالب این طرح اقدام کردهاند و هشت شرکت توانستهاند برنامه عملیاتی را بهطور کامل اجرا کنند.
وی با اشاره به نقش شرکتهای کارور در اجرای سیاستهای بهینهسازی مصرف بیان کرد: با ۴۷ شرکت کارور فعال قرارداد امضا شده و این تعداد بهطور مستمر هر هفته افزایش مییابد.
آمارها نشان میدهد استان تهران و استانهای شمالی کشور بهویژه بهدلیل تمرکز گلخانهها و مرغداریها ظرفیت بسیار بالایی برای صرفهجویی انرژی دارند. حدود ۳۳ درصد مرغداریهای کشور در سه استان گیلان، مازندران و گلستان قرار دارند که این موضوع میتواند از محورهای اصلی برنامههای بهینهسازی در این مناطق باشد.
براساس مصوبه هیأت وزیران درباره پیشآگهی مصرف، شرکتهای گاز استانی موظفند مصرف مشترکان را پیشبینی و به آنها پیامک اطلاعرسانی ارسال کنند. برای مثال به مشترک اعلام شود هماکنون در پله چهارم مصرف قرار دارد و اگر الگوی مصرف پارسال خود را تکرار کند، مبلغ قبض او چه مقدار خواهد شد. تجربه نشان داده چنین اطلاعرسانی شفافی بهطور مستقیم بر رفتار مصرفی مردم اثر میگذارد و آنها متناسب با این اطلاعات، الگوی مصرف خود را تنظیم میکنند.
در کنار سیاستگذاری و ابزارهای فنی، بدون همراهی مردم و مدیریت مصرف در سطح خانوار و واحدهای اداری و صنعتی، دستیابی به پایداری پایدار شبکه گاز ممکن نخواهد بود.
چالشی به نام مصرف
مصرف گاز یکی از مهمترین چالشهای بخش انرژی در کشور است، زیرا سهم بزرگی از تولید برق و تأمین انرژی کشور به گاز طبیعی وابسته است. بهعنوان مثال سالانه حدود ۸۰ میلیارد مترمکعب گاز در نیروگاهها مصرف میشود و این موضوع نشان میدهد مدیریت صحیح این منبع میتواند تأثیر قابلتوجهی بر اقتصاد و امنیت انرژی کشور داشته باشد. یکی از راهکارهای مهم در این زمینه، افزایش بهرهوری نیروگاههای گازی است. تبدیل نیروگاههای گازی به سیکل ترکیبی میتواند با همان میزان مصرف گاز، حدود ۶۰ درصد برق بیشتری تولید کرده و از اتلاف انرژی جلوگیری کند. با اینحال اصلاح ساختار حکمرانی انرژی نیز نقش مهمی در بهینهسازی مصرف گاز دارد. کارشناسان معتقدند ریشه اصلی بحران ناترازی گاز در ساختار اقتصادی و سیاستگذاری انرژی نهفته است. قیمتگذاری یارانهای، نبود انگیزه برای صرفهجویی، شدت انرژی بالا و وابستگی شدید به میدان پارسجنوبی ازجمله عواملی بوده که این بحران را تشدید کرده است. درمجموع، ناترازی گاز در کشورمان نه ناشی از کمبود منابع، بلکه نتیجه ترکیب مصرف بیرویه، اتلاف گسترده و ضعف مدیریت است. تداوم این روند میتواند امنیت انرژی کشور را با چالشهای جدیتری مواجه کند؛ مگر آنکه اصلاحات اساسی در حوزه مصرف، سرمایهگذاری و سیاستگذاری بهطور همزمان به اجرا درآید.
