در همین راستا، مرکز شعر و موسیقی رسانه ملی در ایام جنگ رمضان با همکاری شاعران، خوانندگان و آهنگسازان مجموعهای از تولیدات هنری شامل ۱۷آهنگ، ۸نماهنگ و ۲مستند_دکلمه را تولید و منتشر کرد؛ آثاری که هر کدام تلاش دارند بخشی از حال و هوای آن روزها را روایت کنند. در همین راستا، جامجم با محسن صفاییفرد مدیر مرکز شعر و موسیقی و سرود رسانه ملی و امیر حقیقت خواننده و آهنگساز قطعه «الفبای شهادت» گفتوگو کرد تا روند شکلگیری این آثار و نقش آنها در ثبت و بازتاب این رویدادها بررسی شود.
طیف گسترده آثار در دفاع مقدس سوم
محسن صفاییفرد درباره مجموعه تولیدات «دفاع مقدس سوم» به جامجم گفت: این مجموعه در مرکز موسیقی سازمان صداوسیما براساس نیازهای ملی و رسانهای متنوع و همچنین بر پایه مخاطبسنجی موجود در رسانه ملی شکل گرفت و طیف گستردهای از آثار را برای گروههای مختلف مخاطبان پدید آورد. وی توضیح داد: در آثاری که تا امروز تولید شده، از سرودهای مرتبط با فضای کودک و نوجوان گرفته تا آثار ارکسترال، پاپ و حتی آثار منطقهای و بینالمللی وجود دارد؛ آثاری که حاصل همکاری هنرمندان ایران، لبنان و یمن است.
مدیر مرکز شعر و موسیقی و سرود رسانه ملی با اشاره به معیار انتخاب فرم آثار عنوان کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد این است که ظرفیتهای هنری کشور در کدام قالبها امکان بروز بیشتری دارند و سرعت عمل و فرصت مناسبتری به تولید موسیقی میدهند. وی با بیان آنکه شعر در این میان پیشگام است و قالب «مستند_دکلمه» از همین جهت اهمیت یافت، ادامه داد: صحنههای بینظیری از زندگی مردم در این روزها با همان سادگی، خود عین شعر بودند و اگر شاعر بتواند این صحنهها را عمیق و درست درک و تجربه کند، بازتاب آنها در قالب کلمات و خیال شاعرانه بسیار طبیعی خواهد بود.
او تأکید کرد که تصمیم دارند این قالب مستند_دکلمه را توسعه دهند و دو قسمتی که تاکنون تولید شده، حاصل تمرین و تجربه در این زمینه است؛ تجربهای که نشان میدهد شعر بهعنوان نهاد ادبی و حکمی مردم ایران چقدر میتواند همپای تحولات جاری حرکت کند. مدیر مرکز شعر و موسیقی و سرود رسانه ملی پیرامون انتخاب هنرمندان در تهیه و تولید آثار موسیقی و نماهنگ توضیح داد: در انتخاب شاعران، آهنگسازان و خوانندگان تلاش شد نسلهای مختلفی که برای این جنگ لباس رزم موسیقی پوشیدهاند مورد حمایت قرار گیرند. وی افزود که در این مجموعه از حضور هنرمندانی همچون استاد هادی آرزم و چهرههای شناخته شده مانند حبیب خزاییفر استفاده شده و با عزیزانی چون امیریل ارجمند، بهرام پاییز و دیگر دوستان همکاری صورت گرفته است. او همچنین به حضور چهرههای جوان و نامآشنا در موسیقی پاپ اشاره کرد و گفت: امیر حقیقت اثر «الفبای شهادت» را بسیار خوب اجرا کرد که یکی از آثار موفق مرکز موسیقی است. علاوه بر این، محمدرضا موسوی از خوانندگان موسیقی ایرانی، محمود صالحی از خوانندگان برجسته سنتی و جمعی دیگر از هنرمندان در این مسیر همراه بودند. همچنین گروههای سرود راحیل (تهران)، طریق القدس (بندر دیر)، انوارالهدی (قم) و نیز گروه کر محراب در اجرای آثار سرود در این برهه با مرکز موسیقی همکاری داشتند. صفاییفرد اضافه کرد که همه این انتخابها با هدف بهرهگیری از تمام توانمندیها و ظرفیتهای هنرمندان علاقهمند به حضور در این میدان انجام شده است.
جنگ، میدان تشخیص هنرمندان واقعی
این مدیر رسانه ملی با بیان اینکه جنگ صحنه مسئولیتپذیری و خطرپذیری و به تعبیر دکتر چمران میدان تشخیص مرد از نامرد است، ادامه داد: موسیقی نیز چنین نقشی دارد و تمامی کسانی که در این روزهای جنگ از طبقه هنرمندان به میدان آمدند، بهواقع از مردان هنر این سرزمینند و صفشان از آنان که سکوت کردند یا برای حمله به ایران هلهله کردند جدا میشود. وی این حضور را مصداق نبردی مومنانه و تمدنی دانست و اضافه کرد که این نبرد هنرمندان حقیقی خود را شناخته و در آینده نیز خواهد شناخت؛ کسانی که به این میدان آمدند، از خاطر تاریخ و حافظه مردم فراموش نخواهند شد. صفاییفرد با تأکید بر نقش موسیقی در تأثیرگذاری عمیق افزود: موسیقی بهطور طبیعی سریعترین مدیوم هنری در تأثیرگذاری و ماندگاری در خاطره و ضمیر مردم است ونقشش در تقویت روحیه ملی، همبستگی، اتحاد، انسجام و همصدایی از طریق ایجاد «کلمه واحد» انکارناپذیر است.وی ادامه داد: همین شبها و روزها مشاهده میکنید آنچه در میدان و خیابان زمزمه یا فریاد میشود، بر بستر موسیقی و ریتم شکل گرفته و در قالب سرودها، مداحیها و آثار تولیدشده تجلی یافته است؛ نقشی که با هیچ هنر دیگری قابل مقایسه نیست. زیرا مخاطب در هر جای صحنه که باشد میتواند با موسیقی همخوان و همراه شود و آن را بهعنوان یک باور مشترک و یک «حرف واحد» جمعی فریاد کند.
او در پایان تأکید کرد: موسیقی چه در تولیدات مرکز موسیقی صداوسیما باشد و چه در آثار هنرمندان و تهیهکنندگان دیگری که از طریق رسانه ملی پخش میشود، یکی از مهمترین مدیومهای هنر در روزهای خطیر مردمان و جوامع است.
تأثیرگذارترین بند شعر الفبای شهادت
امیر حقیقت، خواننده قطعه «الفبای شهادت» درباره بخشهایی از شعر که بیشترین تأثیر احساسی را برای او داشته است نیز گفت: بخشی از شعر که به «اجزای باقیمانده از این بچهها» اشاره میکند و از جدا شدن دفتر و کتاب از پیکر یک دختر شهید سخن میگوید، بسیار تکاندهنده است. تصویرسازی این بخش با برخی خاطرات جمعی از صحنههای شهادت فرماندهان شهید همپوشانی دارد و به همین دلیل تأثیر عاطفی آن در میان مخاطبان بیشتر بوده است. هنگام اجرای زنده این قطعه، معمولا در همین بخش واکنش احساسی مخاطبان بهوضوح دیده میشود. حقیقت در ادامه، ترانه اثر را مهمترین عامل تأثیرگذاری آن دانست و تأکید کرد: کمتر پیش میآید که یک قطعه موسیقی چنین فضایی شبیه روضه یا مرثیه پیدا کند و مخاطبان را تا این اندازه درگیر احساسات کند. تلاش کردیم سازها و تنظیم قطعه با حالوهوای احساسی شعر هماهنگ باشد. البته در همان مقطع همزمان روی پروژههای دیگری نیز کار میکردم که از جمله آنها قطعه «زنگ پرواز» بوده؛ اثری که در نهایت با صدای آقای صنعتگر اجرا شد و در آن از سازهای کوبهای بومی و عود برای ایجاد فضای متناسب با منطقه استفاده شد. این آهنگساز همچنین به روند همکاری خود با دفتر موسیقی رسانه ملی اشاره کرد و گفت: اگرچه در سالهای گذشته چند اثر با مرکز شعر و موسیقی تولید کردهام اما مدتی فعالیت موسیقایی خود را بهصورت مستقل پیش میبردم. به گفته او ماکت اولیه «الفبای شهادت» که شامل ملودی ساده و شعر بود بهدست مدیر دفتر موسیقی رسانه ملی رسید و پس از آن این مجموعه در روند تولید قطعه همراهی کرد. حقیقت ابراز امیدواری کرد که هنرمندان بیشتری به تولید آثار مرتبط با این رویدادها بپردازند. او تأکید کرد که ثبت و روایت این اتفاقات در حافظه فرهنگی جامعه اهمیت دارد و هنر میتواند در زنده نگهداشتن این یادها نقش مؤثری ایفا کند.
روایت مادران شهدا، الهامبخش بود
امیر حقیقت خواننده و آهنگسازی است که این روزها سراغ تولید یک اثر موسیقیایی برای دفاع مقدس سوم رفته است. او درخصوص قطعه «الفبای شهادت» و شکلگیری آن به جامجم گفت: پس از انتشار خبر شهادت رهبری و کودکان میناب در آن حادثه تلخ، بسیاری از شاعران و ترانهسرایان به سرودن آثاری در این باره پرداختند و اشعار متعددی نیز برای من ارسال شد. در میان این آثار، شعری از خانم بنائیان از شهر بروجن بهدلیل روایت صمیمی و سوزناک از حال مادران شهدا بیشتر مورد توجه قرار گرفت و در نهایت برای ساخت این قطعه انتخاب شد. حقیقت با اشاره به ویژگیهای این شعر افزود: در متن شعر علاوه بر اشاره به وطن، نوعی همسنگری و پیوند میان این کودکان و شهدای بزرگی چون شهید سلیمانی تصویر شده است. همچنین پایان یافتن مصرعها با واژه «مادر» حال و هوایی شبیه یک لالایی یا روضه مادرانه ایجاد کرده که تأثیر عاطفی ویژهای دارد. این شد که پس از انتخاب شعر، ملودی اولیه در همان روزهای نخست شکل گرفت و با همراهی حسین موسوی بهعنوان تنظیمکننده، فرآیند ضبط آغاز شد.این خواننده درباره شرایط ضبط الفبای شهادت نیز توضیح داد: همزمان با تولید قطعه، تصاویر مربوط به کودکان شهید منتشر میشد و همین موضوع فضای کار را از نظر احساسی سنگین کرده بود. با این حال قطعه آماده شد و نخستینبار در ویژهبرنامه نوروز شبکه یک و در حضور خانوادههای شهدا پخش شد. واکنش خانوادهها و عوامل برنامه بسیار تأثیرگذار بود و این شد که آنها خواستار اجرای دوباره این قطعه شدند. به دیده منت پذیرفتم و در همان برنامه یکبار دیگر بهصورت زنده الفبای شهادت اجرا شد.