نقش اقتصاد مقاومتی در تاب‌آوری اقتصاد

نکته پارادوکسیکال این است که تحریم‌های فلج‌کننده سال‌های اخیر (به‌ویژه از سال ۲۰۱۸ به بعد) اقتصاد ایران را به وضعیتی عادت داد که در قالب آن بسیاری از مسیرهای طبیعی تجارت و مالی قبلا مسدود شده بود. به عبارت دیگر، اقتصاد ایران پیش از جنگ، از بسیاری از وابستگی‌های معمول به نظام مالی سویفت، بنادر اروپایی و کشتیرانی مبتنی بر بیمه‌ رها شده بود.

جنگ تحمیلی سوم حداقل در هفته‌های اخیر هنوز نتوانسته شوکی بزرگ‌تر از تحریم‌های حداکثری ایجاد کند. اقتصاد ایران در دوران تحریم «تاب‌آوری اجباری» را تمرین کرده بود: توسعه صادرات غیرنفتی، روی‌آوردن به کشورهای همسایه و اوراسیا، شکل‌گیری بازارهای موازی ارز و طلا و رشد اقتصاد غیررسمی در این زمینه تاثیرگذار بود.

مدیریت تقاضا و کنترل تورم نسبی

برخلاف انتظار، جنگ اخیر به جهش انفجاری تورم منجر نشد. دلیل آن به این برمی‌گردد که بانک مرکزی از قبل با ابزارهایی مانند تخصیص ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی، فروش اوراق و کنترل ترازنامه بانک‌ها، تخصیص کالابرگ و نظارت بر بازار انتظارات تورمی را تا حدودی مدیریت کرده بود. مردم نیز به‌دلیل تجربه جنگ هشت‌ساله، جنگ ۱۲روزه و تحریم‌ها، از هجوم به فروشگاه‌ها خودداری کردند.

انباشت ذخایر استراتژیک

ایران در ماه‌های پیش از جنگ، ذخایر گندم، روغن، دارو و سوخت را به سطح بی‌سابقه‌ای افزایش داد. این امر از بروز شوک قیمتی و ناامنی غذایی جلوگیری کرد.

همچنین بسیاری از تأسیسات حساس ایران (مانند زیرساخت‌های هسته‌ای، پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها و مراکز سوخت‌رسانی) در اعماق زمین یا نقاط پراکنده جغرافیایی قرار دارند. حملات اسرائیل گرچه دقیق بود، اما نتوانست کل شبکه را از کار بیندازد. همچنین سامانه‌های پدافندی با وجود آسیب، اجازه ندادند ضربات به نقاط حیاتی در کشور بیش از پیش گسترش یابد و حملات متقابل انتقامی نیز در تغییر محاسبات دشمن موثر بود.

اگرچه «اقتصاد مقاومتی» گاه شعاری به نظر می‌رسد، اما در عمل برخی مؤلفه‌های آن مانند جایگزینی واردات (به‌ویژه در کالاهای نظامی و دارویی)، تقویت تولید داخلی و گسترش مبادلات پایاپای با چین، روسیه و ترکیه و کشورهای اوراسیا ظرفیت تحمل جنگ را در کشور بالا برد. به‌عنوان‌مثال، شبکه تأمین بنزین که زمانی به واردات وابستگی داشت، در زمان جنگ کاملا خودکفا بوده است.