بقایای آنتی‌ بیوتیک در گوشت؛ زنگ خطری برای سلامت عمومی

به گزارش جام جم آنلاین، گوشت یکی از منابع اصلی تأمین پروتئین و اسیدهای آمینه ضروری برای بدن انسان است و نقش مهمی در سبد غذایی خانواده‌ها دارد. در دهه‌های اخیر، با افزایش جمعیت جهان و رشد درآمد سرانه در بسیاری از کشورها، تقاضا برای مصرف گوشت به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که این روند همچنان ادامه خواهد داشت و تولیدکنندگان ناچارند برای پاسخ به این نیاز فزاینده، میزان تولید را بالا ببرند. این افزایش تولید، فشار بیشتری بر صنعت دامپروری وارد کرده و موجب شده روش‌های مختلفی برای پیشگیری از بیماری‌ها و افزایش رشد دام‌ها به کار گرفته شود.

یکی از مهم‌ترین این روش‌ها، استفاده گسترده از آنتی‌بیوتیک‌ها در دامپروری و آبزی‌پروری است. از دهه ۱۹۴۰ میلادی مشخص شد که آنتی‌بیوتیک‌ها علاوه بر درمان بیماری‌های عفونی، می‌توانند رشد دام‌ها را نیز تقویت کنند. بر اساس گزارش‌های جهانی، بخش بزرگی از داروهای ضد میکروبی در صنعت دامپروری مصرف می‌شود و حتی میزان مصرف این داروها در حیوانات تقریباً دو برابر انسان برآورد شده است. افزایش مصرف آنتی‌بیوتیک نگرانی‌هایی را درباره باقی‌ماندن این مواد در گوشت و سایر محصولات دامی ایجاد کرده است؛ چرا که سلامت انسان به طور مستقیم با کیفیت غذایی که مصرف می‌کند در ارتباط است.

در همین زمینه، زهرا نظیری از بخش پاتوبیولوژی دانشکده دامپزشکی دانشگاه شیراز به همراه یکی از همکارانش، پژوهشی را درباره بقایای آنتی‌بیوتیکی در گوشت دام و چالش‌های مرتبط با کاهش آن انجام داده‌اند.

این محققان با تمرکز بر مسئله باقی‌ماندن داروهای دامپزشکی در محصولات دامی، تلاش کرده‌اند تصویری روشن از وضعیت موجود، پیامدهای آن و راهکارهای پیشنهادی برای کنترل این مشکل ارائه دهند./ایسنا

روش کار این مطالعه به صورت مرور علمی بوده است. پژوهشگران مقالات منتشرشده بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۴ میلادی را در پایگاه‌های معتبر علمی مانند PubMed، Science Direct و Google Scholar جست‌وجو و بررسی کردند. کلیدواژه‌هایی مانند مقاومت ضد میکروبی، بقایای دارویی، کاهش بقایای دارو و محصولات دامی در این جست‌وجو به کار رفت. سپس داده‌های به‌دست‌آمده از مطالعات مختلف تحلیل شد تا تصویر جامعی از انواع آنتی‌بیوتیک‌های باقی‌مانده در گوشت، روش‌های شناسایی آن‌ها و راهکارهای کاهش خطر ارائه شود.

یافته‌های این بررسی نشان می‌دهند که آنتی‌بیوتیک‌های رایجی مانند تتراسایکلین‌ها، کینولون‌ها و پنی‌سیلین‌ها می‌توانند در بافت‌های دامی باقی بمانند و از طریق زنجیره غذایی به انسان منتقل شوند. قرار گرفتن در معرض این بقایا ممکن است باعث بروز واکنش‌های آلرژیک، ایجاد مقاومت ضد میکروبی و برهم خوردن تعادل میکروبیوتای روده شود.

میکروبیوتا به مجموعه میکروب‌های مفیدی گفته می‌شود که به طور طبیعی در روده زندگی می‌کنند و نقش مهمی در هضم غذا و تقویت سیستم ایمنی دارند.

نتایج همچنین نشان می‌دهند که با وجود تعیین حداکثر باقی‌مانده مجاز برای داروها توسط سازمان‌های بین‌المللی، اجرای دقیق این مقررات در برخی کشورها با چالش روبه‌رو است. شناسایی بقایای دارویی به دو صورت کیفی و کمّی انجام می‌شود. روش‌های میکروب‌شناسی و ایمنی‌شناسی برای تشخیص اولیه و روش‌های پیشرفته‌ای مانند طیف‌سنجی جرمی برای اندازه‌گیری دقیق مقدار دارو به کار می‌روند. برخی فرآیندهای حرارتی مانند پخت و جوشاندن می‌توانند میزان این بقایا را کاهش دهند، اما این کاهش به نوع دارو، دما و زمان پخت بستگی دارد.

بر اساس اطلاعات تکمیلی این پژوهش، یکی از مشکلات اصلی در کنترل بقایای آنتی‌بیوتیکی، نبود زیرساخت‌های کافی برای نظارت مداوم و اجرای مؤثر قوانین در برخی کشورها است. علاوه بر این، آگاهی محدود دامداران و حتی مصرف‌کنندگان درباره پیامدهای مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک، بر پیچیدگی مسئله افزوده است.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که ترکیب آزمون‌های غربالگری ساده و مقرون‌به‌صرفه با روش‌های پیشرفته تأییدی، می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر این بقایا کمک کند، هرچند نیاز به تجهیزات و نیروی متخصص از موانع اجرایی آن است.

این مطالعه که نتایج آن در فصلنامه «میکروبیولوژی کاربردی در صنایع غذایی» وابسته به انجمن پروبیوتیک و غذاهای فراسودمند ایران منتشر شده‌اند، همچنین به اهمیت رویکرد «سلامت واحد» اشاره می‌کند. رویکردی که سلامت انسان، حیوان و محیط زیست را به هم پیوسته می‌داند.

به گفته پژوهشگران، کاهش مؤثر خطرات ناشی از بقایای آنتی‌بیوتیکی تنها با اجرای هم‌زمان سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر در مصرف داروهای دامپزشکی، تقویت سیستم‌های نظارتی، افزایش آگاهی عمومی و توسعه راهکارهای جایگزین مانند استفاده از پروبیوتیک‌ها، ترکیبات گیاهی و برنامه‌های واکسیناسیون امکان‌پذیر است.

در نهایت، هرچند پخت مناسب می‌تواند تا حدی از میزان بقایا بکاهد، اما راه‌حل اساسی، پیشگیری از مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک و کنترل دقیق در مبدأ تولید است.