بازخوانی دیانت و مقاومت در الگوی ناخدا عباس

به نام آن‌که خود، ناخدای بحر وجود است. برگزاری رویداد ملی «حسینیه مقاومت» و «روز ستایشگری و نوای آیینی» در استان بوشهر، فرصتی است تا آینه تاریخ را بر چهره اسطوره‌هایی از جنس همین خاک و آب بگیریم. چهره‌هایی که نه در اسطوره‌های دور، که در جغرافیای حقیقی زیست مردمان این سامان ریشه دارند. در این میان، نام و یاد ناخدا عباس دریانورد، چونان فانوس دریایی در گذرگاه تاریخ می‌درخشد، چراغی که روشنایی‌اش از تلفیق دو عنصر بنیادین زیست بومی مردم جنوب می‌تابد: «دریا» و «دیانت». این دو، برای مردم بوشهر صرفاً عناصر محیطی یا اعتقادی نیستند، که ستون‌های اصلی زیست آنان را تشکیل می‌دهند. از دل همین زیست منحصر به فرد، گفتمان «مقاومت» چونان ثمره طبیعی «دیانت» برمی‌آید و ناخدا عباس، حلقه اتّصال این دو و نماد عینی این گفتمان است.

این ناخدای پارسا، تابلوی تمام‌نمای یک الگوی تاریخی و فرهنگی جامع است. او در قامت یک چهره تاریخی، پیشگام اقتدار دریایی ایران بود و در هیئت یک الگوی فرهنگی، تجسم همزمان تخصص، ایمان، وطن‌پرستی و هنر اصیل به شمار می‌رفت. او نشان داد که قهرمانی حقیقی، در یک‌بعدی بودن نیست، بلکه در کامل بودن و زیست چندوجهی ریشه دارد. این جامعیت، او را به پلی ناگسستنی بین دو ستون هویت جنوب بدل ساخته است. از سویی، «ناخدای موج‌ها» بود و دانش عمیق او در دریا، زبانزد خاص و عام. از سوی دیگر، «ناخدای دل‌ها» بود و به حق، پدر نوحه‌خوانی اصیل پهنه جنوب نام گرفت. او کسی بود که برای نخستین بار، نظم و ضرب آهنگین را با ذوق شاعرانه و ایمان عاشورایی درهم آمیخت و نوایی خلق کرد که پس از یک قرن، هنوز بی‌کم و کاست در جان این مردم جاری است. این نوحه‌ها، تنها مرثیه نبودند، بلکه وسیله‌ای برای انتقال فرهنگ مقاومت، غیرت دینی و حس مسئولیت‌پذیری به نسل‌ها بودند. بدین ترتیب، ناخدا عباس پیوندی زنده و پویا بین هویت دریایی عمل‌محور و عمق معنوی فرهنگ عاشورایی برقرار کرد و ثابت نمود که «دریا» و «دیانت»، دو روی یک سکه‌اند و از ترکیب آنان است که «مقاومت دیندارانه» متولّد می‌شود.

بازخوانی زندگی چنین شخصیت‌هایی، پاسخی ضروری به خلأهای هویتی جامعه معاصر است. در عصر هجوم الگوهای بیگانه و مجازی، معرفی قهرمانان بومی و ریشه‌دار که در تاریخ و جغرافیای مخاطب حاضرند، نیازی مبرم است. ناخدا عباس به نسل جوان می‌آموزد که قله‌های رفیع موفقیت و اثرگذاری، تنها در میادین مدرن امروزی نیست، بلکه در تلفیق عمیق «تخصص» و «تعهد»، «هنر» و «ایمان» در متن زندگی واقعی نیز قابل دستیابی است. داستان پر فراز و نشیب زندگی او، از هدایت کشتی در کودکی تا خدمات ملی و فعالیت‌های مذهبی، گنجینه‌ای روایی است که می‌تواند پیوند نسل‌ها را مستحکم کند. متأسفانه، غفلت نسبی نظام‌های آموزشی، فرهنگی و رسانه‌ای از این گنجینه‌های بومی، جامعه را از سرچشمه‌های اصیل الهام بخشی محروم ساخته است. در این مسیر، رویداد رسانه‌های ملی و محلی به عنوان رگ‌های ارتباطی با بدنه جامعه، نقشی بی‌بدیل در بومی‌سازی و تعمیم این روایت دارند و باید با تولید محتواهای خلاق و جذاب در قالب‌های گوناگون، به زنده نگاه داشتن این چهره‌ها همت گمارند.

اداره کل تبلیغات اسلامی استان بوشهر، با درک این ضرورت، رویکردی واقع‌گرا و مبتنی بر اسناد را در بازخوانی این شخصیت‌ها در پیش گرفته است. هدف، اسطوره‌سازی خیالی نیست، بلکه استخراج ارزش‌های ماندگار و کاربردی از زندگی آنان برای الهام‌بخشی به نسل حاضر است. نامگذاری «روز ستایشگری و نوای آیینی» و طراحی رویداد «بوشهر، حسینیه مقاومت» در ذیل گفتمان «دیانت و مقاومت»، تجلی عینی این نگاه است. تحقق کامل این رسالت، اما نیازمند همگرایی و همکاری همه نهادهای فرهنگی، آموزشی، رسانه‌ای و مردمی است. تنها با همراهی نهادهایی چون آموزش و پرورش، صداوسیما، دانشگاه‌ها، نیروی دریایی و هیئت‌های مذهبی است که می‌توان از زندگی این اسوه‌ها، پروژه‌های پژوهشی، هنری و آموزشی جامعی خلق کرد.