ایالات شکست خورده نظارت چندملیتی

موفقیت تلاش برای از میان بردن خطر جنگ جهانی اتمی ، عمدتا به کارآمدی ان.پی.تی وابسته است.

کد خبر: ۱۵۰۸۵۱

همان طور که مک گوایر می نویسد ، قبلا فرض بر این بود که به ان.پی.تی به عنوان یک موفقیت غیرمنتظره برای همکاری های بین المللی نگریسته شود ولی هم اکنون ان.پی.تی همانند دندان عقلی است که ریشه آن خراب شده و دمل چرکینی که بدنه نظام بین المللی را مسموم کرده است . ان.پی.تی براساس 2 توافق مهم مبتنی است : کشورهای غیرهسته ای در ازای چشم پوشی از دستیابی به سلاح هسته ای ، اولا حق دارند برای کاربردهای غیرنظامی به انرژی هسته ای دسترسی آزاد داشته باشند و ثانیا 5قدرتی که به داشتن سلاح هسته ای اعتراف کرده اند (ایالات متحده ، انگلستان ، روسیه ، فرانسه و چین) موظف به خلع سلاح هسته ای شده اند ولی در کنفرانس دوره ای می 2005 ، هدف واشنگتن لغو تمامی این توافقات بود. مک گوایر می گوید این موضع واشنگتن ، به طور اساسی دیدگاه خودخواهانه را تقویت می کند و مقاصد اولیه هرچه باشد، ان.پی.تی هم اکنون به ابزاری برای پیشبرد مقاصد سیاست خارجی ایالات متحده تبدیل شده است . واشنگتن ادعا دارد از این رو خواهان سختگیری در مورد ماده چهارم ان.پی.تی است تا از دستیابی کشورهای غیرهسته ای به سلاح هسته ای ممانعت به عمل آورد. این ماده حق کشورهای غیرهسته ای برای تولید سوخت اورانیوم رآکتورها را تضمین می کند. از سوی دیگر توافق اولیه بین قدرتهای هسته ای و کشورهای غیرهسته ای ، دسترسی آزاد برای کاربردهای نظامی را مجاز می داند. محمد البرادعی ، برنده جایزه صلح نوبل و رئیس آژانس بین المللی انرژی هسته ای IAEA ، طرح قابل قبولی به منظور رفع این معضل ، ارائه کرده است . البرادعی پیشنهاد کرد تولید و فرآوری مواد دارای کاربرد تسلیحاتی ، تحت نظارت چندملیتی قرار گیرد و با این تضمین همراه شود که کشورهایی که به طور قانونی این مواد را تولید کنند به لوازم ضروری دسترسی داشته باشند. وی استدلال می کرد که این مساله می تواند اولین گام برای عملی کردن قطعنامه سال 1993 سازمان ملل باشد که خواستار معاهده منع مواد شکافت پذیر (FMCT,FISSBAN) شده بود. این معاهده فهرست مواد شکافت پذیر را اعلام کرده و استفاده از آن را محدود می کرد و گامی راهبردی به سوی کاهش تسلیحات اتمی محسوب می شد. فرانک ان فون هیپل ، کارشناس برجسته کنترل تسلیحات از دانشگاه پرینستون می نویسد این درخواست برای توقف تولید تسلیحات شکافت پذیر، مهمترین و زیربنایی ترین طرح کنترل تسلیحات هسته ای است که سقفی برای شمار تسلیحات اتمی قابل دستیابی تعیین می کند. دومین گام حیاتی در این خصوص ، تحقق تعهدات قدرتهای هسته ای برای محو سلاحهای هسته ای شان است . با کمال تاسف ، طرح البرادعی خیلی زود به دست فراموشی سپرده شد. سردمداران سیاسی ایالات متحده ، به یقین در مواضع همیشگی شان ، هیچ گاه با گام اول موافقت نکرده اند ، چرا که معافیت منحصر به فرد امریکا از قوانین و تعهدات بین المللی را زیر سوال می برد و در ساختار سیاسی کنونی امریکا ، کار بیشتری در این باره نمی توان انجام داد و همان گونه که به طور مستقیم مشاهده می شود، اوضاع فعلا بدین گونه خواهد بود، مگر این که خلائهای دموکراتیک ابرقدرت کنونی به نوعی رفع شود. بیشتر جهانیان ، خواست واشنگتن برای سختگیری درباره ماده 4 معاهده را به عنوان نوعی تلاش سودجویانه برای تبدیل ان.پی.تی به چیزی می دانند که مک گوایر آن را ابزاری برای پیشبرد مقاصد سیاست خارجی ایالات متحده می نامد. کارشناسان ایالات متحده ، طرحهای دیگری را نیز پیشنهاد کرده اند ولی تمامی این طرحها مستلزم باور به مقاصد خیرخواهانه واشنگتن است . گراهام آلیسون ادعا دارد طرح البرادعی حتی برای گام اول نیز غیرعملی و نشدنی است ، یعنی شیوه ای مودبانه برای گفتن این که واشنگتن آن را قبول ندارد. وی در عوض ، از نظامی مبتنی بر اعتماد به قدرتهای اتمی (یعنی ایالات متحده) دفاع می کند که دسترسی آزادانه آنان را به تجهیزات اتمی تامین کند. طرح پیچیده تر دیگری برای ابتکار خدمات سوخت هسته ای تضمین شده ANFSI با اعتراف به این که طرح البرادعی با منافع ملی متعارض ، تضاد پیدا خواهد کرد اشاره تلویحی دیگری به مخالفت احتمالی ایالات متحده یک راهکار عملگرایانه تر از طرح البرادعی پیشنهاد کرده است . ANFSI خواستار زنجیره ای از اطمینان بخشی های تجاری و ملی شده که از طریق یک تضمین چندملیتی راسخ ، مستحکم شود و راهبری آن به عهده آژانس بین المللی انرژی اتمی و شورای امنیت سازمان ملل باشد. یعنی تحت کنترل دولتی یاغی که ضمن رد صلاحیت این نهادهای بین المللی ، تمامی اطمینان بخشی ها را تحت سلطه اراده خود می بیند. همانند طرح آلیسون ، ANFSI نیز روشن نمی کند که چرا دیگران باید به ایالات متحده اعتماد کنند و چه تضمینی وجود دارد که ایالات متحده از اقدامات یکجانبه و دلبخواهانه خود دوری کند یا از گزینه ضربه اول اتمی علیه کشورهای غیرهسته ای صرف نظر کند. از این رو تا زمانی که قدرتهای اتمی به تعهدات خود در چارچوب معاهده ان.پی.تی عمل نکنند، نیاز به بازدارندگی هسته ای نه تنها از بین نخواهد رفت ، بلکه کمتر نیز نخواهد شد. پوشش خبری اندک از کنفرانس سالانه ان.پی.تی در می 2005 ، در راستای برنامه های واشنگتن صورت می گرفت . به محض این که کنفرانس گشایش یافت ، نیویورک تایمز گزارش داد که این کنفرانس به منزله امیدی برای مسدود کردن خلائهای قانونی معاهده است که ایالات متحده مدعی است ایران و کره شمالی از آنها برای دستیابی به سلاحهای هسته ای بهره برداری می کنند. نقشه ای که همراه با این گزارش بود، ضمن برجسته کردن نام تهران و پیونگ یانگ به عنوان شرح نوشته بود: گفتگو با تهران و پیونگ یانگ ، امید برای تکثیر نشدن سلاحهای هسته ای را کاهش می دهد البته این ادعا، فقط مختص واشنگتن است و جهانیان و تحلیلگران برجسته مسائل راهبردی آن را قبول ندارند. این گزارش به طور اتفاقی اشاره کرد که مقاصد واشنگتن از متوسل شدن به سازمان ملل و دور کردن ایالات متحده از مباحثات گسترده درباره آن ، هماهنگ با تعهدات واشنگتن طبق معاهده صورت می گیرد و این که دولت بوش به طور یکجانبه ، بخشی از گامهای سیزده گانه را برای خلع سلاح هسته ای که تمامی طرفهای شرکت کننده در کنفرانس ان.پی.تی در سال 2000 آن را جمعا پذیرفتند رد می کند. کمترین چیزی که می شود گفت ، همین است . البته این مسائل نمی تواند بر امیدهایی که این کنفرانس در پی عملی کردنشان است ، تاثیر بگذارد.