jamejamonline
دانش عمومی کد خبر: ۱۴۹۲۲۴   ۲۶ مهر ۱۳۸۶  |  ۰۱:۳۱

سالهاست در کشورمان شاهد تکرار سناریوی زلزله بوده و هستیم. سناریویی که با خواب و بی خیالی شروع می شود و با خواب و بی خیالی هم به پایان می رسد.


مردم و دولتی که در خواب غفلت درخصوص وقوع زمین لرزه هستند و پس از وقوع زلزله و خسارات بی شمار جانی و مالی ، شاهد اشک و ناله از طرف مردم و فراخوان عمومی برای ارسال کمکها از طرف دولت هستیم !
در این میان ، مردم نه تنها خود را قربانی زلزله بلکه قربانی سیاست های دولت در زمینه حوادث غیرمترقبه دانسته و تمام تیرهای نقصان و کم کاری را به سوی دولت و دستگاه های اجرایی نشانه می روند
. دولت هم با ارائه آمار و ارقامی که از سوی هیچ نهاد بی طرفی تایید و یا رد نمی شود، اقدام به توجیه عملکرد خود کرده و خود را مبرا از هر گونه عملکرد اشتباهی می داند.
در نهایت هم هیاهو با بلا خواندن یک سری پدیده طبیعی به اتمام می رسد. هفته کاهش بلایای طبیعی بهانه ای بود تا با دکتر عباسعلی تسنیمی ، رئیس پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله ، درباره این پدیده طبیعی که در حال حاضر به یک بلیه و فاجعه انسانی مبدل شده ، به گفتگو بنشینیم.


چرا از میان 40 بلیه طبیعی که در سرتاسر جهان اتفاق می افتد ، زلزله اصلی ترین بلای طبیعی در کشور ما محسوب می شود؛
به طور کلی واکنش بشر در برابر زلزله و در واقع طیف وسیع اثرپذیری او از این پدیده در مقایسه با عوارض دیگری همچون سیل ، زمین لغزش و... دلیل اصلی این توجه است. بویژه در کشور ما که به عنوان یک کشور لرزه خیز مطرح است و سطح وسیعی از آن در مناطق با لرزه خیزی خیلی زیاد قرار گرفته این موضوع پررنگ تر جلوه می کند.

با توجه به لرزه خیزی کشور ما آیا آمار و ارقامی از لحاظ وضعیت ایران در مقایسه با کشورهای دیگر جهان و تلفات زلزله وجود دارد؛
اطلاعات جامعی در این خصوص وجود ندارد. اما براساس مطالعاتی که روی تلفات انسانی زلزله ها تا سال 2002 انجام شده است ، کشور ما از این نظر مقام اول را در دنیا دارد. علت اصلی آن هم توسعه نیافتن اصولی و علمی ساخت و ساز در کشور بویژه در روستاها و شهرهای کوچکی است که متاسفانه باعث بروز خسارات و تلفات گسترده ای شده اند. به عنوان مثال ، اگر در زلزله بم یا زلزله رودبار و منجیل ساختمان ها مهندسی تر و اصولی تر بودند، قطعا تلفات کمتری داشتیم . به طور کلی اگر به همین چند دهه اخیر توجه کنیم ، تعداد قابل توجهی از زلزله های شدید و با بزرگی 6 و 7 ریشتر داشته ایم ، البته غیر از اینها زلزله های محسوس و شدید، زلزله های خفیف هم زیاد داریم حتی در همین لحظه هم بخشهای وسیع و پراکنده ای از کشور در حال لرزش هستند. به طور کلی روزانه بیش از 5زمین لرزه در کشور داریم که البته ما بزرگی 5 را آستانه قرار داده ایم و زلزله های بالاتر از این مقدار را اعلام می کنیم.

درخصوص شهر تهران چطور؛ چقدر زلزله شدیدی را که بسیاری کارشناسان آن را قریب الوقوع می دانند ، نزدیک می بینید؛
به اعتقاد کارشناسان ، زلزله تهران عقب افتاده است. در واقع یک دوره بازگشت حدود صد سال برای این اتفاق قائل هستند که در حدود ده سال از این زمان هم گذشته است البته تهران هم مثل بقیه مناطق کشور هر روز می لرزد ، منتهی زلزله ها تاکنون خفیف بوده اند اما درکل تهران آبستن این حادثه است و هیچ ابزار علمی هم به ما امکان پیش بینی زمان دقیق آن را نمی دهد.

بنابراین پیش نشانگرهایی که چند سالی است ادعا می شود می توانند زمان و شدت زلزله ها را پیش بینی کنند، نمی توانند عملکرد درستی داشته باشند.
این پیش نشانگرها در حال حاضر نه تنها هنوز به نتیجه نهایی نرسیده اند حتی به احتمال پیش بینی هم نزدیک نشده اند. در واقع به لحاظ بحث علمی هیچ کس نمی تواند ادعای پیش بینی زلزله را داشته باشد ناگفته نماند فعالیت هایی در این عرصه شروع شده ولی تا رسیدن به نتیجه قطعی فرصت لازم است اما از نظر مکان ، شرایط و ساختگاهی که داریم ، استعداد بروز زلزله ای شدید در تهران کاملا وجود دارد. در این میان ، آنچه مهم است این نکته است که ما به جای دست روی دست گذاشتن و منتظر بودن باید دیدگاهمان را تغییر بدهیم و فعالیت های خود را در عرصه پذیرش زلزله و زندگی کردن با آن به عنوان یک پدیده طبیعی با جدیت تمام دنبال کنیم.

اما آیا ما توانسته ایم از زلزله های گذشته درس بگیریم و از آنها به عنوان تجربه ای ارزشمند برای کاهش تلفات و خسارات در آینده کمک بگیریم؛
زلزله یک آزمایشگاه بزرگ طبیعی محسوب می شود. به عنوان مثال ، اگر ما ساختمانی را براساس اصول علمی و تخصصی طراحی کنیم و بسازیم و مدارک فنی آن را هم داشته باشیم ، در صورت وقوع زلزله و آسیب دیدگی آن می توانیم بخوبی متوجه کمبودها و مشکلات شویم ؛ چرا که شناسنامه دقیق آن را دست داریم و می توانیم مجهولات خود را پاسخ دهیم اما اگر این مدارک ومنابع وجود نداشته باشد، همانند پزشکی خواهیم بود که بدون دسترسی به نتایج آزمایش و عکسبرداری تنها براساس شواهد و حدس و گمان به درمان بیماری می پردازد. متاسفانه در حال حاضر ما در حالت دوم به سر می بریم . مطمئنا تنها راه پیش رویمان هم حرکت به سمتی است که تمام سازه های ما شناسنامه های فنی ، مدارک علمی و تخصصی داشته باشند. در این صورت ، از تجارب گذشته می توان بخوبی استفاده کرد و از نتایج آن درعرصه زمین ساخت ، زلزله شناختی مهندسی ، ژئوتکنیک لرزه ای و پایدار کردن زمین و سازه و... در جهت تکمیل ضوابط، دستورالعمل ها و قوانین بهره برد. این تجارب در تمام دنیا بسیار ارزشمند تلقی می شوند و تغییر آیین نامه های مهندسی در جهت رشد و پیشرفت ما حصل آنها است . یقینا ضوابطی که 30سال پیش در کشورهای پیشرفته دنیا تدوین شده اند، تغییر می کنند و به روز می شوند. در کشور ما هم در این بخش کارهایی انجام شده است ، اما چون نیاز خیلی جدی و وسیع است ، مطمئنا بیش از این باید تلاشهایی صورت گیرد.

با توجه به اهمیت ساخت و ساز اصولی و علمی ، آیا فکر می کنید وضعیت سازه های کشور مناسب است؛
پدیده هایی مثل زلزله را نباید با نگاه خوشبینانه و مثبت نگاه کرد. ضمن این که نباید نگرانی ها را به مردم منتقل کنیم . به طور کلی باید شیوه زندگی مردم را درست کنیم . البته دراین راه قدمهایی هم برداشته ایم و به سمت بهتر شدن پیش می رویم . روزی بود که مردم سوال می کردند. این ضربدرها چیست که در بعضی ساختمان ها می زنند. آن موقع تازه آثار ویرایش اول استاندارد 2800 ایران در ساخت و ساخت ظاهر شده بود و مهار بند یا اصطلاحا بادبند، در ساختمان به کار می رفت . حال اگر آن فضای ساخت و ساز را با حال حاضر مقایسه کنیم ، می بینیم در حال رشد هستیم اما از دید تخصصی اصلا راضی نیستیم که البته نباید هم راضی باشیم ؛ چرا که با حد مطلوب فاصله خیلی زیادی داریم که این معنایش تلاشی مضاعف است.

اگر بخواهیم به این روند رشد نمره بدهیم ، از نظر شما نمره ما چند خواهد بود؛
وقتی می خواهیم به کسی یا چیزی نمره بدهیم ، این کار باید یا براساس پاسخ به سوالات باشد و یا سنجش. اگر بخواهیم با کشوری مانند ژاپن مقایسه شویم ، فاصله خیلی زیاد است و نمره ما زیر 10قرار می گیرد. البته این مقیاس نباید به این صورت باشدکه چون نمره پایین است ، پس مردود هستیم و کلا عملکردی رد شده داریم و بنابراین باید دست از فعالیت برداریم . مهم این است که ما باید از همه جوانب ، چه مقررات ، دستورالعمل ها و آیین نامه ها و چه تدوین استاندارد و سرمایه گذاری در تحقیقات مربوطه جدی تری حرکت کنیم البته در این میان باید اقدامات و گامهای مثبت انجام شده را هم ببینیم . به عنوان نمونه ، روزی در کشور ما گرایشی به نام مهندسی زلزله وجود نداشت اما در حال حاضر، تعداد زیادی از دانشکده های فنی مهندسی دانشگاه های ما در مقطع کارشناسی ارشد گروه مهندسی زلزله دارند اما این که این فعالیت ها در فرآیند ساخت و ساز و پایداری سازه ها، ساختمان ها و محدثات ظهور و بروز پیدا کنند، زمان می طلبد.

در شرایطی که به اعتقاد شما منحنی روبه رشد و مثبتی در این زمینه داریم ، فکر می کنید چقدر زمان احتیاج داریم تا در برابر زلزله کاملا آماده و ایمن باشیم؛
هر چقدر برنامه ریزی های ما جامع ، درست و هماهنگ تر باشد، می توانیم به آینده امیدوارتر باشیم اما به طور کلی برآورد این موضوع خیلی مشکل است ؛ چراکه یک طرف قضیه مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی و دولت مطرح است و طرف دیگر به خود مردم و آگاهی آنها با استانداردها و اصول مربوط است . اگرچه تاکنون تلاشهای زیادی هم در زمینه آگاهی بیشتر مردم و تربیت نیروهای متخصص و آشنا به اصول درست ساختمان سازی در کشور انجام شده اما در کشور پهناوری مثل ایران که لرزه خیز است و خسارت هایی که با آمار بالای تلفات همراه هستند، ناکافی است . ضمن این که تمام اقدامات نباید در تهران صورت گیرد و باید در توزیع همه استعدادها در کشور به صورت یکنواخت حرکت کنیم. در این میان ، حرکت دولت در رجوع به استان ها اقدام مثبتی است که باعث توجه بیشتر مسوولان و متخصصان به مناطق محروم تر می شود. به طور کلی ، در شهرستان ها هم توانایی های خوبی در این عرصه وجود دارد اما کمبود امکانات مانع از تجلی آنها می شود.

یعنی به اعتقاد شما کمبود امکانات تنها مانع رشد و توسعه ما در این عرصه است؛ پس نقش مدیریت ، برنامه ریزی و تحقیقات چیست؛
از دیدگاه تخصصی ما در همه عرصه ها کمبود داریم. در نوع مدیریت هنوز به حد لازم و مطلوب نرسیده ایم و حتی در تامین و تربیت نیروی انسانی مشکل داریم ضمن این که کجای دنیا پیشرفتی حاصل شده اما پشتوانه علمی و تحقیقاتی نداشته است . اساسا نگاه محققانه به نتایج تحقیق است که می تواند آموزش ما را فراهم کند وگرنه هر چه دیگران می گویند را باید طوطی وار بیان کنیم یا حداکثر یک برگردان داشته باشیم کافی است؛ اما آیا در دنیا یک کشور تحقیقات را انجام می دهد و بقیه تبعیت می کنند یا مشخصا براساس نیازهای خودشان تحقیق کرده اند؛ قطعا راه حل دوم منطقی تر است.

اما در حال حاضر، چقدر از تحقیقات ما وارد صنعت ساختمان سازی و مقاوم سازی سازه ها شده اند؛
در حال حاضر، این ارتباط تا حدود خوبی برقرار است ، اما کافی نیست . یعنی مجهولات زیادی وجود دارند که در مقابل آنها پاسخی نداریم . در 10سال اخیر حرکات مثبتی انجام شده و استان ها و استانداری ها برای توسعه عمرانی کشور حداقل در بخشهای دولتی مطالعات لرزه شناسی را لازم می دانند. با این حال ، ساخت و سازهایی که شکل عام می گیرند، چون تنها مجرای شهرداری بر آنها نظارت دارد، هنوز مشکلاتی دارند. در این میان ، شوراهای شهر که انتخاب خود مردم هستند باید توجه ویژه ای به این بخش داشته باشد.

تاکنون بیش از مسائل و اقدامات پیشگیرانه بحث مدیریت بحران و امداد و نجات مطرح بوده است. آیا به نظر شما این روند می تواند مثبت واقع شود؛
البته این بحث جدیدی نیست و سابقه قابل توجهی دارد. همچنان که در امور پزشکی پیشگیری مقدم بر درمان است یا در بحث بیمه گذاری که علاج واقعه قبل از وقوع مهم تلقی می شود.
درخصوص زلزله هم اگر پیش از وقوع هیچ اقدام مطالعاتی ، علمی و اصولی انجام ندهیم ، در زمان وقوع زلزله کشورمان و سطح آسیب پذیر بودنمان را نخواهیم شناخت و ممکن است موضوع را خوش باورانه به مساله قضا و قدر ربط بدهیم.
در حالی که در قضا و قدر آگاهی و حرکت علمی مورد نظر است اما با مطالعه مطمئنا دید ما ، تصمیم گیری ها را با ضریب ایمنی بالاتر اصلاح می کند و ما را به سمت رشد ضریب ایمنی پیش می برد. این را فعالیت های پیش از بحران می گوییم که جنبه های مختلفی دارد.
یکی از این جنبه ها در بحث زلزله شناسی تخصصی و ژئوتکنیک لرزه ای است. به این معنا که ما بخشهای مختلف کشور را که گسل و لرزه خیر است ، مطالعه ، سرمایه گذاری ، شناسایی و در نهایت میزان زلزله های احتمالی را تخمین می زنیم.
از طرف دیگر، باید آموزش مردم را گسترش دهیم که از زلزله نترسند. واقعیت این است که در حال حاضر مردم زلزله را خطرناک قلمداد می کنند اما حقیقت این نیست. این موضوع با آگاه کردن مردم و افزایش زاویه دید عمومی اصلاح می شود.

اگر همین حالا تهران بلرزد ، ما چقدر آسیب می بینیم و در کل تا چه اندازه آمادگی این واقعه را داریم؛
ما کاملا آسیب پذیر هستیم. همواره در تبدیل کردن نتایج علمی به آیین نامه ها خواستار کاهش تلفات در حد ممکن هستیم.
اساسا در بحثهای فرآیند طراحی ، امروزه روشهای نوینی مطرح است که محققان روی آنها کار می کنند. به این معنا که ما بتوانیم در حالی که مشغول طراحی و تحلیل یک سازه هستیم و هنوز آن را نساخته ایم ، مسیری را طی کنیم تا وقتی این سازه ساخته شد ، مسیرهای تعریف شده ای داشته باشد.
مثلا برای آن تعریف کنیم که در زمان بروز زلزله تنها در بخشهای خاص و در حد خاص آسیب پذیر باشند. ما در حال حاضر ، این ابزار را به لحاظ علمی داریم اما به تحقق نزدیک نشده است.
به طور کلی هر چه به سمت جلو پیش می رویم ، شدت آسیب پذیری کاهش می یابد اما راضی کننده نیست و باید بیشتر تلاش کنیم.



بهاره صفوی
ارسال نظر
* نظر:
نام:
ایمیل:

یادداشت

بیشتر
جای خالی سیاستگذاری در هوش مصنوعی

جای خالی سیاستگذاری در هوش مصنوعی

امروزه فناوری‌ های نوین و به ویژه هوش مصنوعی به سرعت جهان اطراف ما را متحول می‌کند و نفوذ روزافزون آنها در تمامی کاربردهای سنتی، یکی‌از دغدغه‌ها و اولویت‌های دولت‌هاست. اکنون دنیا به تعبیری با سونامی فناوری مواجه بوده و کشور ما نیز از این قاعده مستثنی نیست.

طراحی کی۱۲۵ با پژو ۲۰۰۸ ارتباطی ندارد

طراحی کی۱۲۵ با پژو ۲۰۰۸ ارتباطی ندارد

در پی انتشار گزارش روزنامه جام‌جم در چهارم دی ۹۹ با عنوان «یک فیس‌لیفت جدید» که به بررسی آرای کارشناسان درباره محصول جدید ایران‌خودرو (خودروی تارا) می‌پرداخت، کیانوش پورمجیب، معاون تحقیقات،‌ طراحی و تکوین محصول ایران‌خودرو در گفت‌و‌گو با جام‌جم ضمن اشاره به به برخی ویژگی‌های مهم خودروی تارا، هرگونه ارتباطی بین طراحی خودروی کراس‌اور کی۱۲۵ (K۱۲۵) که قرار است به‌زودی رونمایی شود با پژو ۲۰۰۸ را رد کرد.

عزم ملی، واکسن ملی

عزم ملی، واکسن ملی

دیروز واکسن کرونای تولید کشور به اولین داوطلبان تزریق شد. باید بدانیم کشورهای اندکی در جهان وجود دارند که به دانش تولید واکسن دست پیدا کرده‌اند.

گفتگو

بیشتر
کار ناتمام محققان با آرسیبو

مدیر عملیاتی تلسکوپ رادیویی ساردینیا در گفتگو با جام‌جم از داغ‌ترین حوزه‌های مطالعاتی در اخترشناسی رادیویی می‌گوید

کار ناتمام محققان با آرسیبو