احترام جهانی به حقوق کودکان

با پایان جنگ تحمیلی و آغاز دوران جدید زندگی ، کار و تلاش در ابعاد مختلف درایران توجه به برخی امور و قشرها نیز بیشتر شد و بر این اساس در یازدهم اسفند سال 1372 قانون اجازه الحاق جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون حقوق کودکان در شورای نگهبان به تایید رسید. تاییدیه ای که به مصوبه اول اسفند همین ماه مجلس شورای اسلامی در این باره مربوط بود و به این ترتیب ایران نیز جزیی از کشورهایی شد که می بایست به حقوق کودکان احترام بگذارند و آن را رعایت کنند.
این قانون تصویب شد مشروط بر آن که مفاد آن در هر مورد در تعارض با قوانین ایران و موازین اسلامی بود در ایران لازم به رعایت نباشد. در مقدمه این کنوانسیون خطاب به کشورهای عضو آمده است: با توجه به این که طبق اصول اعلام شده در منشور سازمان ملل به رسمیت شناختن حقوق لاینفک ، تساوی و منزلت تمام اعضای خانواده بشری زیر بنای آزادی عدالت و صلح در جهان است و با اعتقاد به این که خانواده به عنوان جزء اصلی جامعه و محیط طبیعی برای رشد و رفاه تمام اعضای خود خصوصا کودکان می بایست از حمایت ها و مساعدت های لازم برخوردار شود و... با تشخیص این که کودک برای رشد کامل و متعادل شخصیتی خود می بایستی در محیط خانواده و در فضایی مملو از خوشبختی ، محبت و تفاهم بزرگ شود... و با توجه به اهمیت ارزشهای سنتی وفرهنگی هر ملت در حمایت و تعلیم و تربیت یکنواخت کودک و با عنایت به اهمیت همکاری های بین المللی برای بهبود شرایط زندگی کودکان در تمام کشورها خصوصا کشورهای در حال توسعه ، کشورهای طرف این کنوانسیون به توافقاتی نائل آمده و ملزم به اجرای آن هستند.
در این کنوانسیون منظور از کودک افراد انسانی زیر 18 سال هستند مگر این که طبق قانون قابل اجرا در مورد کودک (در هر کشور) سن بلوغ کمتر تشخیص داده شود این مساله ماده یک از بخش کنوانسیون است ، اما در بخشها و ماده های دیگر این کنوانسیون موارد دیگری نیز اشاره و تاکید شده است که دانستن مهمترین آنها بد نیست.
براساس ماده 2 این کنوانسیون کشورهای طرف کنوانسیون باید تمام حق و حقوق مقرر شده را بدون توجه به نژاد؛ رنگ ، مذهب ، شرایط سیاسی ، ملیت ، عدم توانایی ، ثروت و بدون هر نوع تبعیضی محترم بشمارند و تضمین نمایند و تمام اقدامات لازم را برای حمایت از کودکان در مقابل تمام اشکال تبعیض ، مجازات و... اعمال کنند.
در ماده 17 این کنوانسیون تصریح شده است: کشورهای طرف کنوانسیون به عملکرد مهم رسانه های گروهی واقف هستند و دسترسی کودک را به اطلاعات و مطالب گوناگون ملی و بین المللی خصوصا مواردی که مربوط به اعتلای رفاه اجتماعی ، معنوی ، اخلاقی و بهداشت جسم و روح وی شود تضمین می کنند و از این رو رسانه های گروهی را باید به انتشار اطلاعات و مطالبی برای استفاده مفید کودکان در این جهات تشویق کنند و از تولید و انتشار کتابهای کودکان غافل نشوند.
ماده 20 این کنوانسیون می گوید: کودک نباید به طور موقت و یا دائم از محیط خانواده واز منافع خویش محروم باشد و باید از طرف دولت تحت مراقبت و مساعدت قرار گیرد. بر این اساس کشورهایی که سیستم فرزند خواندگی را به رسمیت می شناسند و مجاز می دانند باید منافع عالیه کودک را در این زمینه در اولویت قرار دهند.

حیطه عمل بد نیست بدانیم اکثر کشورهای جهان در حال حاضر عضو این کنوانسیون هستند اما در بسیاری از کشورها بویژه کشورهای فقیر حقوق کودکان در زمینه کار، تحصیل ، حق برخورداری از رفاه و... رعایت نمی شود و به دلیل قرار گرفتن جهان در بحران های سیاسی و اقتصادی از سوی کشورهای مدعی قدرت و ضعف اجرایی سازمان ملل این کنوانسیون دارای مواد قانونی مناسب و مورد قبول اکثر کشورها، تضمینی برای اجرا در کشورهای بحران زده ندارد. در کشورهایی مانند ایران به لحاظ برخورداری از استحکام خانوادگی وگرایشات دینی و اعتقادات مذهبی حقوق و جایگاه کودکان از شرایط مناسبی برخوردار است و البته مواد موجود در زمینه نقض حقوق کودکان نیز می بایست با قاطعیت رسیدگی و با آن برخورد شود تا دامنه آسیب کودکان کمتر و کمتر شود. در حال حاضر در ایران با موارد مربوط به کودک آزاری که جنبه رسانه ای پیدا می کند برخوردهایی می شود اما لزوم توجه جدی تر به اصلاح برخی قوانین برای مقابله با آزار و اذیت کودکان در جنبه های مختلف مشاهده می شود. از جمله این موارد می توان به حق و حقوق مربوط به پدران و مادران نسبت به فرزندان و تعیین تکلیف این مساله پرداخت که آیا براساس این حقوق ، والدین حق آزار فرزندان و کودکان خود را دارند یا ندارند؛ این مساله اکنون مقابله جدی با پدیده ای به نام کودک آزاری های شدید در خانواده های فاقد صلاحیت سرپرستی فرزندان را دچار مشکل کرده است

ماده 23 این کنوانسیون به تضمین حقوق کودکان معلول جسمی و ذهنی و تلاش دولتها برای افزایش سطح توانمندی این کودکان و شرکت فعال آنان در جامعه و تسهیل زندگی برای آنان در جامعه به صورت کاملا آبرومندانه و برخوردار تاکید دارد. در ماده 24 نیز بر حق کودکان برای برخورداری از بالاترین استاندارد بهداشت و تسهیلات لازم برای درمان بیماری و توانبخشی تاکید شده است.
ماده 28 این کنوانسیون به حق کودکان در برخورداری از آموزش و پرورش مناسب و اجباری و رایگان بودن تحصیل دوران ابتدایی برای تمام کودکان اشاره می کند.
در این ماده آمده است: کشورهای طرف کنوانسیون حق کودک را نسبت به آموزش و پرورش به رسمیت می شناسند و برای دستیابی تدریجی به این حق و براساس ایجاد فرصتهای مساوی اقدامات ذیل را معمول دارند:
الف: اجباری و رایگان کردن تحصیل ابتدایی برای تمامی کودکان
ب: تشویق توسعه اشکال مختلف آموزش متوسطه و ارائه تسهیلات لازم و رایگان در صورت لزوم
ج: در دسترس قرار دادن آموزش عالی برای همگان
د: در دسترس قرار دادن اطلاعات و راهنمایی های آموزش و حرفه ای برای تمام کودکان.
ه: تشویق کودکان به حضور مرتب در مدارس و کاهش غیبتها

بازدارندگی در مقابل کار اجباری و...

در کنوانسیون حقوق کودک توجه خاصی به جلوگیری از استثمار کودکان شده است. اما باید دید در عمل تا چه حد قوانین و تاکیدات جنبه بازدارندگی دارد. شرایط کار کودکان در بسیاری از کشورهای عقب مانده در آفریقا، آسیا، امریکا و... حکایت جداگانه ای خارج از مواد این کنوانسیون دارد. اما بد نیست بدانید که ماده 32 این کنوانسیون حق کودک را برای مورد حمایت قرار گرفتن در برابر استثمار اقتصادی و انجام هر گونه کار زیانبار که موجب توقف آموزش وی شود یا به روح ، اخلاق و جسم او زیان وارد کند به رسمیت شناخته است و بر این اساس کودک نباید وارد این گونه کارها شود.
مواد 32 ، 34 تا 39 این کنوانسیون به دولتهای عضو اعلام می کند که بایست از حقوق کودکان در مقابل استفاده غیرقانونی از آنها در زمینه مواد مخدر، سوء استفاده جنسی قاچاق و ربودن کودکان ، کودک آزاری و رفتارهای خلاف سن و سال آنان ، احترام به آنان در زمان جنگهای مسلحانه و حمایت از کودکانی که به هر حال قربانی سوء استفاده های کاری ، جنسی و... قرار گرفته اند دفاع کنند.
ماده 40 این کنوانسیون نیز به رفتار مناسب با سن و سال شرایط روحی و جسمی کودکان مجرم و تفاوت قائل شدن میان روند محاکمه آنان با مجرمان بزرگسال تاکید دارد.
همچنین در ماده 42 این کنوانسیون آمده است: کشورهای عضو موظف هستند اصول و مقررات کنوانسیون را به طرقی مناسب و فعال برای بزرگسالان و کودکان به اطلاع همگان برسانند.
بخش دوم و سوم این کنوانسیون شامل مواد 42 تا 54 بیشتر درباره امور اجرایی کنوانسیون ، چگونگی نظارت بر اعمال مواد آن در کشورهای عضو از طریق تشکیل کمیته نظارت و شرایط انتخاب اعضای این کمیته و چگونگی ارائه پیشنهادات و اصلاحیه های کشورهای عضو است.
در ماده 50 این کنوانسیون آمده است: هر یک از کشورهای عضو می توانند اصلاحیه ای را پیشنهاد و آن را برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کنند. این اصلاحیه با دیگر کشورهای مطرح و در صورت رای مثبت کشورها، کنفرانسی برای رای گیری و ارائه نظر مثبت راجع به آن تشکیل می شود. اصلاحیه در صورت تصویب به منظور تصویب نهایی به مجمع عمومی سازمان ملل فرستاده خواهد شد.

صولت فروتن